Araştırma Makalesi

Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine

Cilt: 3 Sayı: 2 10 Eylül 2025
PDF İndir
EN TR

Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine

Öz

Yapay zekâ teknolojileri, yalnızca teknik ilerlemelerin değil, aynı zamanda etik ve toplumsal dönüşümlerin de merkezine yerleşmiş durumdadır. Bu çalışma, yapay zekânın etik fail olup olamayacağına ilişkin felsefi tartışmaları temel alarak, algoritmik karar alma süreçlerinin toplumsal yapı, normatif düzen ve otorite ilişkileri üzerindeki etkisini incelemektedir. Etik sorumluluk, yalnızca bireysel bir iradenin değil, giderek daha fazla teknik sistemlerin üretim biçimlerinin ve veri yapılandırmalarının bir çıktısı haline gelmektedir. Çalışmada, konuya farklı düzlemlerden yaklaşabilmek amacıyla kuramsal çözümleme, eleştirel söylem analizi ve karşılaştırmalı etik modelleme yöntemleri tercih edilmiştir; bu sayede hem etik kavramın felsefi sınırları hem de uygulamadaki yansımaları çok boyutlu biçimde değerlendirilmiştir. Yapay zekâ sistemlerinin yalnızca karar destek araçları olmadığı; aynı zamanda değer üreten, sınıflandıran ve davranışları yönlendiren normatif aktörlere dönüştüğü ortaya konmuştur. Bulgular, etik normların soyut ilkelerden ibaret olmadığını, teknik mimarilere gömülerek sistemin doğrudan işleyişini etkilediğini göstermektedir. Algoritmaların şeffaflık, öznellik ve bağlamsallık gibi temel etik ilkelerle kurduğu gerilim, yalnızca teknik bir tasarım sorunu değil; aynı zamanda etik sorumluluğun yeniden düşünülmesini zorunlu kılan yapısal bir mesele olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, yapay zekâ etiğinin sadece teorik bir tartışma değil, aynı zamanda uygulamaya yönelik yönetimsel ve tasarımsal sorumluluklarla iç içe geçtiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Angwin, J. L. (2022). Machine bias. In K. Martin (Ed.), Ethics of data and analytics. (pp. 254–265). CRC Press.
  2. Arendt, H. (1961). Between past and future. The Viking Press.
  3. Benjamin, R. (2019). Race after technology. Polity Press.
  4. Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, dangers, strategies. Oxford University Press.
  5. Bryson, J. J. (2018). Patiency is not a virtue: The design of intelligent systems and systems of ethics. Ethics and Information Technology, 20(1), 15–26. https://doi.org/10.1007/s10676-018-9448-6.
  6. Coeckelbergh, M. (2020). AI ethics. MIT Press.
  7. Dai, X. (2018). Toward a reputation state: The social credit system project of China. Contemporary Politics, 24(2), 154–172. https://doi.org/10.1080/13569775.2017.1417120
  8. Danaher, J. (2016). Robots, law and the retribution gap. Ethics and Information Technology, 18, 299–309. https://doi.org/10.1007/s10676-016-9403-3

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim Çalışmaları, İletişim Sosyolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

10 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

8 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

6 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 3 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Söğüt, Y., & Şerbetçioğlu, N. (2025). Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(2), 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230
AMA
1.Söğüt Y, Şerbetçioğlu N. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. CİHANSOBAD. 2025;3(2):12-38. doi:10.55205/jocsosa.3220241695230
Chicago
Söğüt, Yasin, ve Necatcan Şerbetçioğlu. 2025. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3 (2): 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230.
EndNote
Söğüt Y, Şerbetçioğlu N (01 Eylül 2025) Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3 2 12–38.
IEEE
[1]Y. Söğüt ve N. Şerbetçioğlu, “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine”, CİHANSOBAD, c. 3, sy 2, ss. 12–38, Eyl. 2025, doi: 10.55205/jocsosa.3220241695230.
ISNAD
Söğüt, Yasin - Şerbetçioğlu, Necatcan. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3/2 (01 Eylül 2025): 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230.
JAMA
1.Söğüt Y, Şerbetçioğlu N. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. CİHANSOBAD. 2025;3:12–38.
MLA
Söğüt, Yasin, ve Necatcan Şerbetçioğlu. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, c. 3, sy 2, Eylül 2025, ss. 12-38, doi:10.55205/jocsosa.3220241695230.
Vancouver
1.Yasin Söğüt, Necatcan Şerbetçioğlu. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. CİHANSOBAD. 01 Eylül 2025;3(2):12-38. doi:10.55205/jocsosa.3220241695230

30066


CİHANSOBAD’ta yayınlanan tüm makaleler Creative Commons Alıntı 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Bu lisans; yayınlanan tüm makaleleri, veri setlerini, grafik ve ekleri kaynak göstermek şartıyla veri madenciliği uygulamalarında, arama motorlarında, web sitelerinde, bloglarda ve diğer tüm platformlarda çoğaltma, paylaşma ve yayma hakkı tanır. Açık erişim disiplinler arası iletişimi kolaylaştıran, farklı disiplinlerin birbirleriyle çalışabilmesini teşvik eden bir yaklaşımdır.