TR
EN
GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM
Abstract
Bu çalışma, huzurevlerindeki bireyler için yapay zeka tarafından oluşturulan menüleri besin öğesi içeriği, MIND diyeti uyumu ve besin öğesi örüntü profiline (NRF9.3) göre değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmada yapay zeka programı olarak ChatGPT kullanılmış olup, programa birer aylık yaz ve kış menüleri oluşturtulmuş ve ardından bu menülerin besin öğesi içerikleri analiz edilmiştir. Menülerin, yaşlı bireylerin besin gereksinimlerini karşılama ve sağlıklı beslenmeye uygunluğu değerlendirilmiştir. Sonuçlara göre, program her iki menüde de MIND diyetine büyük ölçüde uyum sağlasa da, özellikle üzümsü meyve tüketiminin düşük olması, zeytinyağının birincil yağ kaynağı olarak yeterince yer almaması ve şarap tüketiminin bulunmaması tam skora ulaşılamamasına neden olmuştur. Besin yoğunluğu açısından, NRF9 puanları yüksek, ancak NRF9.3 puanları oldukça düşük bulunmuştur. Bu durum, menülerin besin öğesi açısından zengin olmasına rağmen yüksek doymuş yağ, eklenmiş şeker ve sodyum içermesi nedeniyle sağlık açısından optimal olmadığını göstermektedir. Besin öğesi içerikleri incelendiğinde ise; kış menüsünün karbonhidrat, posa, A vitamini, C vitamini, B1 vitamini, folik asit, sodyum, potasyum, magnezyum, çinko ve demir içeriğinin yaz menüsüne göre anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0.05). Ancak, kış menüsü protein ve elzem amino asitler açısından daha düşüktür. Sonuç olarak, yapay zeka ile oluşturulan menüler genel olarak besleyici olsa da menülerin doymuş yağ, şeker ve sodyum içeriği açısından dengelenmesi gerekmektedir. Gelecek çalışmalarda daha fazla varyasyon içeren yapay zeka modellerinin test edilmesi ve menülerin yaşlı bireylerin bilişsel performansına etkisinin incelenmesi önerilmektedir.
Keywords
References
- Abzhanova, S., Baybolova, L., Zhaksylykova, G., Tayeva, A., & Kulazhanov, T. (2023). Development of meat products for the nutrition of the elderly. Human Nutrition & Metabolism, 33, 200201. https://doi.org/10.1016/j.hnm.2023.200201
- Alhammadi, K., Santos-Roldán, L., & Cabeza-Ramírez, L. J. (2021). A Theoretical framework on the determinants of food purchasing behavior of the elderly: a bibliometric review with scientific mapping in web of science. Foods, 10(3), 688. https://doi.org/10.3390/foods10030688
- Arslan, S. (2024). Decoding dietary myths: The role of ChatGPT in modern nutrition. Clinical Nutrition ESPEN, 60, 285-288. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2024.02.022
- Arslan, S. (2025). ChatGPT is no nutrition encyclopedia, but does it need to be?. Clinical Nutrition ESPEN, 66, 213-214. https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2025.01.055
- Başer, M. Y., & Olcay, A. (2022). Akıllı turizmde yapay zekâ teknolojisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(3), 1795-1817. https://doi.org/10.21547/jss.1084783
- Baykasoğlu, A., Taşkıran, D., & Akkoyun, H. G. (2016). Toplu beslenme için menü planlama karar destek sistemi geliştirilmesi ve uygulanması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 31(1).
- Benvenuti, L., & De Santis, A. (2020). Making a sustainable diet acceptable: an emerging programming model with applications to schools and nursing homes menus. Frontiers in Nutrition, 7, 562833. https://doi.org/10.3389/fnut.2020.562833
- Beslenme Bilgi Sistemi (BeBiS). (2021). Versiyon 9, İstanbul.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Consumption and Everyday Life, Accounting, Auditing and Accountability (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
July 20, 2025
Submission Date
February 18, 2025
Acceptance Date
June 2, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 34 Number: Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ
APA
Özer Altundağ, Ö. (2025). GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ), 16-35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1642390
AMA
1.Özer Altundağ Ö. GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):16-35. doi:10.35379/cusosbil.1642390
Chicago
Özer Altundağ, Özlem. 2025. “GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 (Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ): 16-35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1642390.
EndNote
Özer Altundağ Ö (July 1, 2025) GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34 Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ 16–35.
IEEE
[1]Ö. Özer Altundağ, “GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, pp. 16–35, July 2025, doi: 10.35379/cusosbil.1642390.
ISNAD
Özer Altundağ, Özlem. “GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 34/Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ (July 1, 2025): 16-35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1642390.
JAMA
1.Özer Altundağ Ö. GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;34:16–35.
MLA
Özer Altundağ, Özlem. “GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 34, no. Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ, July 2025, pp. 16-35, doi:10.35379/cusosbil.1642390.
Vancouver
1.Özlem Özer Altundağ. GÜNÜMÜZ YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİ İLE MENÜ PLANLAMASI VE BESİN ÖĞELERİ ANALİZİ: CHATGPT TABANLI BİR YAKLAŞIM. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025 Jul. 1;34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ):16-35. doi:10.35379/cusosbil.1642390