Research Article

Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı

Volume: 26 Number: 1 March 28, 2026
EN TR

Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı

Abstract

Hicrî üçüncü asır sonrası fakîhlerinin, hocalarının verdikleri fetvaları tek tek inceleyip yöntemlerine dair ortaya koydukları genel kurallar, sonra gelenleri her konu hakkında kural üretmeye teşvik etmiş ve zamanla kâide teorisi oluşmaya başlamıştır. Klasik eserlerin birçoğu, ilkelerin tek tek tartışılıp açıklanması suretiyle yazılmıştır. Ancak modern araştırmalar, ilkelerin İslâm hukukundaki yeri veya kanunlaştırma hareketlerine benzerliği üzerinde pratik incelemeler yapmıştır. Bu çalışmanın konusu ise diğerlerinden farklı olarak ilkeleri ilkelere dönüştüren veya o hale getiren bir prensibi müstakil bir başlıkla ele almaktadır. Bu konuyu yakalamak için, yapılan soyutlama sürecinde cüzî tikellerin tek başlarına zannî kaldığı fakat yan yana gelerek ortak özellikleri olan konuda katî bir hüküm belirtme iddiası tanıtılıp değerlendirilmiş ve söz konusu teze dair birtakım eleştirilerle beraber öneriler sunulmuştur. Söz konusu iddia ve değerlendirmelerin hem ele aldığımız kâidenin kendisi hem de bütün kâidelerin özündeki mantık hakkında olduğu unutulmamalıdır. Böylece fıkhın epistemolojik temelleri üzerinde düşünmeyi gündeme getirmek amaçlanmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

YOK

Project Number

YOK

Ethical Statement

YOK

Thanks

YOK

References

  1. Abdülazîz Buhârî, Alâuddîn Abdülazîz b. Ahmed. Keşfü’l-esrâr şerhu usûli’l-Pezdevî. y.y.: Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, t.y.
  2. Akay, İhsan. “Klasik Fıkıh Literatüründeki Küllî Kâidelerle Mecelle’deki Küllî Kâidelerin Karşılaştırılması”. Şarkiyat ICSS’17: Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 267-288.
  3. Ali Haydar. Dürerü’l-hükkâm şerhu mecelleti’l-ahkâm. İstanbul: Alim Matbaası, 1895.
  4. Alsaç, Hatice. “İslâm Hukukunda Küllî Kâidelerin Hukukun İşlevleri Arasındaki Antinomi/Çatışma Bağlamında Değerlendirilmesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/2 (2022), 1095-1126.
  5. Arûsî, Halid b. Muhammed. “Usul ve Cedel Âlimlerine Göre Tümevarımın (İstikrâ) Delâleti”. çev. Ayhan Hira. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 23 (2014), 421-450.
  6. Aslan, Mehmet Selim. “İslam Hukuk Metodolojisinde İstikrâ Yöntemi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 33 (2019), 59-82.
  7. Bakkal, Ali - Sula, Zehra. “Mecelle’deki Küllî Kaidelerin Genel Kural Tipi Diğer Kavramlarla İlişkisi ve Bunlarin Delil Oluş Keyfiyeti”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43 (2019), 92-110.
  8. Baktır, Mustafa. “Kaide”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/205-210. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 28, 2026

Submission Date

May 6, 2025

Acceptance Date

March 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 26 Number: 1

APA
Kantar, M. (2026). Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(1), 343-371. https://doi.org/10.33415/daad.1693322
AMA
1.Kantar M. Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26(1):343-371. doi:10.33415/daad.1693322
Chicago
Kantar, Muhammet. 2026. “Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 (1): 343-71. https://doi.org/10.33415/daad.1693322.
EndNote
Kantar M (March 1, 2026) Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 1 343–371.
IEEE
[1]M. Kantar, “Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 1, pp. 343–371, Mar. 2026, doi: 10.33415/daad.1693322.
ISNAD
Kantar, Muhammet. “Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26/1 (March 1, 2026): 343-371. https://doi.org/10.33415/daad.1693322.
JAMA
1.Kantar M. Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26:343–371.
MLA
Kantar, Muhammet. “Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, vol. 26, no. 1, Mar. 2026, pp. 343-71, doi:10.33415/daad.1693322.
Vancouver
1.Muhammet Kantar. Epistemolojik Bir Değerlendirme: Fıkhî Kâide Olarak Birleşik Zanların Katî Bilgiye Dönüşme İmkânı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026 Mar. 1;26(1):343-71. doi:10.33415/daad.1693322