Research Article

BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

Volume: 35 July 21, 2026
EN TR

BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

Abstract

Yapay zekâ teknolojilerinde yaşanan gelişmeler bireylerin günlük yaşamlarından iş hayatlarına kadar çeşitli alanlarda kullanımını hızla yaygınlaştırmaktadır. Her geçen gün bu yeni teknolojilerle daha fazla etkileşime giren bireylerin yapay zekâ kullanma niyetleri ve sıklıkları artış göstermektedir. Bu artış, özellikle yeni teknolojilere daha hızlı adapte olabilme potansiyeli taşıyan Z kuşağındaki tüketicilerin davranışlarına yönelik akademik ilgiyi de arttırmaktadır. Kişilik özellikleri, bu anlamda tüketici davranışları üzerinde etkili olan en önemli faktörlerden biridir. İlgili alan yazınında tüketicilerin kişilik özelliklerinin yapay zekâ kullanımına etkisi konunun zengin bir anlayışla ele alınabilmesi için araştırmacıların ilgisini çeken bir araştırma alanıdır. Bu çalışmada, yaygın olarak bilinen yapay zekâ uygulamalarından ChatGPT’nin kullanım davranışına yönelik eğilimler, tüketicilerin kişilik özellikleri çerçevesinde incelenmektedir. Bu anlamda çalışmanın amacı, Z kuşağındaki bireylerin beş büyük kişilik özelliği çerçevesinde ChatGPT kullanma niyetlerini ve davranışlarını açıklamaya çalışmaktır. Bu amaçla gerçekleştirilen yüz yüze anket çalışmasıyla toplanan 127 kullanılabilir anket formu Yapısal Eşitlik Modellemesi analizine tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları uyumluluk, sorumluluk ve deneyime açıklık kişilik türlerinin ChatGPT kullanma niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etki oluşturduğunu göstermektedir. Dışadönüklük ve duygusal denge kişilik türleriyle ise anlamlı bir ilişki saptanamamıştır. Bu bağlamda elde edilen sonuçlar, teori ve uygulama açısından değerlendirilmiştir.

Keywords

References

  1. Ajiga, D., Okeleke, P., Folorunsho, S., & Ezeigweneme, C. (2024). Enhancing software development practices with AI insights in high-tech companies. Computer Science & IT Research Journal, 5(8), 1897–1919. https://doi.org/10.51594/csitrj.v5i8.1450
  2. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
  3. Al-Sharafi, M. A., Al-Emran, M., Iranmanesh, M., Al-Qaysi, N., Iahad, N. A., & Arpaci, I. (2023). Understanding the impact of knowledge management factors on the sustainable use of AI-based chatbots for educational purposes using a hybrid SEM-ANN approach. Interactive Learning Environments, 31(10), 7491–7510. https://doi.org/10.1080/10494820.2022.2075014
  4. Amazon. (2018). Artificial intelligence at Amazon. https://www.amazon.com/b?ie=UTF8&node=16008589011 Erişim: 01.04.2025
  5. Aparicio, M., Bacao, F., & Oliveira, T. (2017). Grit in the path to E-learning success. Computers in Human Behavior, 66, 388–399. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.10.009
  6. Arpaci, I., Al-Emran, M., Al-Qaysi, N., Al-Sharafi, M. A., & Iahad, N. A. (2022). Understanding the social sustainability of the Metaverse by integrating UTAUT2 and big five personality traits: A hybrid SEM-ANN approach. Technology in Society, 71, 102120. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2022.102120
  7. Azeem, S., & Abbas, M. (2025). Personality correlates of academic use of generative artificial intelligence and its outcomes: Does fairness matter? Education and Information Technologies, 1–25. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13489-6
  8. Barclay, D., Higgins, C., & Thompson, R. (1995). The partial least squares (PLS) approach to causal modeling: Personal computer adoption and use as an illustration. Technology Studies, 2, 285–309.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Marketing (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 21, 2026

Submission Date

May 10, 2025

Acceptance Date

December 9, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 35

APA
Güler, G., & Zeren, D. (2026). BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696756
AMA
1.Güler G, Zeren D. BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;35. doi:10.35379/cusosbil.1696756
Chicago
Güler, Gülay, and Deniz Zeren. 2026. “BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35 (July). https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696756.
EndNote
Güler G, Zeren D (July 1, 2026) BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35
IEEE
[1]G. Güler and D. Zeren, “BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 35, July 2026, doi: 10.35379/cusosbil.1696756.
ISNAD
Güler, Gülay - Zeren, Deniz. “BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35 (July 1, 2026). https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696756.
JAMA
1.Güler G, Zeren D. BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;35. doi:10.35379/cusosbil.1696756.
MLA
Güler, Gülay, and Deniz Zeren. “BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 35, July 2026, doi:10.35379/cusosbil.1696756.
Vancouver
1.Gülay Güler, Deniz Zeren. BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİĞİ ÇERÇEVESİNDE CHATGPT KULLANIM DAVRANIŞININ İNCELENMESİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Jul. 1;35. doi:10.35379/cusosbil.1696756