Research Article

TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ

Volume: 28 Number: 3 September 15, 2026
EN TR

TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ

Abstract

Bu çalışma, ceza hukukunun temel ve vazgeçilmez ilkelerinden biri olarak kabul edilen ne bis in idem’in vergi ceza hukukundaki uygulanışını, Türkiye ile seçilmiş Avrupa ülkeleri (Norveç, İsveç, Finlandiya, Fransa ve Almanya) bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Söz konusu karşılaştırma, seçili ülkelerin anayasalarında ne bis in idem ilkesine yer verilip verilmediği, vergi mevzuatında çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanıp uygulanmadığı, “AİHS Ek 7 No’lu Protokol”, “MSHİUS”, “CYMDKAS” ve “CKADAS” gibi uluslararası sözleşmeler karşısındaki durumları esas alınarak yapılmıştır. Bulgular, ilkenin anayasal güvenceye yalnızca Almanya’da sahip olduğunu; diğer ülkelerde korumanın yasa ve/veya taraf olunan uluslararası sözleşmeler üzerinden sağlandığını göstermektedir. Çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından Türkiye ve Fransa’da aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanabildiği; buna karşılık Almanya, Finlandiya, İsveç ve Norveç’te ne bis in idem doğrultusunda bu ikili yolun sınırlandığı veya dışlandığı saptanmıştır. Karşılaştırmalı yaklaşım hem benzerlik hem de ayrışmaları görünür kılmakta, aynı zamanda Türkiye’nin uyum için izleyebileceği yol haritasını ortaya koymaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışma için etik kurul onayı alınması gerekmemektedir.

References

  1. 1/8/1977 Günlü ve 2081 sayılı Kanunla Onaylanan «Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi» nin Onaylanmasına Dair Bakanlar Kurulu Kararı. (1977, 14 Aralık). Ceza yargılarının milletlerarası değeri konusunda Avrupa sözleşmesi. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 16139). https://diabgm.adalet.gov.tr/arsiv/adli_yardimlasma/adli_isbirligi_ceza/cz_istinabe_ek/sozlesmeler/ceza%20yarg%C4%B1lar%C4%B1n%C4%B1n%20milletleraras%C4%B1%20de%C4%9Feri%20konusunda%20av.kon.s%C3%B6zle%C5%9Fmesi.pdf (Erişim tarihi: 06.07.2025).
  2. 2003/5851 karar sayılı Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin İlişik Beyanlar ve Çekince ile Onaylanmasına Dair Karar. (2003, 21 Temmuz). Medeni ve siyasi haklara ilişkin uluslararası sözleşme. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25175). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/07/20030721.htm (Erişim tarihi: 06.07.2025).
  3. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu. (1961, 10 Ocak). T.C. Resmî Gazete: (Sayı: 10703). [Kabul Tarihi: 4 Ocak 1961]. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=213&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4 (Erişim tarihi: 04.09.2025).
  4. 6684 sayılı 11 Nolu Protokol ile Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeye Ek 7 Nolu Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. (2016, 25 Mart). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 29664). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/03/20160325.htm (Erişim tarihi: 10.08.2025).
  5. ACA-Europe. (2017). Answers to questionnaire: Finland. İçinde Administrative sanctions in european law (ss. 1-17). Ljubljana 23–24 March 2017, Seminar organized by the Supreme Court of the Republic of Slovenia and ACA-Europe. https://www.aca-europe.eu/seminars/2017_Ljubljana/Finland.pdf (Erişim tarihi: 01.09.2025).
  6. Akbulut, B. (2023). Türk ceza hukuku temel bilgiler (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık, Ankara.
  7. Anayasa Mahkemesi. (2019). Ünal Gökpınar [GK], Başvuru No. 2018/9115, 27/3/2019. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ (Erişim tarihi: 05.09.2025).
  8. Anayasa Mahkemesi. (2020). Mehmet Turgay Özbekler [2. B.], Başvuru No. 2017/20779, 11/3/2020. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ (Erişim tarihi: 25.12.2025).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Finance Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 15, 2026

Submission Date

November 1, 2025

Acceptance Date

February 5, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 28 Number: 3

APA
Bülbül Sanay, F., & Gerçek, A. (2026). TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 1359-1390. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953
AMA
1.Bülbül Sanay F, Gerçek A. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. DEU Journal of GSSS. 2026;28(3):1359-1390. doi:10.16953/deusosbil.1814953
Chicago
Bülbül Sanay, Fatma, and Adnan Gerçek. 2026. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 (3): 1359-90. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953.
EndNote
Bülbül Sanay F, Gerçek A (September 1, 2026) TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 3 1359–1390.
IEEE
[1]F. Bülbül Sanay and A. Gerçek, “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”, DEU Journal of GSSS, vol. 28, no. 3, pp. 1359–1390, Sept. 2026, doi: 10.16953/deusosbil.1814953.
ISNAD
Bülbül Sanay, Fatma - Gerçek, Adnan. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28/3 (September 1, 2026): 1359-1390. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953.
JAMA
1.Bülbül Sanay F, Gerçek A. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. DEU Journal of GSSS. 2026;28:1359–1390.
MLA
Bülbül Sanay, Fatma, and Adnan Gerçek. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, vol. 28, no. 3, Sept. 2026, pp. 1359-90, doi:10.16953/deusosbil.1814953.
Vancouver
1.Fatma Bülbül Sanay, Adnan Gerçek. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. DEU Journal of GSSS. 2026 Sep. 1;28(3):1359-90. doi:10.16953/deusosbil.1814953