Research Article

“İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ

Volume: 35 June 17, 2026
TR EN

“İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ

Abstract

Yirminci yüzyılın ortalarında temelleri atılan yapay zekâ teknolojisi, hayatın hemen her alanında elde ettiği sonuçlar itibariyle, insanlık tarihinin dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. “İnsansı makineler” hayaline uzanan geçmişiyle bilim kurgu edebiyatı içinde bir yer edinen yapay zekâ ile her çağın teknolojisiyle uyumlu bir seyir izleyen edebiyat sanatı ve bilimi arasında doğrudan bir ilişki vardır. Bu bağlamda, edebiyat ve yapay zekâ ilişkisinin, edebî kamuoyunda en çok ses getiren yönü, metin üretimidir. Şiir, öykü, roman vb. edebî metinler tasarlayabilen üretken yapay zekâ programlarının yanı sıra, edebiyat ve yapay zekâ ilişkisinin, bir başka boyutu, yapay zekâ ile üretilmiş metinleri değerlendiren akademik çalışmaları kapsar. Antikite’den beri, dış dünyaya bir ayna tutan edebiyat, 21. yüzyılın teknolojik gerçekliğine kayıtsız kalamayan yazarların eserlerinde çağına tanıklık da eder. Bunlar arasından Afşin Kum (1972),“Dilbilimkurgu üçlemesi”nin ikinci kitabı Kübra (2020)’da yapay zekâ (makine) ve insan ilişkisine, bilim kurgu ekseninde, yeni bir perspektif getirir. Bu çalışmada, Afşin Kum’un, Kübra adlı romanı, yapay zekâ bağlamında, insan ve makine ilişkisi açısından ele alınacaktır. Bunu yaparken yazarın, inanç, iktidar gibi insanlığın kadim meselelerinin yapay zekâ teknolojisiyle çatışması sonucu yaşanabilecek kaos üzerinden kurguladığı denklem, yapay zekâ ve edebiyat ilişkisinin tematik düzlemdeki bir yansıması olarak yakın okuma yöntemiyle değerlendirilecek ve 2000’li yıllar edebiyatı içindeki yeri tespit edilecektir.

Keywords

References

  1. Ak, E. (2020, 9 Nisan). İnsanlığın yapay zekâyla imtihanı. https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/insanligin-yapay-zekayla-imtihani-41490932
  2. Akça Ceyhan, N.,Cobutoğlu Aslan, S., Özbek, Ö. Y. ve Akça, M. F. (2024, Nisan). Yapay zekânın edebiyatta kullanım serüveni. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 283-306. 10.29000/rumelide.1470139
  3. Aktaş, T. (2024). Edebiyatta yapay zekâ kullanımı. Y. Şahin (Ed.), Edebiyat ve disiplinlerarası okumalar-uygulamalar (s.279-309). Çizgi Kitabevi.
  4. Alan, S. (2024). Gerçek dünyadan sanal âleme iletişim teknoloji edebiyat. Günce Yayınları.
  5. Atasoy, E. (2020, 15 Aralık). Spekülatif kurguda salgın teması. DTCF Dergisi 60.2, 672-685. 10.33171/dtcfjournal.2020.60.2.9
  6. Aydoğdu Çelik, M. (2023). Death of the author: A survey on artificial intelligence in literature. Journal of Communication Science Researches, 3 (2), 142-154.
  7. Aykol, E. (2024, Nisan). Düş kurmaktan kodlamaya yapay zekâ edebiyatı. Türk Edebiyatı, 606, 35-37.
  8. Ballı, Ö. (2020, 28 Aralık). Yapay zekâ ve sanat uygulamaları üzerine güncel bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi (26), 277-306.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Literary Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 17, 2026

Submission Date

May 9, 2025

Acceptance Date

September 10, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 35

APA
Sevinç, C. (2026). “İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696074
AMA
1.Sevinç C. “İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;35. doi:10.35379/cusosbil.1696074
Chicago
Sevinç, Canan. 2026. “‘İKTİDAR MAKİNELERE!’ YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35 (June). https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696074.
EndNote
Sevinç C (June 1, 2026) “İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35
IEEE
[1]C. Sevinç, “‘İKTİDAR MAKİNELERE!’ YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 35, June 2026, doi: 10.35379/cusosbil.1696074.
ISNAD
Sevinç, Canan. “‘İKTİDAR MAKİNELERE!’ YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35 (June 1, 2026). https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696074.
JAMA
1.Sevinç C. “İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;35. doi:10.35379/cusosbil.1696074.
MLA
Sevinç, Canan. “‘İKTİDAR MAKİNELERE!’ YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 35, June 2026, doi:10.35379/cusosbil.1696074.
Vancouver
1.Canan Sevinç. “İKTİDAR MAKİNELERE!” YAPAY ZEKÂ BAĞLAMINDA KÜBRA ROMANINDA İNSAN VE MAKİNE İLİŞKİSİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Jun. 1;35. doi:10.35379/cusosbil.1696074