Lise Öğretmenlerinin Akran Zorbalığına İlişkin Tutumları

Elif Emek Şahna; Sevgi Koç

doi:10.53444/deubefd.1611599

TR EN

Öz

Lise Öğretmenlerinin Akran Zorbalığına İlişkin Tutumları

Öz

Bu araştırmanın amacı, lise öğretmenlerinin akran zorbalığına ilişkin tutumlarını incelemektir. Çalışma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde Van ilinin merkez ilçelerinde görev yapan 300 lise öğretmeni üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada küme örnekleme yöntemi uygulanmıştır. Veriler, Yeşilyaprak ve Balanuye (2012) tarafından geliştirilen Okul Zorbalığına Yönelik Öğretmen Tutumları Ölçeği ve araştırmacı tarafından hazırlanan demografik bilgi formu aracılığıyla toplanmıştır. Ölçek, WhatsApp, Gmail, Telegram ve Google Forms platformları üzerinden çevrim içi olarak uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve çoklu karşılaştırmalar için Gabriel testi kullanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin akran zorbalığına yönelik tutumlarının cinsiyet, hizmet süresi ve branş değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiğini; buna karşın yaş aralığı, eğitim durumu, okul türü ve hizmet içi eğitim alma durumuna göre anlamlı farklılık taşımadığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

akran zorbalığı , öğretmen , öğretmen tutumları , zorba

High School Teachers' Attitudes Towards Peer Bullying

Abstract

The purpose of this research is to examine high school teachers' attitudes toward peer bullying. The study was conducted with 300 high school teachers working in the central districts of Van during the second term of the 2023-2024 academic year. A cluster sampling method was employed, and data were collected using the School Bullying Attitude Scale developed by Yeşilyaprak and Balanuye (2012) and a demographic information form prepared by the researcher. The scale was administered online via WhatsApp, Gmail, Telegram, and Google Forms. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way ANOVA, and Gabriel test for multiple comparisons were utilized in the data analysis. Findings revealed that teachers' attitudes toward peer bullying significantly differed based on gender, years of service, and field of study, while no significant differences were found regarding age range, educational status, type of school, and participation in in-service training.

Keywords

peer bullying , teacher , teacher attitudes , bully

References

Aksoy, G. (2019). Okullarda yaşanan akran zorbalığının nedenlerine ve müdahale yöntemlerine ilişkin okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
Andersen, S. L., & Teicher, M. H. (2008). Stress, sensitive periods and maturational events in adolescent depression. Trends in Neurosciences, 31(4), 183–191. doi: https://doi.org/10.1016/j.tins.2008.01.004
Arora, C. M. J., & Thompson, D. A. (1987). Defining bullying for a secondary school. Education and Child Psychology, 3(4), 110–120. doi: https://doi.org/10.1177/0143034396174002
Arseneault, L. (2018). Annual research review: The persistent and pervasive impact of being bullied in childhood and adolescence. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(4), 405–421. doi: https://doi.org/10.1111/jcpp.12841
Arslan, G. (2016). Relationship between sense of rejection, academic achievement, academic efficacy, and educational purpose in high school students. Education & Science, 41(183), 293–304. doi: https://doi.org/10.15390/EB.2016.5562
Ası, D. Ş., & Karabay, Ş. O. (2018). Öğrenci-öğretmen ilişki ölçeği-kısa formunun Türkçe’ye uyarlanması. Ege Eğitim Dergisi, 19(1), 67–82. doi: https://doi.org/10.12984/egeefd.322358
Ayas, T., & Pişkin, M. (2015). Akran zorbalığı belirleme ölçeği ergen formu. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 316–324. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/383065
Batsche, G. M., & Knoff, H. M. (1994). Bullies and their victims: Understanding a pervasive problem in the school. School Psychology Review, 23(2), 165–174. doi: https://doi.org/10.1080/02796015.1994.12085704
Bauman, S., & Hurley, C. (2005). Teachers’ attitudes and beliefs about bullying: Two exploratory studies. Journal of School Violence, 4(3), 49–61. doi: https://doi.org/10.1300/J202v04n03_05
Bayar, Y., & Uçanok, Z. (2012a). Okul sosyal iklimi ile geleneksel ve sanal zorbalık arasındaki ilişkiler: Genellenmiş akran algısının aracı rolü. Türk Psikoloji Dergisi, 27(70), 101–114.

Bayhan, P. D. P., & Işıtan, A. G. S. (2010). Ergenlik döneminde ilişkiler: Akran ve romantik ilişkilere genel bakış. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(20), 33–44. doi: https://doi.org/10.21560/spcd.68051
Bayraktar, S., & Yağan Güder, S. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rolüne ilişkin tutumları ile eleştirel düşünme eğilimleri ilişkisi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 9(2), 640–665. doi: https://doi.org/10.18039/ajesi.577713
Bilgin, H. (1996). Okul öncesi eğitim kurumlarında çalışan öğretmenlerin öğretmenlik tutumlarının incelenmesi [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
Boulton, M. J. (1997). Teachers’ views on bullying: Definitions, attitudes and ability to cope. British Journal of Educational Psychology, 67(2), 223–233. doi: https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.1997.tb01239.x
Can, R., Türkyılmaz, M., & Karadeniz, A. (2010). Ergenlik dönemi öğrencilerinin okuma alışkanlıkları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 1–21.
Cemaloğlu, N., & Kayabaşı, Y. (2007). Öğretmenlerin tükenmişlik düzeyi ile sınıf yönetiminde kullandıkları disiplin modelleri arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(2), 123–155.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge. doi: https://doi.org/10.4324/9781315456539
Cook, C. R., Williams, K. R., Guerra, N. G., Kim, T. E., & Sadek, S. (2010). Predictors of bullying and victimization: A meta-analytic investigation. School Psychology Quarterly, 25(2), 65–83. doi: https://doi.org/10.1037/a0020149
Copeland, W. E., Wolke, D., Angold, A., & Costello, E. J. (2013). Adult psychiatric outcomes of bullying and being bullied. JAMA Psychiatry, 70(4), 419–426. doi: https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.504
Cornell, D., & Cole, J. C. M. (2012). Assessment of bullying. In S. R. Jimerson, S. M. Swearer, & D. L. Espelage (Eds.), Handbook of bullying in schools (pp. 265–276). Routledge.
Craig, W., Harel-Fisch, Y., Fogel-Grinvald, H., Dostaler, S., Hetland, J., Simons-Morton, B., … & Pickett, W. (2009). A cross-national profile of bullying and victimization among adolescents in 40 countries. International Journal of Public Health, 54(Suppl. 2), 216–224. doi: https://doi.org/10.1007/s00038-009-5413-9
Crick, N. R., & Grotpeter, J. K. (1995). Relational aggression, gender, and social-psychological adjustment. Child Development, 66(3), 710–722. doi: https://doi.org/10.2307/1131945
Davey, C. G., Yücel, M., & Allen, N. B. (2008). The emergence of depression in adolescence. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 32(1), 1–19. doi: https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2007.04.016
Dodge, K. A., Lansford, J. E., Burks, V. S., Bates, J. E., Pettit, G. S., Fontaine, R., & Price, J. M. (2003). Peer rejection and social information-processing factors in the development of aggressive behavior problems in children. Child Development, 74(2), 374–393. doi: https://doi.org/10.1111/1467-8624.7402004
Doll, B., Song, S., & Siemers, E. (2004). Classroom ecologies that support or discourage bullying. In L. Espelage & M. Swearer (Eds.), Bullying in American schools (pp. 161–183). Lawrence Erlbaum Associates.
Dursun-Balanuye, I. (2007). Okul zorbalığına ilişkin öğretmen tutumlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
Duru, E., & Arslan, G. (2014). Evlenmek amacıyla evden kaçan kız ergenler: Bir olgubilim çalışması. Türk Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, 41(5), 36–48. doi: https://doi.org/10.17066/pdrd.05600
Elmacı, F. (2009). Çocukların korunması ve refahlarının artırılmasında okulun rolü: İngiltere örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 69–84.
Espelage, D. L., & Holt, M. K. (2013). Suicidal ideation and school bullying experiences after controlling for depression and delinquency. Journal of Adolescent Health, 53(1), 27–31. doi: https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2012.09.017
Eysenck, H., & Wilson, G. (1976). Know your own personality. Temple Smith.
Gini, G., Card, N. A., & Pozzoli, T. (2018). A meta-analysis of the differential relations of traditional and cyber-victimization with internalizing problems. Aggressive Behavior, 44(2), 185–198. doi: https://doi.org/10.1002/ab.21742
Goh, S. C., & Fraser, B. F. (1998). Teacher interpersonal behaviour, classroom environment and student outcomes in primary mathematics in Singapore. Learning Environments Research, 1, 199–229. doi: https://doi.org/10.1023/A:1009910017400
Güler, Y. (2019). Ergenlerde öznel iyi oluş, kimlik statüleri ve aile bütünlük duygusu arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi].
Gültekin, L., Aras, G., Güneş, G., Ertung, C., Şimşek, A., Belek, U., Erdem Tuzlukaya, Ş., Saraç, S., Selçuk, F. Ü., Sever, Ç., & Yıldırım, P. (Eds.). (2013). Toplumsal cinsiyet ve yansımaları. Atılım Üniversitesi Yayınları.
Gürbüz, S., & Eratay, E. (2020). Ergenlik dönemindeki zihin yetersizliği olan çocukların cinsel gelişim özellikleri ölçeğinin geliştirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 1206–1221. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.-656106
Hawker, D. S. J., & Boulton, M. J. (2000). Twenty years’ research on peer victimization and psychosocial maladjustment: A meta-analytic review. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 41(4), 441–455. doi: https://doi.org/10.1111/1469-7610.00629
Haynie, D. L., Nansel, T., Eitel, P., Crump, A. D., Saylor, K., Yu, K., & Simons-Morton, B. (2001). Bullies, victims, and bully/victims: Distinct groups of at-risk youth. The Journal of Early Adolescence, 21(1), 29–49. doi: https://doi.org/10.1177/0272431601021001002
Hong, J. S., & Espelage, D. L. (2012). A review of research on bullying and peer victimization in school: An ecological system analysis. Educational Psychology Review, 24, 311–338. doi: https://doi.org/10.1016/j.avb.2012.03.003
Işık, H. (2009). Okul güvenliğinin boyutlarına ilişkin kavramsal bir analiz. İlk Öğretmen Dergisi, 26–31.
İnan, H. Z. (2005). Okullarda çocuklar arası zorbalık. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(22), 161–170.
İrfaner, S. (2009). Öğrenciler arasında gerçekleşen zorbalık eylemleri ve zorbalık konusunda öğrencilerin, öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin tutum ve görüşleri [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi].
Karademir, Y. (2021). Okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin akran zorbalığı farkındalığı ve tutumları [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi].
Karahan, Ş. O. (2020). Kahramanmaraş ilinde bulunan Türk ve Suriyeli öğrencilerin akran zorbalığındaki rolleri ile öğretmenlerin akran zorbalığına yönelik tutumlarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
Kehres, I. (2004). Factors associated with teacher interaction in relational aggression [Doktora tezi, Syracuse University].
Koç, Z. (2006). Lise öğrencilerinin zorbalık düzeylerinin yordanması [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].
Kowalski, R. M., Giumetti, G. W., Schroeder, A. N., & Lattanner, M. R. (2014). Bullying in the digital age: A critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 140(4), 1073–1137. doi: https://doi.org/10.1037/a0035618
Köse, N. (2015). Ergenlerde akran ilişkilerinin mutluluk düzeyine etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(4), 1–6.
Kupersmidt, J. B., & Patterson, C. J. (1991). Childhood peer rejection, aggression, withdrawal, and perceived competence as predictors of self-reported behavior problems in preadolescence. Journal of Abnormal Child Psychology, 19(4), 427–449. doi: https://doi.org/10.1007/BF00919087
Kuşkaya, E. (2023). Öğrenci, öğretmen ve yönetici görüşlerine göre Anadolu imam-hatip liselerinde akran zorbalığının durumu [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi].
Lereya, S. T., Samara, M., & Wolke, D. (2013). Parenting behavior and the risk of becoming a victim and a bully/victim: A meta-analysis. Child Abuse & Neglect, 37(12), 1091–1108. doi: https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2013.03.001
Mash, E. J., & Wolfe, D. A. (2002). Abnormal child psychology (2nd ed.). Wadsworth.
Maslow, A. H. (1970). Religions, values and peak-experiences. Journal of Transpersonal Psychology, 2(2), 83–90.
McWhirter, J. J., McWhirter, B. T., McWhirter, E. H., & McWhirter, R. J. (2004). At-risk youth: A comprehensive response for counselors, teachers, psychologists, and human service professionals (3rd ed.). Thomson.
Menesini, E., & Salmivalli, C. (2017). Bullying in schools. Psychology, Health & Medicine, 22(sup1), 240–253. doi: https://doi.org/10.1080/13548506.2017.1279740
Modecki, K. L., Minchin, J., Harbaugh, A. G., Guerra, N. G., & Runions, K. C. (2014). Bullying prevalence across contexts: A meta-analysis measuring cyber and traditional bullying. Journal of Adolescent Health, 55(5), 602–611. doi: https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2014.06.007
Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Blackwell.
Olweus, D. (1999). The nature of school bullying: A cross-national perspective. Routledge.
Olweus, D. (2013). School bullying: Development and some important challenges. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 751–780. doi: https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185516
Özbilen, F. M., Canbulat, T., & Soylu, Y. (2017). Okul zorbalığı ve sınıf içi istenmeyen davranışlara ilişkin öğretmen tutumlarının değerlendirilmesi. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 7(47), 1–15.
Özyürek, A., & Erbay, F. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin öğretmenlik tutumları ile yaşam doyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 31–48.
Park, N. (2004). The role of subjective well-being in positive youth development. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 591(1), 25–39. doi: https://doi.org/10.1177/0002716203260078
Patchin, J. W., & Hinduja, S. (2010). Cyberbullying and self‐esteem. Journal of School Health, 80(12), 614–621. doi: https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2010.00548.x
Pişkin, M. (2005, Ocak 12). Okulda akran zorbalığı. Ankara Valiliği İl Millî Eğitim Müdürlüğü, Özel Eğitim Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü “Okullarda Şiddet” Paneli, Ankara.
Reijntjes, A., Kamphuis, J. H., Prinzie, P., & Telch, M. J. (2010). Peer victimization and internalizing problems in children: A meta-analysis of longitudinal studies. Child Abuse & Neglect, 34(4), 244–252. doi: https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2009.07.009
Sakin, A. (2007). Okul öncesi öğretmenlerin mesleki etik davranışlar hakkındaki görüşleri ile ahlaki yargı düzeyleri ve öğretmenlik tutumlarının incelenmesi [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112–120. doi: https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007
Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a group process: Participant roles and their relations to social status within the group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15. doi: https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1996)22:1<1::AID-AB1>3.0.CO;2-T
Sangalang, C. C., Tran, A. G., Ayers, S. L., & Marsiglia, F. F. (2016). Bullying among urban Mexican-heritage youth: Exploring risk for substance use by status as a bully, victim, and bully-victim. Children and Youth Services Review, 61(1), 216–221. doi: https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2015.12.019
Smith, P. K., Mahdavi, J., Carvalho, M., Fisher, S., Russell, S., & Tippett, N. (2008). Cyberbullying: Its nature and impact in secondary school pupils. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 49(4), 376–385. doi: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2007.01846.x
Swearer, S. M., Espelage, D. L., Vaillancourt, T., & Hymel, S. (2010). What can be done about School Bullying? Linking Research to Educational Practice. Educational Researcher, 39(1), 38–47. doi: https://doi.org/10.3102/0013189X09357622
Şahin, M. (2009). Anasınıfı öğretmenlerinin akran zorbalığı ile ilgili algıları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 1–16.
Şen, Z., & Doğan, A. (2021). Öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin tutumlarının, akran zorbalığı ile baş etme stratejilerinin ve algıladıkları okul ikliminin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 46(207), 43–62. doi: http://dx.doi.org/10.15390/EB.2021.8942
Thornberg, R., Wänström, L., & Hymel, S. (2013). Bullying and its association with psychosocial and school factors among Swedish adolescents. Journal of Adolescence, 36(3), 365–376. doi: https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2013.02.003
Ttofi, M. M., Farrington, D. P., Lösel, F., & Loeber, R. (2011). Effectiveness of school-based programs to reduce bullying: A systematic and meta-analytic review. Journal of Experimental Criminology, 7(1), 27–56. doi: https://doi.org/10.1007/s11292-010-9109-1
Türker, G. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin akran zorbalığına yönelik tutumlarını etkileyen faktörler [Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi].
Uludağlı, N. P., & Sayıl, M. (2009). Orta ve ileri ergenlik döneminde risk alma davranışı: Ebeveyn ve akranların rolü. Türk Psikoloji Yazıları, 12(23), 14–24.
UNESCO. (2019). Behind the numbers: Ending school violence and bullying. UNESCO Publishing.
Vernon, A. (2004). Counseling children and adolescents (3rd ed.). Love Publishing Company.
Wolke, D., & Lereya, S. T. (2015). Long-term effects of bullying. Archives of Disease in Childhood, 100(9), 879–885. doi: https://doi.org/10.1136/archdischild-2014-306667
Yaman, E., & Ceylan Çuha, N. (2014). Sınıf öğretmenlerinin okul zorbalığına ilişkin tutumları ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 3(2), 435–448.
Yaman, E., Eroğlu, Y., & Peker, A. (2011). Okul zorbalığı ve siber zorbalık. Kaknüs Yayınları.
Yelboğa, N., & Koçak, O. (2019). Ergenlerde Akran Zorbalığını Yordayan Bazı Faktörlerin Zorba ve Mağdur Bireyler Açısından Değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 13(19), 2286–2320. doi: https://doi.org/10.26466/opus.543567
Yeşilyaprak, B., & Balanuye, I. D. (2012). Okul Zorbalığına İlişkin Öğretmen Tutumları Ölçeği. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(37).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Curriculum Development in Education

Journal Section

Research Article

Authors

Elif Emek Şahna ^*
0009-0003-9475-2544
Türkiye

Sevgi Koç
0000-0002-3023-4102
Türkiye

Publication Date

December 29, 2025

Submission Date

January 1, 2025

Acceptance Date

November 26, 2025

Published in Issue

Year 1970 Number: 66

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1611599

IZ

https://izlik.org/JA92HM69XJ

APA

Emek Şahna, E., & Koç, S. (2025). Lise Öğretmenlerinin Akran Zorbalığına İlişkin Tutumları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 3846-3874. https://doi.org/10.53444/deubefd.1611599

Öz

Öz

Lise Öğretmenlerinin Akran Zorbalığına İlişkin Tutumları

Öz

Anahtar Kelimeler

High School Teachers' Attitudes Towards Peer Bullying

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite