EHL-İ SÜNNET TEOLOJİK PERSPEKTİFİNDE KİMLİK MÜCADELESİ (HANEFÎ-EŞ’ARÎ UZ(AK)LAŞTIRMASI)
Öz
Ehl-i Sünnet’i oluşturan iki ana kelâm okulu olarak Eşʽarîlik ve Mâtürîdîlik, kendi bakış açılarıyla itikâdî meselelere yaklaşırken zaman içerisinde ortak payda altında mezhep kimliğini meydana getirmişlerdir. Tarsûsî ve Sübkî üzerinden kelâm okullarının teolojik düşüncelerinde var olan birleşme ve ayrışma noktalarını incelemeyi hedef aldığımız bu çalışmada gerek çağdaş olmaları gerek aynı coğrafyada yaşamalarını da dikkate alarak uzlaşma ve uzaklaşma gibi iki farklı yaklaşımın imkânını sorgulamaya çalıştık. Birleşme ve uzlaşma tam bir anlaşma mıdır yoksa ihtilaflara rağmen bir arada durma azmi midir? Ayrışma ve uzaklaşma, tamamen kopma ve karşıya geçme midir yoksa farklılıkları belirterek aynı noktada birleşme yerine merkezde kendini görüp o noktada birleşmek midir? gibi sorulara da cevaplar aradık. Teolojik zeminde ayrışma, tabiî olarak kabul edilirken sosyo-kültürel zemin ve reel konjonktür, uzlaşmayı zorunlu kılmaktadır. İhtilaflar üzerine farklı tavırlarda yazılmış iki eser ve içinden çıktıkları kelâm okullarının sistematiğini en iyi şekilde kavramış iki düşünür üzerinden uzlaşma veya uzaklaşmaya bakabilmek zor, ancak bir o kadar da kıymetlidir.
Anahtar Kelimeler
Kelâm, Hanefîlik, Eşʽarîlik, Tarsûsî, Sübkî
Destekleyen Kurum
Çukurova Üniversitesi BAP Birim Koordinatörlüğü
Proje Numarası
SBA-2021-12769
Teşekkür
Mâtürîdî Ve Eş’arî Kelâm Okullarında Teoloji Sahasında Çatışma Ve Etkileşim” adlı proje tarafından desteklenmiştir.
Kaynakça
- Ak, Ahmet, Mâturîdîliğin Hanefilik İle İlişkisi, Milel ve Nihal: İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, 2010, cilt: VII, sayı: 2, ss. 223-240.
- Ak, Ahmet, İmam-ı Azâm Ebû Hanife’nin Hayatı ve İtikadî Görüşleri, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2016, cilt: XIV, sayı: 27, ss. 1-27.
- Ak, Ahmet, Mâverâünnehir’de İslâm Düşüncesinin Öncü Temsilcilerinden İmâm Mâtürîdî, İslam Düşüncesinin Ana Merkezleri: Mâverâünnehir Tartışmalı İlmî İhtisas Toplantısı, 13-14 Ekim 2018, 2019, ss. 231-301.
- Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-Arifin Esmau’1-Müellifin ve Asaru’1-Musannifin, M.E. Basımevi. İstanbul 1951.
- Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, Matbaa-i Amire, İstanbul 1333h.
- Çubukçu, Asri, “et-Tarsûsî Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleri”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 1977.
- Ebû Azbe, Hasen b. Abdilmuhsin, er-Ravzatü’l-Behiyye fi mâ Beyne’l-Eşâire ve’l-Maturidiyye, Dâiretü’l-Maarif, Haydarabad 1322h.
- Ebû’l-Mebasin, Cemaluddin Yusuf el-Atabegi, el-Menhecu’s-Sâfî ve’l-Müstevfi ba’de’l-Vâfî, thk. Muhammed Muhammed Emin. yy., Kahire 1984.
- İbn Kemal Paşa, Mesailü’l-İhtilaf Beyne’l-Eşâire ve’l-Mâturîdiyye, Daru’l-Fetih, Ürdün 2009.
- İbn Kesir, İmaduddin Ebû’1-Fida İsmail b. Ömer, el-Bidaye ve’n-Nihaye fî’t-Târih, thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî, Merkezu’l-Buhus ve’d-Dirasati’l-Arabiyye ve’l-İslâmiyye, Dımeşk trs.