Genç Yetişkinlerin Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllü Olmaya İlişkin Algıları

Year 2026, Volume: 55 Issue: 1 , 316 - 359 , 30.04.2026

Eslem Köseman , Rumeysa Yazıcı , Dürdane Lafçı-tor

https://doi.org/10.14812/cuefd.1676567

https://izlik.org/JA45ZG33UU

Abstract

Gönüllülük, toplumun ve bireylerin ihtiyaçlarına yönelik gerçekleştirilen ve sosyal refahın artırılması için maddi çıkara dayanmaksızın gerçekleştirilen hizmetlerdir. Bir STK’ya bağlı olarak yürütülen gönüllük faaliyetlerinin hem topluma hem de gönüllü bireye doğrudan faydası bulunmaktadır. STK bünyesinde gönüllülük faaliyetlerinin gerçekleşebilmesi için genç yetişkinler katılımının önemli bir rolü olsa da Türkiye’de genç yetişkinlerin gönüllü katılımı diğer birçok ülkeye kıyasla azdır. Bu çalışmanın temel amacı 18-35 yaş aralığındaki genç yetişkinlerin gönüllülüğe ilişkin algıları ve motivasyonları hakkında görüşlerini ortaya koymaktır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışma grubu maksimum çeşitlilik örneklemesi yolu ile seçilmiştir. Çalışmaya KalDer’de gönüllülük faaliyetlerine katılan 18-35 yaş aralığında 20 gönüllü katılmıştır. Veri yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Veri analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Veri analizin sonucunda katılımcıların gönüllü olma sebepleri, motivasyonlar kaynakları, gönüllülükte bireyin sahip olması gereken unsurlar, KalDer’de verilen eğitimler, gönüllülük eğitimlerinden beklentiler, gençlerin gönüllük faaliyetlerine katılımı, gönüllülük sürecini olumsuz etkileyen faktörler, Türkiye’de ihtiyaç duyulan gönüllü faaliyet alanları, gönüllülük faaliyetlerine katılımda üniversitelerin rolü olmak üzere dokuz temaya ulaşılmıştır. Sonuç olarak genç yetişkinlerin gönüllülük faaliyetlerine yönelik katılımlarını engellerinin aşılması için toplumda gönüllülük bilincinin ve kurumlar arası iş birliğinin artırılması gerektiği söylenebilir.

Keywords

Gönüllülük , STK , Genç Yetişkinler , STK , Motivasyon

Project Number

1919B012200990

Young Adults’ Perceptions of Volunteering in Non-Governmental Organizations

https://izlik.org/JA45ZG33UU

Abstract

Volunteering is a service carried out in line with the needs of society and individuals and is carried out to increase social welfare without financial gain. Volunteering activities under the umbrella of non-governmental organizations (NGOs) benefit society and the individual volunteer. Although the participation of young adults plays a vital role in the realization of volunteering activities within the NGOs, the volunteer participation of young adults in Türkiye remains lower compared to many other countries. In this context, the main objective of this study is to reveal the perceptions and motivations of young adults aged 18–35 regarding volunteering. A case study, one of the qualitative research methods, was used in this study. The study group was selected through maximum variation sampling. Twenty volunteers aged 18-35 who participated in volunteer activities at KalDer (the Turkish Quality Association) were included in the study. Data were collected through semi-structured interviews. Content analysis was used in data analysis. As a result of the data analysis, nine themes were revealed, including the reasons for the participants to volunteer, sources of motivation, volunteer characteristics, training provided at KalDer, expectations from volunteer training, participation of young people in volunteering activities, factors that negatively affect the volunteering process, areas of volunteer activity needed in Türkiye, and the role of universities in promoting volunteer participation. As a result, overcoming the barriers that limit young adults’ participation in volunteering requires strengthening societal awareness of volunteerism and enhancing inter-institutional collaboration.

Keywords

Volunteering , Young Adults , Non-governmental organizations , Motivation

Ethical Statement

Bu çalışma Eslem Köseman sorumluluğunda yürütülen TÜBİTAK 2209 2022/1 dönem projesinden üretilmiştir.

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

1919B012200990

References

• Abban, B. (2016). Gönüllü kuruluşlarda gençlerin gönüllülük düzeyleri ve beklentileri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Yalova Üniversitesi.
• Akboga, S. (2016). The current state of volunteering in Turkey. In J. Butcher & C.J. Einolf (Eds.), Perspectives on volunteering: Voices from the south (pp. 245-261). Springer International Publishing.
• Altınel, B. (2006). Toplam kalite yönetimi uygulamalarının Türkiye’Deki kuruluşlara özgü karakteristikleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Altun, F., & Demirişler, P. (2023). Kadın derneklerinde gönüllü faaliyetlerde bulunan kadınların gönüllülük motivasyonları ve deneyimleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 7(2), 142–166.
• Artan, T., Taşçı, A., & Başcıllar, M. (2018). Üniversite öğrencilerinin gönüllü olma motivasyonları ile özgecilik düzeyleri arasındaki ilişki. Journal of Social And Humanities Sciences Research, 5(26), 2483–2493.
• Aslan, Y. (2010). Sivil toplum ve demokrasi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 357–374.
• Aslaner, H. D., & Duman, S. (2023). Gönüllülüğün yeni hali “E-Gönüllülük” ve Aydın Gençlik Merkezi gönüllülerinin E-Gönüllülük farkındalığı. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 124–143.
• Balaban, A. Y., & İnce, İ. Ç. (2015). Gençlerin sivil toplum kuruluşlarındaki gönüllülük faaliyetleri ve gönüllülük algısı: Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı (TEGV) Örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 149–169.
• Bang, H., & Ross, S. D. (2009). Volunteer motivation and satisfaction. Journal of Venue and Event Management, 1(1), 61–77.
• Baran, A. G. (2019). Türkiye’de gençlerin gönüllülük faaliyetlerine katılım durumu. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 7(Gençlik ve Gönüllülük), 5–26.
• Benevene, P., Dal Corso, L., De Carlo, A., Falco, A., Carluccio, F., & Vecina, M. L. (2018). Ethical leadership as antecedent of job satisfaction, affective organizational commitment and intention to stay among volunteers of non-profit organizations. Frontiers in Psychology, 9, 2069. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02069
• Berger, J. B., & Milem, J. F. (2002). The impact of community service involvement on three measures of undergraduate self-concept. NASPA Journal, 40(1), 85–103. https://doi.org/10.2202/1949-6605.1190
• Betil, İ. (2013). Etkin bir sivil toplum yansıması olarak gönüllülük: Karşılaştığı zorluklar ve fırsatlar.  Bordo Tercüme Bürosu ve E. Erdem (Ed.) Türkiye’de Gönüllülük: Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi içinde (ss. 16–18). Birleşmiş Milletler Gönüllüleri Programı Türkiye.
• Bilici, M. V. (2020). Gençlerin STK katılımları önündeki engeller ve STK'lardan beklentileri. A. Özdinç (Ed.), Türkiye'nin Gençleri içinde (ss. 279–312). TGSP Yayınları.
• Bruyere, B., & Rappe, S. (2007). Identifying the motivations of environmental volunteers. Journal of Environmental Planning and Management, 50(4), 503–516. https://doi.org/10.1080/09640560701402034.
• Clary, E. G., & Snyder, M. (1999). The motivations to volunteer: Theoretical and practical considerations. Current Directions in Psychological Science, 8(5), 156–159. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00037
• Clary, E. G., Snyder, M., Ridge, R. D., Copeland, J., Stukas, A. A., Haugen, J., & Miene, P. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1516–1530. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.6.1516
• Çakı, F. (2014). Türk sosyolojisinde yeni bir alan: Gönüllülük araştırmaları. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(29), 185–209.
• Durmuş, N. (2022). Sivil toplum kuruluşlarında insan kaynağı olarak gönüllülük ve gönüllü yönetiminde dijitalleşmenin etkisi: Türk Kızılay Örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ufuk Üniversitesi.
• Edwards, M. (2014). Civil society. Polity Press.
• Erdoğan Tosun, G. (2024). Ka.der 31 Mart 2024 yerel seçimlerinin analizi. Kadın Adayları Destekleme Derneği (KA.DER). https://ka-der.org.tr/wp-content/uploads/2024/07/Kader_Rapor_Gulgun-Erdogan-Tosun-1.pdf
• Erdoğan, E., & Uyan-Semerci, P. (2017). Understanding young citizens’ political participation in Turkey: does ‘being young’matter?. Southeast European and Black Sea Studies, 17(1), 57–75. https://doi.org/10.1080/14683857.2016.1235000
• Erdoğmuş, N., Bircan, H. M., Sayın, Z., & Aydemir, Ö. F. (2020). Genç gönüllülerin motivasyonu. Kurumsal Yönetim Akademisi Araştırma Raporu 2.
• Eurostat. (2019). Reasons of non-participation in formal or informal voluntary activities, active citizenship in the last 12 months by sex, age and educational attainment level [Data set]. https://data.europa.eu/data/datasets/n2pgs9k3kctqqpwb1w8sza?locale=en.
• Ferreira, M. R., Proenca, J. F., & Proenca, T. (2009). Motivations and management factors of volunteer work in nonprofit organisations: A literature review [Conference presentation]. 8th International Congress of the International Association on Public and Nonprofit Marketing.
• Francis, J. R. (2011). A framework for understanding and researching audit quality. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 30(2), 125–152. https://doi.org/10.2308/ajpt-50006
• Genç, A. (2011). Sivil Toplum Kuruluşlarında gönüllü olma güdüleri: Türk Kızılayı Eskişehir şubesi gönüllüleri üzerine bir uygulama [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Gök-Demir, Z. (2020). Sivil toplum kuruluşlarında paydaş ilişkileri sürecinde genç gönüllüler.  M. Bayırlı, & Z. Gök-Demir (Ed.), Gençlik ve gönüllülük bağlamında sivil toplum içinde (ss. 55–76). Nobel Yayıncılık.
• Güder, N., & Özel Sektör Gönüllüleri Derneği. (2006). STK’lar için gönüllülük ve gönüllü yönetimi rehberi. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi.
• Gülmez, M. (2019). Üniversite öğrencilerinin gönüllülük davranışları ve motivasyonları üzerine bir araştırma: Çağ Üniversitesi örneği. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 7, 125–154.
• Holdsworth, C. (2010). Why volunteer? Understanding motivations for student volunteering. British Journal of Educational Studies, 58(4), 421–437. https://doi.org/10.1080/00071005.2010.527666 Holmes, K. (2009). The value of volunteering: The volunteer’s story. Australian Journal on Volunteering, 14, 50–58.
• Hyde, M. K., & Knowles, S. R. (2013). What predicts Australian university students’ intentions to volunteer their time for community service? Australian Journal of Psychology, 65(3), 135–145 https://doi.org/10.1111/ajpy.12014.
• İçişleri Bakanlığı Sivil Toplum Genel Müdürlüğü. (2020). Derneklere ilişkin istatistikler. https://www.siviltoplum.gov.tr/derneklerin-faaliyet-alanlarina-gore-dagilimi
• İnsan Hakları Derneği. (2024). 2021 yılı İnsan hakları ihlalleri raporu. https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2022/10/2021-y%C4%B1l%C4%B1-raporu.pdf
• KalDer (t.y.). KalDer etik kuralları. https://www.kalder.org/kalder-etik-kurallari
• Kesgin, B. (2016). Türkiye’de gönüllülük çalışmaları üzerine bir değerlendirme. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 13, 119–131.
• Kim, J., & Morgül, K. (2017). Long-term consequences of youth volunteering: Voluntary versus involuntary service. Social Science Research, 67, 160–175. 10.1016/j.ssresearch.2017.05.002
• Korkmaz, A. (2022). STK’lar ve etkili iletişim STK’lar için stratejik iletişim önerileri. İksad Yayınevi.
• Kragt, D., & Holtrop, D. (2019). Volunteering research in Australia: A narrative review. Australian Journal of Psychology, 71(4), 342–360. https://doi.org/10.1111/ajpy.12251
• Kuzgun, Ş. (2013). Üniversitelerde sosyal sorumluluk ve sosyal girişimcilik pilot projesi raporu” üzerine bir değerlendirme. Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi Notu: 2013-10.Kırklareli.
• McFarland, S. G. (2005). On the eve of war: Authoritarianism, social dominance, and American students’ attitudes toward attacking Iraq. Personality and Social Psychology Bulletin, 31(3), 360–367. https://doi.org/10.1177/0146167204271596
• McCormick, L., & Donohue, R. (2019). Antecedents of affective and normative commitment of organisational volunteers. The International Journal of Human Resource Management, 30(18), 2581–2604. https://doi.org/10.1080/09585192.2016.1166388.
• Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı. (2024). Türkiye’de göçmen kadınlar ve kadına yönelik şiddet. https://morcati.org.tr/wp-content/uploads/2024/08/2-gocmen-komite-rapor.pdf.
• Musick, M. A., & Wilson, J. W. (2008). Volunteers: A social profile. Indiana University Press.
• Muştu, A. (2019). Sivil toplum kuruluşlarında gönüllü motivasyonu: Genç Kızılay örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Oktay, F., Şentuna, M., Cenk, M., Görbil, V., & Şener, T. (2010). Youth policy in Turkey. Introduction to youth policy – Swedish and Turkish perspectives. The Swedish National Board for Youth Affairs and the Department of Youth Services at the Directorate for Youth and Sports in Turkey.
• Olçar, K. (2023). Sivil toplum örgütlerinin kavramsal ve tarihsel gelişimi. İzlek Akademik Dergi, 5(2), 42–57. https://doi.org/10.53804/izlek.1381408
• Özlü, R. M. (2025). Gençlerin kamusal faaliyetlere gönüllü katılım algısı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 20(1), 23–46. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1542683
• Öztürk, Ö. (2017). Çevrecilik söylemleri ve Türkiye’deki çevre hareketlerinin seyri. Journal of History Culture and Art Research, 6(2), 441–45. https://doi.org/10.7596/taksad.v6i2.804
• Palabıyık, H. (2011). Gönüllülük ve yerel hizmetlere gönüllü katılım üzerine açıklamalar. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yönetim Bilimleri Dergisi, 9(1), 85-114.
• Palaz, S., & Boz İ. (2008). Üniversite mezunu yetişkinlerin farklı organizasyonlarda gönüllü hizmet vermesini etkileyen faktörler. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(19), 95–106.
• Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Touchstone Books/Simon & Schuster. https://doi.org/10.1145/358916.361990
• Rabun, M. N., Hussin, Z., Ridzuan, M. R., & Ab Rahman, N. A. S. (2017). Exploring university students' level of commitment towards volunteerism. Journal of Administrative Science, 14(1), 1–12.
• Robinson, J. A., Kocman, D., Speyer, O., & Gerasopoulos, E. (2021). Meeting volunteer expectations—a review of volunteer motivations in citizen science and best practices for their retention through implementation of functional features in CS tools. Journal of Environmental Planning and Management, 64(12), 2089–2113. https://doi.org/10.1080/09640568.2020.1853507
• Salamon, L. M. (2010). Putting the civil society sector on the economic map of the world. Annals of Public and Cooperative Economics, 81(2), 167–210. https://doi.org/10.1111/j.1467-8292.2010.00409.x
• Sezik, M. (2019). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının işlevleri ve sorun alanları. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 2(4), 118–125. https://doi.org/10.33723/rs.485931
• Svinicki, M. D., & Vogler, J. S. (2012). Motivation and learning: Modern theories. In N. M. Seel (Ed.), Encyclopedia of the sciences of learning (pp. 2336–2339). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1428-6_392
• Şentürk, M., Adıgüzel, Y., & Turan Tüylüoğlu, B. (2016). Üniversitede gönüllü olmak üniversite öğrencilerinin gönüllülük algıları eğilimleri ve deneyimleri araştırması İstanbul Üniversitesi örneği. Limit Ofset.
• TDK (2026). Motivasyon. TDK Çevrimiçi Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı. (2008). Gençlik, gönüllülük ve sosyal sermaye raporu. https://tegv.org/uploads/files/kurumsal_yonetim/arastirmalar/2008_Genclik_Gonulluluk_ve_Sosyal_Sermaye_Raporu.pdf
• Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı. (2015). Faaliyet raporu. https://tegv.org/wp-content/uploads/2015_faaliyet_raporu.pdf
• Uğurlu, H. Y. (2019). Sivil toplum çalışmalarına katılımı motive eden faktörler ve gönüllü üniversite öğrencileri arasında bir araştırma [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• United Nations Global Compact. (September, 2015). UN Global Compact Bulletin (2015) https://unglobalcompact.org/library/3051
• United Nations Volunteers (2013). Volunteering for the world we want. https://www.unv.org/publications/unv-annual-report-2013-volunteering-world-we-want
• United Nations Volunteers (2015). Transforming governance. https://www.unv.org/publications/2015-state-worlds-volunteerism-report-swvr-transforming-governance
• United Nations Volunteers (2022). Building equal and inclusive societies. https://swvr2022.unv.org/wp-content/uploads/2022/04/UNV_SWVR_2022.pdf
• Van Goethem, A. A., Van Hoof, A., van Aken, M. A., de Castro, B. O., & Raaijmakers, Q. A. (2014). Socialising adolescent volunteering: How important are parents and friends? Age dependent effects of parents and friends on adolescents' volunteering behaviours. Journal of Applied Developmental Psychology, 35(2), 94–101. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2013.12.003
• Warth, L. (2013). The WHO global network of age-friendly cities and communities: Origins, developments and challenges. Age-friendly cities and communities in international comparison: Political lessons, scientific avenues, and democratic issues, 37–46. https://doi.org/10.1007/978-3-319-24031-2_3
• White, A. J., & Scanga, L. H. (2019). Volunteer research and knowledge competency codebook: A tool for identifying volunteer needs. The Journal of Extension, 57(1), 1-7. https://doi.org/10.34068/joe.57.01.02
• World Giving Index. (2024). A global view of giving trends. https://www.cafonline.org/docs/default-source/inside-giving/wgi/wgi_2024_report.pdf
• Yılmaz, M., Sertbaş, K., & Gümüş, H. (2019). Gönüllülerin faaliyetlere katılım nedenleri ve motivasyonel faktörlerin analizi: gençlik merkezleri örneği. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(3), 117–127.