MEMLÛKLER DÖNEMİ İKTİDAR-ULEMÂ İLİŞKİLERİNİN TARİH ESERLERİNE YANSIMASI -MAKRÎZÎ VE İBN TAĞRÎBERDÎ ÖRNEĞİ-

Memlûk Devleti (648-923/1250-1517), Orta Asya’dan ve Kafkasya’dan memlûk olarak getirilen askerler tarafından kurulmuş ve Mısır, Suriye ve Hicaz gibi bölgelerde iki buçuk asırdan fazla hüküm sürmüştür. Bu çalışmada Memlûk Devleti’ndeki iktidar-ulemâ ilişkilerinin, Mısır tarih ekolünün iki önemli temsilcisi olan Makrîzî ve İbn Tağrîberdî’nin eserlerindeki yansımaları konu edilmiştir. Ortaçağ’ın en büyük tarihçisi kabul edilen Makrîzî Arap, ulemâ sınıfına mensup ve Şâfiî’dir. Buna karşılık İbn Tağriberdî hocası Makrîzî’nin aksine Türk ve askerî sınıfa mensup bir Hanefî’dir. Dolayısıyla bu iki tarihçinin bahsi geçen farklılıkları, onların iktidar mensupları ve ulemâya yaklaşımlarını etkilemiş, eserlerinde konu ile ilgili bazı yorum ve değerlendirmelerine de yansımıştır. Çalışmada öncelikle müelliflerin yaşadıkları ve önceki dönemlere ait iktidar ve ulemâ arasındaki ilişkilere dair değerlendirmeleri tespit edilmiş, ardından tarihçilerin bu yorumlarında etkili olan muhtemel sebeplere işaret edilmiştir. Bu çalışma ile söz konusu iki büyük tarihçinin hem Memlûk yönetici ve ulemâsına hem de bu ikisi arasındaki ilişkilere dair değerlendirmelerini ortaya koymak amaçlanmaktadır.

The Mamlūk State (648-923/1250-1517), was founded by people brought from the Central Asia as mamlūks and reigned for more than two and a half centuries in regions such as Egypt, Syria and Ḥid̲j̲āz. In this study, the reflections of the authority-‘ulamā relations in the Mamlūk state are discussed in the works of al-Maḳrīzī and Ibn Tag̲h̲rībirdī, two important representatives of the Egyptian historical school. al-Maḳrīzī, who is considered the greatest historian of the Middle Ages, belongs to the ulama class, is Arab and S̲h̲āfiʿī. In contrast, unlike Ibn Tag̲h̲rībirdī's teacher al-Maḳrīzī, he is of Turkish origin and is a Hanafi belonging to the military class. Therefore, the mentioned differences between these two historians influenced their approaches to the authority members and ‘ulamā, and were reflected in some of their comments and evaluations on the subject in their works. In the study, firstly, historians' assessments of the relations between the authority and ‘ulamā of their periods and previous periods were determined, and then possible reasons that were effective in historians' comments and assessments were pointed out. In this study, it is aimed to reveal the evaluations of these two great historians about both the Mamlūk rulers and the ulamā and the relations between these two.