BAZI DİN-İNANÇ VE KÜLTÜRLERDE RAḤMĀN KAVRAMININ TARİHİ SERENCAMI
Öz
Raḥmān (rḥmn) kelimesinin oldukça uzun bir geçmişe sahip olduğu ifade edilmiştir. Suriye ve Güney Arabistan’daki çok tanrılı dinlerin yanı sıra Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam gibi tek tanrılı dinler tarafından kelimenin hangi çerçevede nasıl kullanıldığını incelemek ve kökeni hakkında bilgi verebilmek adına çalışmamızın önemli birtakım veriler sunacağı kanaatini taşımaktayız. Raḥmān kelimesinin en eski formu olarak kabul edilen rḥmn’ye pagan metinleri arasında yer alan Tell Fekherye ve Palmira Kitabeleri başta olmak üzere Ahikar’ın Öğütleri’nde rastlanmaktadır. Tevrat ve İncil’in yanı sıra Ma’arib ve Murayghan Kitabeleri gibi bazı Yahudi ve Hıristiyan metinlerinde, ayrıca Cahiliye Arap şiiri ve Kur’ân’ı Kerîm’de Raḥmān kelimesinin kullanıldığı görülmektedir. Çalışmamız, pagan bir ortamda doğduğu düşünülen Raḥmān’ın, ilerleyen zamanlarda Yahudi ve Hıristiyan bir bağlama dönüşmesinin arka planını, ayrıca Cahiliye Arap şiiri ve Kur’ân’ı Kerîm’de hangi anlamlarda ve nasıl kullanıldığını ortaya koymaya yönelik olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdallah, Y. M. “The Inscription CIH 543. A new reading based on the recently found original”. Sayhadica, Recherches sur les Inscription de l’Arabie pré-islamique offertes par des collègues au Professeur A. F. L. Beeston. ed. Chr. Robin, M. Bāfaqīh. Paris: Librarie Orientaliste Paul Geuthner, 1987.
- Abdulbākī, Muhammed Fuād. el-Mu‘cemu’l-müfehres li-elfāẓi’l-Ḳur’āni’l-Kerīm. Kahire: Dāru’l-Hadīs, 1996.
- Ahroni, Reuben. Yemenite Jewry: origins, culture and literature. Bloomington: Indiana University Press, 1986.
- Ali, Cevād. el-Mufaṣṣal fī tārīḫi’l-ʿArab ḳable’l-İslām. çev. Dursun Hazer-Fethullah Zengin. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2018.
- Arslantaş, Nuh. Emeviler Döneminde Yahudiler. İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2005.
- Beeston, Alfred Felix Landon. “Notes On The Mureighan Inscription”. Bulletin of The School of Oriental and African Studies 16/2 (1954), 389-392.
- Biggs, Robert D. (ed.). The Assyrian Dictionary. Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago, 1999.
- Bozkurt, Nebi & Küçükaşcı, Mustafa Sabri. “Mekke”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/555-563. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Brown, W. L. & Beeston, A. F. L. “Sculptures and Inscriptions for Shabwa”. Journal of the Royal Asiatic Society 1/2 (1954), 43-62.
- Cevherī, İsmail b. Hammād. Tācu’l-luġa ve ṣıḥāhu’l-‘Arabiyye. thk. Ahmed Abdulġafūr ‘Âttār. Beyrut: Dāru’l-‘İlm li’l-Melāyīn, 1990.