AFFETME VE PSİKOLOJİK İYİ OLUŞ İLİŞKİSİNDE DUYGUSAL ZEKÂ VE KİŞİLERARASI HATAYA İLİŞKİN RUMİNASYONUN ARACI ROLÜ

Abstract

Bu araştırmanın amacı affetme ve psikolojik iyi oluş ilişkisinde duygusal zekâ ve kişilerarası hataya ilişkin ruminasyonların aracı rolünü incelemektir. Araştırma ilişkisel tarama modeline uygun olarak düzenlenmiştir. Araştırmaya toplam 200 kişi (143 Kadın, 57 Erkek) katılmıştır. Araştırmada Heartland Affetme Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Duygusal Zekâ Ölçeği-Kısa Formu, Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği ve sosyodemografik bilgi formu kullanılmıştır. Yapılan regresyon analizi sonucunda kişilerarası hataya ilişkin ruminasyonun psikolojik iyi oluşu anlamlı şekilde yordamadığı; sadece kendini affetme ve öz kontrol alt boyutlarının psikolojik iyi oluşu anlamlı bir şekilde yordadığı görülmüştür. Araştırma bulguları, kendini affetme ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide duygusal zekânın öz kontrol alt boyutunun anlamlı bir aracı rol üstlendiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, affetme temelli terapilerde duygusal zekânın öz kontrol boyutuna odaklanılarak duygu düzenleme ve stres yönetimi becerilerinin geliştirilmesinin psikolojik iyi oluşu destekleyebileceği düşünülmektedir. Sonuç olarak bu çalışma; kendini affetme düzeyinin, öz kontrol yoluyla psikolojik iyi oluşu destekleyen kritik bir mekanizma olduğunu göstermektedir.

Keywords

• Affetme
• Psikolojik İyi Oluş
• Duygusal Zekâ
• Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon

THE MEDIATING ROLES OF EMOTIONAL INTELLIGENCE AND INTERPERSONAL OFFENSE-RELATED RUMINATION IN THE RELATIONSHIP BETWEEN FORGIVENESS AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING

Abstract

The main aim of this study is to investigate the mediating role of emotional intelligence and interpersonal offense-related rumination in the relationship between forgiveness and psychological well-being. The study was conducted using a relational screening model. A total of 200 participants (143 females, 57 males) took part in the study. The Heartland Forgiveness Scale, the Psychological Well-being Scale, Emotional Intelligence Questionnaire–Short Form, Rumination About an Interpersonal Offense Scale, and a sociodemographic questionnaire were used. As a result of the regression analysis, it was found that rumination related to interpersonal transgressions did not significantly predict psychological well-being; only the self-forgiveness and self-control subdimensions significantly predicted psychological well-being.These results suggest that strengthening self-control, as part of emotional intelligence, can enhance individuals' ability to forgive themselves, which in turn contributes positively to their psychological well-being. Based on these findings, it is suggested that forgiveness-based therapeutic interventions may enhance psychological well-being by focusing on the self-control dimension of emotional intelligence and promoting emotion regulation and stress management skills. Overall, this study demonstrates that self-forgiveness constitutes a critical mechanism supporting psychological well-being through the mediating role of self-control.

Keywords

• Forgiveness
• Psychological Well-being
• Emotional Intelligence
• Rumination About an Interpersonal Offense

References

1. Akın, M. , Özdevecioğlu, M. ve Ünlü, O. (2012). Örgütlerde intikam niyeti ve affetme eğiliminin çalışanların ruh sağlıkları ile ilişkisi. Amme İdaresi Dergisi, 45(1),77-97.
2. Allemand, M., Steiner, M. ve Hill, P. L. (2013). Effects of a forgiveness intervention for older adults. Journal of Counseling Psychology, 60(2), 279.
3. Al-Mabuk, R. H., Enright, R. D. ve Cardis, P. A. (1995). Forgiveness education with parentally love-deprived late adolescents. Journal of Moral Education, 24, 427-444.
4. Armstrong, A. R., Galligan, R. F., ve Critchley, C. R. (2011). Emotional ıntelligence and psychological resilience to negative life events. Personality and Individual Differences, 51(3), 331-336.
5. Asıcı, E. (2018). Affetmenin yordayıcısı olarak duygusal zekâ. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 47(47), 23-37.
6. Barber, L., Maltby, J., ve Macaskill, A. (2005). Angry memories and thoughts of revenge: The relationship between forgiveness and anger rumination. Personality and Individual Differences, 39(2), 253-262.
7. Berry, J. W., Worthington, E. L., O'Connor, L. E., Parrott, L. ve Wade, N. G. (2005). Forgivingness, vengeful rumination, and affective traits. Journal of Personality, 73(1), 183-226. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2004.00308.x
8. Bono, G., McCullough, M. E. ve Root, L. M. (2008). Forgiveness, feeling connected to others, and well-being: Two longitudinal studies. Personality and Social Psychology Bulletin, 34(2),182-195.

9. Bowlin, S. L., ve Baer, R. A. (2012). Relationships between mindfulness, self control, and psychological functioning. Personality and Individual Differences, 52(3), 411-415.
10. Bugay, A. (2010). Kendini affetmeyi yordayan sosyo-bilişsel, duygusal, davranışsal faktörlerin incelenmesi Unpublished doctoral dissertation, Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
11. Bugay, A., ve Demir, A. (2010). A Turkish version of heartland forgiveness scale. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 5, 1927-1931.
12. Bugay, A., ve Demir, A. (2011). Hataya İlişkin Özelliklerin Başkalarını Affetmeyi Yordaması. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(35).
13. Burnette, J. L., Davis, D. E., Green, J. D., Worthington Jr, E. L., ve Bradfield, E. (2009). Insecure attachment and depressive symptoms: The mediating role of rumination, empathy, and forgiveness. Personality and Individual Differences, 46(3), 276-280. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.10.016
14. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. baskı). Pegem Akademi.
15. Cherniss, C. ve Goleman, D. (2001). The emotionally ıntelligent workplace. San Francisco: Jossey-Bass.
16. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
17. Çardak, M. (2012). Affedicilik yönelimli psiko-eğitim programının affetme eğilimi, belirsizliğe tahammülsüzlük, psikolojik iyi oluş, sürekli kaygı ve öfke üzerindeki etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi.
18. Dal, E. (2015). Kadınlardaki duygusal zekâ düzeyi ile yaşam doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
19. Davis, D. E., Hook, J. N., Van Tongeren, D. R., Worthington, E. L., Gartner, A. L., ve Jennings, D. J. (2015). Forgiveness and health: A meta-analytic review. Journal of Counseling Psychology, 62(2), 259–270.
20. Demiray, N.E.(2021). Üniversite Öğrencilerinde Duygu Düzenleme ve Affetmenin Psikolojik İyi Oluş Üzerine Etkisi. [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
21. Deniz, M. E., Erus, S. M., ve Büyükcebeci, A. (2017). Bilinçli farkındalık ile psikolojik iyi oluş ilişkisinde duygusal zekanın aracılık rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 7(47), 17-31.
22. Deniz, M. E., Özer, E. ve Işık, E. (2013). Duygusal zeka özellik ölçeği-kısa formu (TEIQue-SF) Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Eğitim ve Bilim, 38 (169).
23. Diener, E., Wirtz, D., Tov, W., Kim-Prieto, C., Choi, D., Oishi, S. ve Biswas-Diener, R. (2010). New well-being measures: Short scales to assess flourishing and positive and negative feelings. Social Indicators Research, 97, 143-156
24. Di Fabio, A., ve Kenny, M.E. (2016). Promoting well-being: The contribution of emotional intelligence. Frontiers in psychology, 7, 1182.
25. Dixon.L.J., Earl, K.A., Lutz-Zois, C.J., Goodnight, J.A., ve Peatee, J.J. (2014). Explaining the link between perfectionism and Self-Forgiveness: The Mediating roles of unconditional self-acceptance and rumination. Individual Differences Research, 12(3)
26. Edmondson, K. A. (2004). Forgiveness and rumination: Their relationship and effects on psychological and physical health. (Doctoral dissertation, The University of Tennessee).
27. Enright, R. D. (2001). Forgiveness is a choice: A stepby-step process for resolving anger and restoring hope. Washington, DC: American Psychological Association.
28. Enright, R.D. ve Coyle, C.T. (1998). Researching the process model of forgiveness with psychological interventions. In E.L. Worthington Jr (Ed.), Dimensions of Forgiveness: Psychological Research & Theological Perspectives (p.139–161). Philadelphia, PA: Templeton Foundation Press.
29. Enright, R. D. ve Fitzgibbons, R. P. (2000). Helping clients forgive: An empirical guide for resolving anger and restoring hope. Washington, DC: APA Books.
30. Enright, R. D., Gassin, E. A., ve Wu, C. R. (1992). Forgiveness: A developmental view. Journal of Moral Education, 21(2), 99-114.
31. Entezar, R. K., Othman, N., Kosnin, A. B. M., ve Panah, A. G. (2011). Relation between emotional ıntelligence and forgiveness with marital satisfaction. International Journal of Fundamental Psychology and Social Sciences, 1, 21-25
32. Exline, J.J., Baumeister, R.F., Bushman, B.J., Campbell, W.K. ve Finkel, E.J. (2004). Too proud to let go: Narcissistic entitlement as a borrier to forgiveness. Journal of Personality and Social Psychology, 87 (6), 894-912.
33. Extremera, N., ve Fernández-Berrocal, P. (2006). Emotional intelligence as predictor of mental, social, and physical health in university students. The Spanish Journal of Psychology, 9(1), 45-51.
34. Fincham, F. D. (2000). The kiss of the porcupines: From attributing responsibility to forgiving. Personal Relationships, 7, 1-23.
35. Forgeard, M. J. C., Jayawickreme, E., Kern, M., ve Seligman, M. E. P. (2011). Doing the right thing: Measuring wellbeing for public policy. International Journal of Wellbeing, 1(1), 79-106. doi:10.5502/ijw.v1i1.15
36. Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2009). How to design and evaluate research in education (7th ed.). McGraw-Hill.
37. Freedman, S. ve Enright, R. D. (2017). The use of forgiveness therapy with female survivors of abuse. J Women's Health Care 6(3). doi:10.4172/2167-0420.1000369
38. Gismore-Gonzalez, E., Jodar, E., Martinez, M.P., Carrasco, M.J., Cagigal, V. ve Prieto-Ursua, M. (2019). Interpersonal Offenses and Psychological Well-Being: The Mediating Role of Forgiveness. Journal of Happiness Studies. https://doi.org/10.1007/s10902-018- 00070-x
39. Göller, L., ve Gürbüz, F. (2022) Üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluşları ile üstbilişsel (metakognitif) düşünme ve ruminatif düşünceleri arasındaki ilişkinin incelemesi. Humanistic Perspective, 4(1), 64-81.
40. Gull, M. ve Rana, S. A. (2013). Manifestation of forgiveness, subjective well being and quality of life. Journal of Behavioral Sciences, 23 (2), 17 -36.
41. Gündüz, Ö. Y., ve Aydemir Sevim, S. T. D. (2014). Üniversite öğrencilerinde affetmeyi yordayan değişkenlerin belirlenmesi (Doctoral dissertation, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitimde Psikolojik Hizmetler Anabilim Dalı Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı)
42. Güven, N., ve Erdem, T. (2020). Affetme: kuramsal bir değerlendirme. International Journal of Current Approaches in Language, Education and Social Sciences, 2(2), 578-607.
43. Halisdemir, D. (2013). Üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluşları, kendini affetme düzeyleri ve geçmişe yönelik anne kabul-red algıları arasındaki ilişkiler. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
44. Hall, J. H. ve Fincham, F. D. (2008). The temporal course of self–forgiveness. Journal of Social and Clinical Psychology, 27(2), 174-202.
45. Hall, J.H. ve Fincham, F.D. (2005). Self-forgiveness: The stepchild of forgiveness research. Journal of Social and Clinical Psychology, 24 (5), 621-637
46. Hargrave, T., ve Sells, J. (1997). The development of a forgiveness scale. Journal of Marital and Family Therapy, 23, 41–62.
47. Harrington, R., ve Loffredo, D.A (2010). Insight, rumination, and self-reflection as predictors of well- being. The Journal of Psychology, 145 (1),39-57. https://doi.org/10.1080/00223980.2010.528072
48. Johnson, R. B., ve Christensen, L. B. (2024). Educational research: Quantitative, qualitative, and mixed approaches. Sage publications.
49. Karaman, U. M., Coşkun, S., Aldal, H., Kökkaya, A., ve Obuz, E. (2019, Ekim). Duygusal zekanın psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir çalışma. Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Nevşehir, Türkiye.
50. Karremans, J. C., Van Lange, P. A., Ouwerkerk, J. W., ve Kluwer, E. S. (2003). When forgiving enhances psychological well-being: the role of interpersonal commitment. Journal of personality and social psychology, 84(5), 1011.
51. Karduz, F. F. A. (2019). Affetme eğilimi kazandırmaya yönelik psiko-eğitim programının affetme eğilimi kazandırma ve beş faktör kişilik özellikleri üzerindeki etkisi (Doctoral dissertation, Sakarya Üniversitesi).
52. Kaya, Ö. S. & Orçan, F. (2019). Mutluluğun empati, affetme ve yaşam doyumu arasındaki aracı rolü: Bir yol analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19 (2), 540- 554.
53. Kaya, F., ve Peker, A. (2015). Üniversite öğrencilerinin affetme ve mükemmeliyetçilik düzeyleri arasındaki ilişki: Duygusal zekânın aracı rolü. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
54. Keyes, C. L., ve Ryff, C. D. (2002). Psychological well-being in midlife. In S. L. Willis & J. D. Reid (Eds.), Life in the middle age (pp. 161–180). Academic Press.
55. Keyes, C. L. M., Shmotkin, D. ve Ryff, C. D. (2002). Optimizing well-being: The empirical encounter of two traditions. Journal of Personality and Social Psychology, 82, 1007-1022.
56. Kim, L., ve Jang, J. (2020). The structural relationships among optimism, distress tolerance, grief avoidance, intrusive rumination, deliberate rumination, and psychological well-being on undergraduates exposed to loss. Korean Journal of Stress Research, 28(3), 107-117. https://doi.org/10.17547/KJSR.2020.28.3.107
57. Koç, M., İskender, M., Çolak, T. S. ve Düşünceli, B (2016). Investigation of the effect of ıntolerance of uncertainty and the effect of anger control on the relationship between forgiveness and psychological well-being through structural equation modelling. Sakarya University Journal of Education, 6(3), 201- 209. doi:10.19126/suje.282951
58. Krause, N., ve Ellison, C. G. (2003). Forgiveness by God, forgiveness of others, and psychological well–being in late life. Journal for the scientific study of religion, 42(1), 77-93.
59. Küçüker, D. (2016). Affetme, affetmeme, bilişsel esneklik, duygu düzenleme ve yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi , Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
60. Lawler-Row, K. A., Hyatt-Edwards, L., Wuensch, K. L. ve Karremans, J. C. (2011). Forgiveness and health: The role of attachment. Personal Relationships, 18, 170–183.
61. Lawler Row, K. A. ve Piferi, R. L. (2006). The forgiving personality: Describing a life well lived. Personality and Individual Differences. 41(6), 1009-1020.
62. Macaskill, A. (2012). Differentiating dispositional self-forgiveness from other-forgiveness: Associations with mental health and life satisfaction. Journal of Social and Clinical Psychology, 31(1), 28-50.
63. Maltby, J., Macaskill, A. ve Day, L. (2001). Failure to Forgive Self and Others: A Replication and Extension of the Relationship Between Forgiveness, Personality, Social
64. Mayer, J. D. & Salovey, P. (1990). Emotional Intelligence. Imagination, cognition and personality, 9(3), 185-211.
65. Mayer, P., ve Salovey, J. D. (1997). What is emotional intelligence? In P. Salovey & D. Sluyter (Eds.), Emotional development and emotional intelligence: Implications for education (pp. 3-34). New York, NY: Basic Books.
66. Mayer, J.D., Salovey, P., Caruso, D.R. ve Sitarenios, G. (2001). Emotional ıntelligence as a standard ıntelligence. Emotion, 1 (3), 232-242.
67. Mbam, O. S., Oginyi, R. C., ve Onyishi, E. I. (2015). Emotional intelligence, religiosity and forgiveness as predictor of marital satisfaction among non-academic staff of Ebonyi State University, Abakaliki South Eastern Nigeria. Journal of Emerging Trends in Educational Research and Policy Studies, 6(5), 361-370.
68. McCullough, M.E. (2001). Forgiveness: Who does it and how do they do it? Current Directions in Psychological Science, 10 (6), 194-197
69. McCullough, M.E. (2000). Forgiveness as human stenght: Theory, measurement and links to well- being. Journal of Social and Clinical Psychology, 19 (1), 43-45.
70. McCullough, M.E., Bellah, C.G., Kilpatrick, S.D. ve Johnson, J.L. (2001). Vegnefulness: Relationships with forgiveness, rumination, well-being and the big five. Personality and Social Psychology, 27 (5), 601-610.
71. McCullough, M. E., Bono, G. ve Root, L. M. (2007). Rumination, emotion, and forgiveness: Three longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, 92(3), 490.
72. McCullough, M.E. ve Worthington, E.L. (1999). Religion and the forgiving personality. Journal of Personality, 67 (6), 1141-1164.
73. McCullough, M. E., Exline, J. J., ve Baumeister, R. F. (1998). An annotated bibliography of research on forgiveness and related concepts. In E. L. Worthington (Ed.), Dimensions of forgiveness: Psychological research and theological perspectives, 1, (pp. 193-317).
74. McCullough, M. E., Rachal, K. C., Sandage, S. J., Worthington Jr, E. L., Brown, S. W., ve Hight, T. L. (1998). Interpersonal forgiving in close relationships: II. Theoretical elaboration and measurement. Journal of Personality and Social Psychology, 75(6), 1586
75. McCullough, M. E., ve Witvliet, C. V. (2002). The psychology of forgiveness. Handbook of positive psychology, 2, 446-455.
76. McCullough, M. E., Worthington Jr, E. L., ve Rachal, K. C. (1997). Interpersonal forgiving in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 73(2), 321-336.
77. Modica, C. A. (2012). Angry rumination, empathy, and dispositional forgiveness: The moderating role of gender role orientation. Unpublished doctoral thesis, Ball State University, Muncie.
78. Mugrage, M. S. (2014). The relationship between emotional ıntelligence and forgiveness. (Unpublished Doctoral Dissertation). The Chicago School of Professional Psychology.
79. Nepon, T., Flett, G. L., Hewitt, P. L., ve Molnar, D. S. (2011). Perfectionism, negative social feedback, and interpersonal rumination in depression and social anxiety. Canadian Journal of Behavioural Science/Revue canadienne des sciences du comportement, 43(4), 297.
80. Nolen-Hoeksema, S. (1987). Sex differences in unipolar depression: Evidence and theory. Psychological Bulletin, 101(2), 259
81. Nolen-Hoeksema, S., ve Jackson, B. (2001). Mediators of the gender difference in rumination. Psychology of Women Quarterly, 25(1), 37-47
82. Oral, T. (2016). Üniversite öğrencilerinin affetme düzeylerinin öz-anlayış, kişilerarası hataya ilişkin ruminasyon ve kişilik özellikleri açısından incelenmesi (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University).
83. Oral T. (2020). Mediating role of social intelligence in the relationship between interpersonal negative problem solving and interpersonel rumination in universty students. International Journal of Eurasian Education and Culture, 10, p. 1347-1381. Doi: 10.35826/ijoecc.198.
84. Oral, T., & Arslan, C. (2017). Kişilerarası hataya ilişkin Ruminasyon Ölçeği'ni Türkçeye uyarlama çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi.
85. Önder, F. C., ve Utkan, Ç. (2018). Bilinçli farkındalık ve algılanan stres ilişkisinde ruminasyon ve olumsuz duygu düzenlemenin aracı rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 1004-1019.
86. Özen, Y. (2010). Kişisel sorumluluk bağlamında öznel ve psikolojik iyi oluş (sosyal psikolojik bir değerlendirme). T.C. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi (DÜSBED), 4, 46-58.
87. Özdemir, M., ve Dilekmen, M. (2016). Eğitim fakültesi öğrencilerinin duygusal zekâ ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 6(1), 98-113.
88. Panah, A., Shariff, H. M., ve Koochak-Entezar, R. (2011). The accuracy of emotional ıntelligence and forgiveness in predicting the degree of satisfaction in marital communications. International Journal of Psychology and Counselling, 3(6), 106-110
89. Paradise, A. W. ve Kernis, M. H. (2002). Self-esteem and psychological well-being: Implications of fragile selfesteem. Journal of Social and Clinical Psychology, 21 (4), 345-361.
90. Paleari, FG, Cavagnis, L., Ertan, I., ve Fincham, FD (2025). COVID-19 pandemisi bağlamında ahlaki ihlaller, psikolojik iyilik hali ve aile çatışması: Öz-bağışlamanın rolü. BMC psikoloji , 13 (1), 200.
91. Petrides, K. V. ve Furnham, A. (2001). Trait Emotional intelligence: psychometric investigation with reference to established trait taxonomies. European Journal of Personality, 15 (6), 425-448.
92. Petrides, K. V. ve Furnham, A. (2000a). On the dimensional structure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 29, 313-320.
93. Petrides, K. V. ve Furnham, A. (2000b). Gender differences in measured and self-estimated trait emotional intelligence. Sex Roles, 42, 449-461
94. Petrides, K. V., Siegling, A. B., ve Saklofske, D. H. (2016). Theory and measurement of trait emotional intelligence. The wiley handbook of personality assessment, 90-103.
95. Raskin, R. ve Terry, H. (1998). A principal components analysis of the narcissistic personality inventory and further evidence of its construct validity. Journal of Personality and Social Psychology, 54 (5), 890-902.
96. Roberts, R. (1995). Forgivingness. American Philosophical Quarterly, 32 (4), 289-306.
97. Roberts, J. E., Gilboa, E. ve Gotlib, I. H. (1998). Ruminative response style and vulnerability to episodes of dysphoria: Gender, neuroticism, and episode duration. Cognitive Therapy and Research, 22, 401-423.
98. Ryff, C. (1989a). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57,1069- 1081.
99. Ryff, C. D. (1989b). Beyond ponce de leon and life satisfaction: New directions in quest of successful ageing. International Journal of Behavioral Development. 12, 35-55.
100. Ryff, C.D. & Heidrisch, S.M. (1997). Experience and well-being: Explorations on domains of life and how they matter. International Journal of Behavıoral Development, 20(2), 193- 206.
101. Ryff, C., ve Keyes, C. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69(4), 719–727. https://doi.org/10.1037/0022- 3514.69.4.719
102. Sarı, T., ve Çakır, S. (2016). Mutluluk korkusu ile öznel ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(Özel Sayı 2), 222-229.
103. Satıcı, S.A. (2016). Üniversite öğrencilerinin affetme, intikam, sosyal bağlılık ve öznel iyi oluşları: farklı yapısal modellerin denenmesi üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir
104. Salovey, P., Bedell, B. T., Detweiler, J. B., ve Mayer, J. D. (1999). Coping intelligently: Emotional intelligence and the coping process.
105. Salovey, P. ve Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185- 211.
106. Shengyao, Y., Xuefen, L., Jenatabadi, HS, Samsudin, N., Chunchun, K., & Ishak, Z. (2024). Üniversite öğrencilerinde duygusal zekanın akademik başarı ve psikolojik iyilik hali üzerindeki etkisi: olumlu psikolojik özelliklerin aracı rolü. BMC psikoloji , 12 (1), 389.
107. Springer, K. W., ve Hauser, R. M. (2006). An assessment of the construct validity of Ryff’s scales of psychological well-being: Method, mode, and measurement effects. Social Science Research, 35, 1080–1102
108. Strelan, P. (2007). Who forgives others, themselves, and situations? the roles of narcissism, Guilt, self-esteem, and agreeableness. Personality and Individual Differences, 42 (2), 259-269
109. Suchday, S., Friedberg, J. P. ve Almeida, M. (2006). Forgiveness and rumination: A cross‐cultural perspective comparing India and the US. Stress and Health, 22(2), 81-89
110. Şahin, M. (2013). Affedicilik ile psikolojik iyi olma arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
111. Telef, B. B. (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği (PİOO): Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374-384.
112. Tekin, E. G. (2014). Üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi olma duygusal zeka ve sosyal iyi olma düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Doctoral dissertation, Sakarya Universitesi ).
113. Thompson, L. Y., Snyder, C. R., Hoffman, L., Michael, S. T., Rasmussen, H. N., ve Billings, L. S. (2005). Dispositional forgiveness of self, others and situations. Journal of Personality, 2(73), 313-359.
114. Toussaint, L., Williams, D.R., Musick, M.A. ve Everson, S.A. (2001). Forgiveness and health: Age differences in a US probability sample. Journal of Adult Development, 8 (4), 249-257.
115. Topbaşoğlu, T. (2016). Yaşam doyumunun yordayicisi olarak öfke ve affetme: Affetmenin düzenleyici rolü. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
116. Toussaint, L. L., Worthington, E. L., ve Williams, D. R. (2015). Forgiveness and health: Scientific evidence and theories relating forgiveness to better health. Springer. Netherlands
117. Traş, Z., Yakıcı, H. B., ve Baltacı, U. B. (2020). Interpersonal competence and life satisfaction as the predictor of rumination about an interpersonal offense. European Journal of Education Studies, 7(7).
118. Uysal, R. ve Satici, S.A. (2014). The mediating and moderating role of subjective happiness in the relationship between vengeance and forgiveness. Educational Sciences: Theory & Practice, 14(6), 2097-2105. doi:10.12738/estp.2014.6.2207
119. Wade, N. G., ve Worthington Jr, E. L. (2003). Overcoming interpersonal offenses: Is forgiveness the only way to deal with unforgiveness?. Journal of Counseling and Development: JCD, 81(3), 343-353.
120. Wade, N.G., Vogel, D.L., Liao, K.Y.H., ve Goldmab, D.B. (2008). Measuring state-spesific rumination: Development of the rumination about an interpersonal offense scale. Journal of Counseling Psychology, 55(3), 419-426. doi: 10.1037/0022-0167.55.3.41
121. Wai, S. T., ve Yip, T. H. J. (2009). Relationship among dispositional forgiveness of others, interpersonal adjustment and psychological well-being: Implication for interpersonal theory of depression. Personality and Individual Differences, 46(3), 365-368.
122. Walker, D. F. Ve Gorsuch, R. L. (2004). Dimensions underlying sixteen models of forgiveness. Journal of Psychology and Theology, 32, 12-25
123. Webb, M., Call, S., Chickering, S.A., Colburn, T.A. ve Heisler, D. (2006). Dispositional forgiveness and adult attachment styles. The Journal of Social Psychology, 146 (4), 509-512
124. Wenzel, M., Woodyatt, L., ve Hedrick, K. (2012). No genuine self‐forgiveness without accepting responsibility: Value reaffirmation as a key to maintaining positive self‐regard. European Journal of Social Psychology, 42(5), 617–627.
125. Wilks, D. C., Neto, F., ve Mavroveli, S. (2015). Trait emotional intelligence, forgiveness, and gratitude in Cape Verdean and Portuguese students. South African Journal of Psychology, 45(1), 93-101.
126. Wilson, T., Milosevic, A., Carroll, M., Hart, K., ve Hibbard, S. (2008). Physical health status in relation to self-forgiveness and other-forgiveness in healthy college students. Journal of Health Psychology, 13(6), 798-803.
127. Worthington, E.L. (2005). Initial questions about the art and science of forgiving, E.L. Worthington içinde, Handbook of forgiveness (s. 1-14). New York: Routledge.
128. Worthington, E. L. (2006). Forgiveness and reconciliation: theory and application. New York: Routledge
129. Worthington Jr, E.L., Lin.Y. ve Ho. M.Y. (2012). Adapting an evidence-based intervention to reach forgiveness for different religions and spiritualities. Asian J Psychiatr, 5 (2), 183-5.
130. Worthington, E. L., ve Wade, N. G. (1999). The psychology of unforgiveness and forgiveness and implications for clinical practice. Journal of Social and Clinical Psychology, 18(4), 385.
131. Van Dyke, C. J., ve Elias, M. J. (2008). How expressions of forgiveness, purpose, and religiosity relate to emotional ıntelligence and self-concept in urban fifth-grade students. American Journal of Orthopsychiatry, 78(4), 481.
132. Yalçın, İ. T. D., ve Aşçıoğlu Önal, A. Y. (2014). Bilişsel çarpıtmalar, empati ve ruminasyon düzeyinin affetmeyi yordama gücünün incelenmesi (Doctoral dissertation, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitimde Psikolojik Hizmetler Anabilim Dalı Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı)
133. Yıldız, B. (2019). Benlik farklılaşması ve affediciliğin ruminasyonu yordayıcı rolü. Ekev Akademi Dergisi, 41-55.
134. Yıldız, M. (2016). Üniversite öğrencilerinde duygusal zekâ yaşam doyumu ve depresyonun cinsiyet ve sınıf seviyelerine göre etkileri. Uluslararası Araştırma Dergisi, 6(11), 4.
135. Yıldız, A. G. M., ve Eldeleklioğlu, J. (2019). Üniversite öğrencilerinin depresyon düzeylerinin ruminasyon ve problem çözme becerileriyle ilişkisi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(16), 27-46.
136. Ysseldyk, R., Matheson, K., ve Anisman, H. (2007). Rumination: Bridging a gap between forgivingness, vengefulness, and psychological health. Personality and individual differences, 42(8), 1573-1584.
137. Zeidner, M., Matthews, G., ve Roberts, R. D. (2012). The emotional intelligence, health, and well- being nexus: What have we learned and what havewe missed?. Applied Psychology: Health and Well- Being 4(1), 1-30.