Araştırma Makalesi

Mâtürîdî-Hanefî Aidiyetin Osmanlı’daki İzdüşümleri

Cilt: 20 Sayı: 2 15 Aralık 2016
PDF İndir
TR EN

Mâtürîdî-Hanefî Aidiyetin Osmanlı’daki İzdüşümleri

Öz

Mâtürîdîlik bir Osmanlı kimliğidir ve bu kimlik zannedildiği gibi son dönemle de sınırlı değildir; bütün bir Osmanlı tarihi boyunca biçimsel olarak varlığını korumuştur. Bununla birlikte Mâtürîdîliğin ilişkilendirildiği veya konumlandırıldığı bağlam zaman içerisinde farklılaşmıştır. Eklektik düşünme biçiminin hâkim olduğu ilk dönemde Mâtürîdîlik, ağırlıklı olarak zahid kimliği belirgin fakihlerde kısmen de Yesevîliğin uzantısı mahiyetindeki tasavvufî eğilimlerde itikādî bir muhtevada görünür haldedir. Mâtürîdîlik, felsefî kelamın hâkim olduğu Sultan II. Mehmed ve sonrası süreçte nispeten edilgen konumdadır ve Eş‘arîliğe karşı bir mevzi arayışındadır. II. Mehmed’le birlikte başlayan ve bilginin küresel dolaşımına entegre olma çabası ihtiva eden Razici yeni ilim paradigması Mâtürîdîliğin görünürlüğünü belli ölçüde engellemiştir. Maturidilik bu süreçte Sultan II. Mehmed tarafından bizzat himaye edilen mukaddimât-ı erbaa tartışmalarında kayda değer ölçüde karşılık bulmuştur. Felsefi-kelam çizgisi, tam meyvelerini verme aşamasındayken Safevîlerle yaşanan mücadele nedeniyle sekteye uğramıştır. Bu mücadelenin aynı zamanda Şiîlikle de bir mücadeleye dönüşmesi (ya da dönüştürülmesi) Osmanlı dinî düşüncesinde bir daralmayı beraberinde getirmiştir. Böyle bir bağlamda bir reddiye mantığı üzerinden Râfızîlik üst başlığı altında Şiîliğe ve tüm varyantlarına hücum edilmiştir. Fakat bu reddiyeci tutum Safevîlere fırlatılan bir bumerang işlevi görmüş, zamanla geri gelmiş ve Osmanlı’nın Erdebil Tekkesi’nin Şiîleşmeden önceki çizgisine yakın duran kendi sufilerini vurmuştur. Hanefî fetva literatürü bu reddiyelerde yoğun olarak kullanılmıştır. Bu ise önce Hanefi ardından da Maturidi kimliği ön plana çıkarmıştır. Osmanlı döneminde Mâtürîdîlik vurgusu ve bunu besleyen siyasî ve fikrî unsurlar tahlil edilecektir. 

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akçay, Mustafa. “Hz. Peygamber’in Anne- Babasının (Ebeveyn-i Resûl) Dînî Konumuna Dair Ebû Hanîfe’ye Atfedilen Görüş Etrafındaki Tartışmalar”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2009): 1-27.
  2. el-Akhisârî, Hasan Kâfî. Ezhārü’r-ravḍāt fī şerḥi ravḍati’l-cennāt. Halet Efendi, 820: 144-210. Süleymaniye Ktp.
  3. Akpınar, Cemil. “Dâvûd-i Karsî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. c. 9: 29-32. Ankara: TDV Yayınları, 1994.
  4. Algar, Hamid. “İmâm-ı Rabbânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. c. 22: 194-199. Ankara: TDV Yayınları, 2000.
  5. Ali el-Kārî, Nûrüddîn el-Herevî. Teşyī‘u fuḳahā’i’l-Ḥanefiyye li teşnī‘i’s-süfehā’i’ş-Şāfiiyye. Hacı Hüsnü Paşa, 251: 237-238. Süleymaniye Ktp.
  6. Ali el-Kārî, Nûrüddîn el-Herevî. Şerḥu’l-fıḳhi’l-ekber. Delhi: Matbaa-i Müctebai, 1890.
  7. el-Âmidî, Seyfüddîn Ali b. Muhammed. Ebkārü’l-efkār fī uṣūli’d-dīn. nşr. A Ahmed Muhammed el-Mehdî. Kahire: Darü’l-Kütüb ve’l-Vesaiki’l-Kavmiyye, 2002.
  8. Anonim. ‘Aḳā’idü fıraḳi’n-nāciye el-Eşā‘ira. A.Tekelioğlu, 852: 46-47. Süleymaniye Ktp.

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Kalaycı
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2016

Gönderilme Tarihi

14 Ekim 2016

Kabul Tarihi

31 Ekim 2016

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2016 Cilt: 20 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kalaycı, M. (2016). Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 20(2), 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679
AMA
1.Kalaycı M. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 2016;20(2):9-72. doi:10.18505/cuid.261679
Chicago
Kalaycı, Mehmet. 2016. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20 (2): 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679.
EndNote
Kalaycı M (01 Aralık 2016) Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20 2 9–72.
IEEE
[1]M. Kalaycı, “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”, CUID, c. 20, sy 2, ss. 9–72, Ara. 2016, doi: 10.18505/cuid.261679.
ISNAD
Kalaycı, Mehmet. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20/2 (01 Aralık 2016): 9-72. https://doi.org/10.18505/cuid.261679.
JAMA
1.Kalaycı M. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 2016;20:9–72.
MLA
Kalaycı, Mehmet. “Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, c. 20, sy 2, Aralık 2016, ss. 9-72, doi:10.18505/cuid.261679.
Vancouver
1.Mehmet Kalaycı. Projections of Māturīdite-Ḥanafite Identity on the Ottomans. CUID. 01 Aralık 2016;20(2):9-72. doi:10.18505/cuid.261679

Cited By

Cumhuriyet İlahiyat Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.