Türkçe Öğretiminde Öz Düzenlemeye Dayalı Strateji Geliştirme Modeli Üzerine Tematik Analiz Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı Türkçe öğretiminde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların genel eğilimlerini, yöntemsel özelliklerini ve ulaştıkları sonuçları tematik açıdan incelemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımlarından tematik analiz yöntemi ile yürütülmüştür. Bu kapsamda öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modelini konu alan 2012 ile 2025 yılları arasındaki 20 çalışma (tez ve makale) incelenmiş; veriler çalışmalardan elde edilen amaç, yöntem, örneklem, veri toplama araçları, bulgular ve öneriler gibi kategoriler altında analiz edilmiştir. Çalışmaların büyük çoğunluğunun deneysel ve yarı deneysel nitelikte olduğu gözlemlenmiştir. Araştırmaların çoğunlukla yazma becerisine yönelik olarak uygulandığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçları Türkçe öğretiminde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modelinin öğrencilerin yazma başarılarını, motivasyonlarını, öz düzenleme becerilerini ve yazar kimliği algılarını anlamlı biçimde geliştirdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca okuma becerisi alanında da öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli uygulandığı görülmüştür. Modelin öğrencilerin okuduğunu anlama, metni yapılandırma ve öğrenme sürecini planlama becerileri üzerinde de olumlu etkiler yarattığı belirlenmiştir. Sonuç olarak öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modelinin Türkçe öğretiminde hem yazma hem de okuma becerileri alanında motivasyona, tutuma, akademik başarıya etkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının öz düzenlemeye dayalı strateji öğretimi konusunda bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi ayrıca eğitim programlarında modelin daha fazla yer alması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öz Düzenleme
• Türkçe Öğretimi
• Dil Becerileri
• Strateji Geliştirme
• Tematik Analiz

Etik Beyan

Bu çalışma, doküman incelemesine dayalı nitel bir araştırma olup yalnızca daha önce yayımlanmış tez ve makalelerin incelenmesini kapsamaktadır. Araştırma sürecinde herhangi bir insan katılımcı, anket, görüşme, ölçek uygulaması veya deneysel müdahale yer almamıştır. Bu nedenle çalışma için etik kurul izni alınmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Araştırma sürecinde bilimsel etik ilkelere titizlikle uyulmuş; incelenen tüm çalışmalar doğru ve eksiksiz biçimde kaynak gösterilerek kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde nesnellik, dürüstlük ve şeffaflık ilkeleri esas alınmış, araştırma bulguları herhangi bir çarpıtmaya yer verilmeden raporlanmıştır.

A Thematic Analysis Study on the Self-Regulation-Based Strategy Development Model in Turkish Language Teaching

Öz

The aim of this research is to thematically examine the general trends, methodological characteristics, and results of studies conducted within the framework of the self-regulated strategy development model in Turkish language teaching. The research was conducted using the thematic analysis method, a qualitative research approach. In this context, 20 studies (theses and articles) on the self-regulated strategy development model between 2012 and 2025 were examined; the data were analyzed under categories such as aims, methods, samples, data collection tools, findings, and recommendations. It was observed that the vast majority of the studies were experimental or quasi-experimental in nature. It was determined that the research was mostly applied to writing skills. The research results revealed that the self-regulated strategy development model in Turkish language teaching significantly improved students' writing success, motivation, self-regulation skills, and perception of author identity. Furthermore, it was observed that the self-regulated strategy development model was also applied in the area of reading skills. The model was found to have positive effects on students' reading comprehension, text structuring, and learning process planning skills. In conclusion, it was determined that the self-regulated strategy development model is effective in Turkish language teaching in terms of motivation, attitude, and academic achievement in both writing and reading skills. Based on these findings, it is recommended that teachers and prospective teachers improve their knowledge and skills in teaching self-regulated strategies, and that the model be incorporated more extensively into educational programs.

Anahtar Kelimeler

• Self-Regulation
• Turkish Language Education
• Language Skills
• Strategy Development
• Thematic Analysis

Etik Beyan

This study is a qualitative research based on document review and only includes the examination of previously published theses and articles. No human participants, surveys, interviews, scales, or experimental interventions were used in the research process. Therefore, there is no need to obtain ethical committee approval for this study. Scientific ethical principles were meticulously followed throughout the research process; all studies examined were used with accurate and complete citations. Objectivity, honesty, and transparency were the guiding principles in the analysis of the data obtained, and the research findings were reported without any distortion.

Kaynakça

1. Ahıskalı, E. E., & Akkaya, N. (2021). Öz düzenlemeli strateji geliştirme modeli ile yapılandırılan planlama ve yazma stratejileri öğretiminin planlama ile yazma başarısına ve kalıcılığa etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(3), 787–803. https://doi.org/10.16916/aded.882210
2. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
3. Boekaerts, M., & Corno, L. (2005). Self-regulation in the classroom: A perspective on assessment and intervention. Applied Psychology: An International Review, 54(2), 199–231.
4. Can, B. (2016). Öz düzenlemeli strateji geliştirmeye dayalı öğretim modelinin hikâye yazma becerilerini geliştirmeye etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
5. Çağlayan Dilber, N. (2014). Öz düzenlemeli strateji gelişimi öğretim modelinin ortaokul öğrencilerinin ürettikleri tartışmacı metinlere etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
6. Çalık, M., Ayas, A., & Ebenezer, J. V. (2005). A review of solution chemistry studies: Insights into students’ conceptions. Journal of Science Education and Technology, 14(1), 29–50. https://doi.org/10.1007/s10956-005-2732-3
7. Çalık, M., & Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33–38. https:// doi.org/10.15390/EB.2014.3412
8. Demir, T. (2014). Yazma öz yeterlik ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 28–36.

9. Demirtaş Tolaman, T. (2017). Yazma becerilerinin geliştirilmesinde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli: Bir eylem araştırması [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
10. Deniz, H. (2023). Yazma motivasyonu, özerkliği ve öz düzenleme yetkinliği ile yaratıcı düşünme eğilimine ilişkin yapısal eşitlik modeli [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
11. Esmer Ateş, B., & Demir Atalay, T. (2023). Ortaokul 5 ve 8. sınıf öğrencilerinin öz düzenleme becerilerine yönelik algılarıyla Türkçe ders başarıları arasındaki ilişki: Kars ili örneği. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(2), 307–327. https://doi.org/10.16916/aded.1192918
12. İlker, Ö. (2023). Özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin hikâye edici metin yazma becerilerinde öz düzenlemeli strateji gelişimi modeline dayalı strateji paketinin etkisi [Doktora tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
13. Kansızoğlu, H. B., & Daştan, E. (2023). Yazma eğitiminde öz düzenleme ve ilişkili yapılar: Bibliyometrik bir analiz. Journal of History School (Tarih Okulu Dergisi), 16(66), 2967–2994. https://doi. org/10.29228/joh.71782
14. Kurnaz, M. A., & Çalık, M. (2009). A thematic review of “energy” teaching studies: Focuses, needs, methods, general knowledge claims, and implications. Energy Education Science and Technology Part B: Social and Educational Studies, 1(1), 1–16.
15. Kuşdemir Kayıran, B. (2014). Öz düzenleyici öğrenmenin okuduğunu anlamaya yönelik akademik başarı, öz düzenleme becerileri ve okuma stratejileri üzerindeki etkisi [Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
16. Linemann, T., Reid, R., & The IRIS Center. (2009). Written expression: Grades 2–5. Vanderbilt University, The IRIS Center. https://iris.peabody.vanderbilt.edu/wp-content/uploads/pdf_case_studies/ics_writex. pdf
17. Müldür, M. (2017). Öz düzenlemeye dayalı yazma eğitiminin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerisine, yazmaya yönelik öz düzenleme becerisine ve yazma öz yeterlik algısına etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
18. Ormancı, Ü., Çepni, Ş., Deveci, İ., & Aydın, Ö. (2015). A thematic review of interactive whiteboard use in science education: Rationales, purposes, methods, and general knowledge. Journal of Science Education and Technology, 24(5), 532–548. https://doi.org/10.1007/s10956-014-9540-1
19. Özbay, M., & Daşöz, T. (2016). Öz düzenlemeye dayalı öğrenme ve yazma eğitimi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (TAED), 56, 1441–1458.
20. Özmenteş, S. (2008). Çalgı eğitiminde öz düzenlemeli öğrenme taktikleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 157–175.
21. Perry, N. E., & VandeKamp, K. J. (2000). Creating classroom contexts that support young children’s development of self-regulated learning. International Journal of Educational Research, 33(7–8), 821–843. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(00)00052-5
22. Sarı, A., & Akınoğlu, O. (2009). Öz düzenlemeli öğrenme: Modeller ve uygulamalar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 29, 139–154.
23. Senemoğlu, N. (2012). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
24. Tavşanlı, Ö. F., & Kaldırım, A. (2020). Türkiye’de süreç temelli yazma yaklaşımı: Bir tematik analiz çalışması. Cumhuriyet International Journal of Education, 9(1), 108–138. https://doi.org/10.30703/cije.543600
25. Türkben, T. (2022). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel yazma farkındalıklarına etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 555–571. https://doi.org/10.33206/mjss.954021
26. Türkyılmaz, M. B. (2021). Etkinlik temelli yaratıcı yazma çalışmalarının yedinci sınıf öğrencilerinin öykü yazma becerileri, yazma tutumları, öz düzenleme stratejileri ve motivasyonel inançlarına etkisi [Doktora tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
27. Uyar, Y. (2015). Öz düzenlemeye dayalı okuma becerisinin geliştirilmesi ve anlamaya etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
28. Uygun, M. (2012). Öz düzenleme stratejisi gelişimi öğretiminin yazılı anlatıma, yazmaya yönelik öz düzenleme becerisine, kalıcılığa ve tutuma etkisi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
29. Ültay, N., & Çalık, M. (2012). A thematic review of studies into the effectiveness of context-based chemistry curricula. Journal of Science Education and Technology, 21(6), 686–701. https://doi.org/10.1007/s10956-011-9357-5
30. Ünal, S., Çalık, M., Ayas, A., & Coll, R. K. (2006). A review of chemical bonding studies: Needs, aims, methods of exploring students’ conceptions, general knowledge claims, and students’ alternative conceptions. Research in Science & Technological Education, 24(2), 141–172. https://doi. org/10.1080/02635140600811536
31. Zelzele, E. B. (2022). Öz düzenlemeye dayalı strateji gelişimi modeliyle verilen eğitimin öğrencilerin ikna edici yazma becerilerine, yazma motivasyonu, kaygısı ve tutukluğuna etkisi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
32. Zimmerman, B. J. (2000). Attaining self-regulation: A social cognitive perspective. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 13–39). Academic Press. https://doi. org/10.1016/B978 012109890-2/50048-2