Mefâtîhu’l-Esrâr Adlı Kur’an Tefsiri Bağlamında Ebü’l-Feth eş-Şehristânî’nin Mezhebî Kimliği Üzerine Bir İnceleme
Öz
Ebü’l-Feth Muhammed b. Ebi’l-Kâsım Abdülkerîm eş-Şehristânî (ö. 548/1153) İslam ilim ve kültür tarihinde daha ziyade el-Milel ve’n-Nihal adlı eseriyle tanınan bir şahsiyettir. Bunun yanında bilhassa kelamla ilgili Nihâyetü’l-İkdâm (Nihâyetü’l-Akdâm) adlı eserindeki Eş’arîliğe paralel görüş ve değerlendirmelerinden ötürü Sünnî bir âlim olarak kabul edilir. Ne var ki yakın geçmişte Muhammed Ali Âzerşeb tarafından neşredilen Mefâtîhu’l-Esrâr ve Mesâbîhu’l-Ebrâr adlı Kur’an tefsiri, Şehristânî’nin itikadî mezhep kimliğiyle ilgili bu genel kabulü en azından tartışmaya açacak bir içeriğe sahiptir. Bu durum ilk bakışta Şehristânî’nin farklı eserlerinde farklı bir yüzünü gösterdiğini düşündürmektedir. Nitekim öteden beri Şehristânî’nin itikâdî mezhep kimliği hakkında çeşitli görüş ve iddialar ileri sürülmüştür. Mefâtîhu’l-Esrâr temelinde kaleme alınan bu makale Şehristânî’nin en azından bu eserinde itikâdî açıdan hangi mezhebe yakın durduğu meselesini vuzuha kavuşturmayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Şehristânî, Mefâtîhu’l-esrâr, Kur’an’ın sırları, İsmâiliyye, Bâtınî te’vil
Kaynakça
- Âlûsî, Ebü’l-Fazl, Şihâbuddîn Mahmûd Rûhu’l-Meânî, Beyrut 2005.
- Atalan, Mehmet, Şiîliğin Farklılaşma Sürecinde Ca’fer es-Sâdık’ın Yeri, Ankara 2005.
- Ayyâşî, Ebü’n-Nasr Muhammed b. Mes’ûd, Tefsîru’l-Ayyâşî, Beyrut 1991.
- Beyhakî, Ebü’l-Hasen Zahîruddîn Ali b. Zeyd, Tetimmetü Sıvâni’l-Hikme (=Târîhu Hukemâi’l-İslâm), Beyrut 1994.
- Câbirî, Muhammed Âbid, Tekvînü’l-Akli’l-Arabî, Beyrut 1991.
- Dâvûdî, Şemsüddîn Muhammed b. Ali, Tabakâtü’l-Müfessirîn, Beyrut trs.
- Eş’arî, Ebü’l-Hasen, el-İbâne an Usûli’d-Diyâne, Medine 1975.
- Feyz-i Kâşânî, Tefsîru’s-Sâfî, Beyrut 2008.
- Harman, Ömer Faruk, “Şehristânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 2010.
- Hûî, Ebü’l-Kâsım b. Ali Ekber, el-Beyân fî Tefsîri’l-Kur’ân, Kum trs.