Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler
Öz
İslâm’da, şer’î hükümlerin önemli bir kısmını helâl
ve haramlar oluşturur. Zira inanç ve ahlâka dair mevzuların yanında fıkhın alt
bölümlerini oluşturan ibadetler, muameleler ve cezalara dair pek çok yasak
getirilmiştir. Dolayısıyla helâl ve haramın temel mantığı kavranmadan ve bu
konuda geçerli olan ilke ve prensipler bilinmeden, şeriatın doğru bilinip
anlaşılması mümkün olmadığı gibi, ortaya çıkan güncel problemler hakkında
isabetli hükümlerin verilmesi de mümkün olmayacaktır. Bunun önemli bir sebebi,
helâl ve haramlarla ilgili kâidelerin, kanuna karşı hile, hükümlerin
kaynakları, vesile ve maksatlar, ihtiyat, şüphe, niyet, zarar, maslahat,
zaruret ve taabbudîlik gibi fıkhın temel konularıyla olan yakın ilişkisidir. Bu
makalede, helâl ve haram hükümlerine hâkim olan başlıca küllî kâide ve
prensipler ele alınmıştır. Bu makalede ele alınan kâide ve prensipler
şunlardır: Helâl ve haram kılma yetkisi Allah’a aittir; eşyada asıl olan
ibahadır; menfaatlerde helâllik, zararlarda ise haramlık asıldır; haramı meşru
göstermek için hileye başvurmak da haramdır; harama götüren vesileler de
haramdır; harama düşmemek için şüpheli şeyler terkedilmelidir; helal ve haram
bir arada bulunduğunda haramlık yönü tercih edilir; iyi niyet haramları mubah
kılmaz; zaruretler haramları mubah kılar; haramlarda taabbudilik (haram kılınan
fiillerin sırf Allah emrettiği için terkedilmesi) esastır; helal dairesi harama
ihtiyaç bırakmayacak kadar geniştir. Helâl ve haramlarla ilgili kâide ve
prensipler istikra yöntemiyle, yani bu konudaki hükümlere bütüncül bir bakışla
çıkarılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kâide ve prensipleri burada sayılanlarla
sınırlı görmek doğru değildir. Bu konuda yapılacak daha geniş ve derin
çalışmalarla elbette yeni bir kısım kâidelerin çıkarılması mümkün olacaktır.
Fakat görebildiğimiz kadarıyla kavaid kitaplarının konuyla ilgili ele aldıkları
başlıca kâideler bunlardan ibarettir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şuayb Arnavut. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1999.
- Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-hukkâm şerhu mecelleti’l-ahkâm. çev. Fehmi el-Hüseynî. Beyrut: Dâru’l-cîl, 2003.
- Bâhuseyn, Yakub b. Abdilvehhâb. el-Mufassal fi’l-kavâidi’l-fıkhiyye. Riyâd: Dâru’t-tedmuriyye, 2011.
- Baktır, Mustafa. İslâm Hukukunda Zaruret Hali. Ankara: Akçağ Yayınları.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. es-Sünenü’l-kübrâ. Haydarabad: Dâiretü'l-maârifi'l-Osmaniyye, 1344.
- Buharî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-Sahih. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
- Burhânî, Muhammed Hişâm. Seddü’z-zerâi’ fi’ş-şerîati’l-İslâmiyye. Dimeşk: Dâru’l-fikr, 1995.
- Bûtî, Said Ramazan. Davâbitu’l-maslaha fi’ş-şeriati’l-İslâmiyye. Beyrut: Mües-sesetü’r-risâle, 1982.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2018
Gönderilme Tarihi
8 Mayıs 2018
Kabul Tarihi
12 Haziran 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 18 Sayı: 1
APA
Çayıroğlu, Y. (2018). Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 18(1), 597-633. https://doi.org/10.30627/cuilah.440727
AMA
1.Çayıroğlu Y. Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2018;18(1):597-633. doi:10.30627/cuilah.440727
Chicago
Çayıroğlu, Yüksel. 2018. “Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 (1): 597-633. https://doi.org/10.30627/cuilah.440727.
EndNote
Çayıroğlu Y (01 Haziran 2018) Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18 1 597–633.
IEEE
[1]Y. Çayıroğlu, “Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 18, sy 1, ss. 597–633, Haz. 2018, doi: 10.30627/cuilah.440727.
ISNAD
Çayıroğlu, Yüksel. “Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 18/1 (01 Haziran 2018): 597-633. https://doi.org/10.30627/cuilah.440727.
JAMA
1.Çayıroğlu Y. Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 2018;18:597–633.
MLA
Çayıroğlu, Yüksel. “Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), c. 18, sy 1, Haziran 2018, ss. 597-33, doi:10.30627/cuilah.440727.
Vancouver
1.Yüksel Çayıroğlu. Helâl ve Haramlarla İlgili Kaide ve İlkeler. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD). 01 Haziran 2018;18(1):597-633. doi:10.30627/cuilah.440727
Cited By
Örgütlerde İnsan Unsuruna Helal Perspektifinden Bakış
Academic Platform Journal of Halal Life Style
https://doi.org/10.53569/apjhls.1176687