Research Article

Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans

Volume: 20 Number: 2 December 15, 2016
TR EN

Mâtürîdî-Hanefî Aidiyetin Osmanlı’daki İzdüşümleri

Abstract

Mâtürîdîlik bir Osmanlı kimliğidir ve bu kimlik zannedildiği gibi son dönemle de sınırlı değildir; bütün bir Osmanlı tarihi boyunca biçimsel olarak varlığını korumuştur. Bununla birlikte Mâtürîdîliğin ilişkilendirildiği veya konumlandırıldığı bağlam zaman içerisinde farklılaşmıştır. Eklektik düşünme biçiminin hâkim olduğu ilk dönemde Mâtürîdîlik, ağırlıklı olarak zahid kimliği belirgin fakihlerde kısmen de Yesevîliğin uzantısı mahiyetindeki tasavvufî eğilimlerde itikādî bir muhtevada görünür haldedir. Mâtürîdîlik, felsefî kelamın hâkim olduğu Sultan II. Mehmed ve sonrası süreçte nispeten edilgen konumdadır ve Eş‘arîliğe karşı bir mevzi arayışındadır. II. Mehmed’le birlikte başlayan ve bilginin küresel dolaşımına entegre olma çabası ihtiva eden Razici yeni ilim paradigması Mâtürîdîliğin görünürlüğünü belli ölçüde engellemiştir. Maturidilik bu süreçte Sultan II. Mehmed tarafından bizzat himaye edilen mukaddimât-ı erbaa tartışmalarında kayda değer ölçüde karşılık bulmuştur. Felsefi-kelam çizgisi, tam meyvelerini verme aşamasındayken Safevîlerle yaşanan mücadele nedeniyle sekteye uğramıştır. Bu mücadelenin aynı zamanda Şiîlikle de bir mücadeleye dönüşmesi (ya da dönüştürülmesi) Osmanlı dinî düşüncesinde bir daralmayı beraberinde getirmiştir. Böyle bir bağlamda bir reddiye mantığı üzerinden Râfızîlik üst başlığı altında Şiîliğe ve tüm varyantlarına hücum edilmiştir. Fakat bu reddiyeci tutum Safevîlere fırlatılan bir bumerang işlevi görmüş, zamanla geri gelmiş ve Osmanlı’nın Erdebil Tekkesi’nin Şiîleşmeden önceki çizgisine yakın duran kendi sufilerini vurmuştur. Hanefî fetva literatürü bu reddiyelerde yoğun olarak kullanılmıştır. Bu ise önce Hanefi ardından da Maturidi kimliği ön plana çıkarmıştır. Osmanlı döneminde Mâtürîdîlik vurgusu ve bunu besleyen siyasî ve fikrî unsurlar tahlil edilecektir. 

Keywords

References

  1. Akçay, Mustafa. “Hz. Peygamber’in Anne- Babasının (Ebeveyn-i Resûl) Dînî Konumuna Dair Ebû Hanîfe’ye Atfedilen Görüş Etrafındaki Tartışmalar”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2009): 1-27.
  2. el-Akhisârî, Hasan Kâfî. Ezhārü’r-ravḍāt fī şerḥi ravḍati’l-cennāt. Halet Efendi, 820: 144-210. Süleymaniye Ktp.
  3. Akpınar, Cemil. “Dâvûd-i Karsî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. c. 9: 29-32. Ankara: TDV Yayınları, 1994.
  4. Algar, Hamid. “İmâm-ı Rabbânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. c. 22: 194-199. Ankara: TDV Yayınları, 2000.
  5. Ali el-Kārî, Nûrüddîn el-Herevî. Teşyī‘u fuḳahā’i’l-Ḥanefiyye li teşnī‘i’s-süfehā’i’ş-Şāfiiyye. Hacı Hüsnü Paşa, 251: 237-238. Süleymaniye Ktp.
  6. Ali el-Kārî, Nûrüddîn el-Herevî. Şerḥu’l-fıḳhi’l-ekber. Delhi: Matbaa-i Müctebai, 1890.
  7. el-Âmidî, Seyfüddîn Ali b. Muhammed. Ebkārü’l-efkār fī uṣūli’d-dīn. nşr. A Ahmed Muhammed el-Mehdî. Kahire: Darü’l-Kütüb ve’l-Vesaiki’l-Kavmiyye, 2002.
  8. Anonim. ‘Aḳā’idü fıraḳi’n-nāciye el-Eşā‘ira. A.Tekelioğlu, 852: 46-47. Süleymaniye Ktp.

Details

Primary Language

English

Subjects

Religious Studies

Journal Section

Research Article

Authors

Mehmet Kalaycı
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
Türkiye

Publication Date

December 15, 2016

Submission Date

October 14, 2016

Acceptance Date

October 31, 2016

Published in Issue

Year 2016 Volume: 20 Number: 2

APA
Kalaycı, M. (2016). Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 20(2), 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679
AMA
1.Kalaycı M. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 2016;20(2):9-72. doi:10.18505/cuid.261679
Chicago
Kalaycı, Mehmet. 2016. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20 (2): 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679.
EndNote
Kalaycı M (December 1, 2016) Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20 2 9–72.
IEEE
[1]M. Kalaycı, “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”, CUID, vol. 20, no. 2, pp. 9–72, Dec. 2016, doi: 10.18505/cuid.261679.
ISNAD
Kalaycı, Mehmet. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20/2 (December 1, 2016): 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679.
JAMA
1.Kalaycı M. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 2016;20:9–72.
MLA
Kalaycı, Mehmet. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, vol. 20, no. 2, Dec. 2016, pp. 9-72, doi:10.18505/cuid.261679.
Vancouver
1.Mehmet Kalaycı. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 2016 Dec. 1;20(2):9-72. doi:10.18505/cuid.261679

Cited By