Research Article

Akıl Din Kurabilir Mi? Matthew Tindal’in Doğal Din Anlayışı Üzerine Eleştirel Bir Okuma

Volume: 26 Number: 1 March 28, 2026
TR EN

Akıl Din Kurabilir Mi? Matthew Tindal’in Doğal Din Anlayışı Üzerine Eleştirel Bir Okuma

Öz

Bu çalışma, İngiliz deizmi içinde Matthew Tindal’in doğal din projesini din felsefesi açısından eleştirel-analitik bir okuma ile yeniden değerlendirerek “Dinin temeli akıl olabilir mi?” sorusunu tartışmaktadır. Çalışma dört adımda ilerler: (i) Aydınlanma ve İngiliz deizmi bağlamında Tindal’in konumu belirlenir; (ii) aklı vahyin ölçütü sayan epistemolojisi analiz edilir; (iii) Tanrı’yı değişmez rasyonalite ve ilahi adalet ilkesi etrafında temellendiren tasavvuru incelenir; (iv) din-ahlak özdeşliği ve vahiy/mucize eleştirisi, aklın din için kurucu olup olamayacağı açısından sınanır. Makalenin temel iddiası, Tindal’in yaklaşımının teolojik keyfiliğe karşı güçlü bir rasyonel denetim sunduğu; ancak insan aklını yeknesak ve tarih-dışı varsaydığı ölçüde dinin tarihsel, sembolik ve topluluk kurucu boyutlarını açıklamakta zorlandığıdır. Sonuç olarak çalışma, aklın din için vazgeçilmez bir ölçüt olmakla birlikte tek başına kurucu ilke kılındığında din olgusunu daraltma riski taşıdığını savunur.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Aquinas, Thomas. The Summa Theologica. çev. English Dominican Province. Chicago: Encyclopaedia Britannica, 1955.
  2. Başcı, Vahdettin. Felsefi Bir Problem Olarak Mucize. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1996.
  3. Berg, Jan van den. A Forgotten Christian Deist: Thomas Morgan. New York: Routledge, 2021.
  4. Berkhof, Louis. Principles of Biblical Interpretation: Sacred Hermeneutics. Grand Rapids, Mich: Baker Book House, Seond Edition. 1952.
  5. Champion, J. A. I. The Pillars of Priestcraft Shaken: The Church of England and Its Enemies, 1660-1730. New York: Cambridge University Press, 1992.
  6. Collins, Anthony. A Discourse of Free-Thinking. Occasioned by the Rise and Growth of a Sect called Free- Thinkers, 1713.
  7. Collins, Anthony. Priestcraft in Perfection: Or, a Detection of the Fraud of Inserting and Continuing This Clause. London, 1710. http://archive.org/details/bim_eighteenth-century_priestcraft-in-perfectio_collins- anthony_1710
  8. Erickson, Millard J. Christian Theology. 1. Grand Rapids, Mich: Baker Book House, 1983.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Philosophy of Religion

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 28, 2026

Submission Date

December 5, 2025

Acceptance Date

February 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 26 Number: 1

ISNAD
Kar, Sait. “Akıl Din Kurabilir Mi? Matthew Tindal’in Doğal Din Anlayışı Üzerine Eleştirel Bir Okuma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26/1 (March 1, 2026): 137-164. https://doi.org/10.33415/daad.1836682.