Araştırma Makalesi

TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ

Cilt: 28 Sayı: 3 15 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma, ceza hukukunun temel ve vazgeçilmez ilkelerinden biri olarak kabul edilen ne bis in idem’in vergi ceza hukukundaki uygulanışını, Türkiye ile seçilmiş Avrupa ülkeleri (Norveç, İsveç, Finlandiya, Fransa ve Almanya) bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Söz konusu karşılaştırma, seçili ülkelerin anayasalarında ne bis in idem ilkesine yer verilip verilmediği, vergi mevzuatında çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanıp uygulanmadığı, “AİHS Ek 7 No’lu Protokol”, “MSHİUS”, “CYMDKAS” ve “CKADAS” gibi uluslararası sözleşmeler karşısındaki durumları esas alınarak yapılmıştır. Bulgular, ilkenin anayasal güvenceye yalnızca Almanya’da sahip olduğunu; diğer ülkelerde korumanın yasa ve/veya taraf olunan uluslararası sözleşmeler üzerinden sağlandığını göstermektedir. Çifte yargılama/çifte yaptırım bakımından Türkiye ve Fransa’da aynı fiil için idari ve cezai yaptırımların birlikte uygulanabildiği; buna karşılık Almanya, Finlandiya, İsveç ve Norveç’te ne bis in idem doğrultusunda bu ikili yolun sınırlandığı veya dışlandığı saptanmıştır. Karşılaştırmalı yaklaşım hem benzerlik hem de ayrışmaları görünür kılmakta, aynı zamanda Türkiye’nin uyum için izleyebileceği yol haritasını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı alınması gerekmemektedir.

Kaynakça

  1. 1/8/1977 Günlü ve 2081 sayılı Kanunla Onaylanan «Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi» nin Onaylanmasına Dair Bakanlar Kurulu Kararı. (1977, 14 Aralık). Ceza yargılarının milletlerarası değeri konusunda Avrupa sözleşmesi. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 16139). https://diabgm.adalet.gov.tr/arsiv/adli_yardimlasma/adli_isbirligi_ceza/cz_istinabe_ek/sozlesmeler/ceza%20yarg%C4%B1lar%C4%B1n%C4%B1n%20milletleraras%C4%B1%20de%C4%9Feri%20konusunda%20av.kon.s%C3%B6zle%C5%9Fmesi.pdf (Erişim tarihi: 06.07.2025).
  2. 2003/5851 karar sayılı Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin İlişik Beyanlar ve Çekince ile Onaylanmasına Dair Karar. (2003, 21 Temmuz). Medeni ve siyasi haklara ilişkin uluslararası sözleşme. T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25175). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/07/20030721.htm (Erişim tarihi: 06.07.2025).
  3. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu. (1961, 10 Ocak). T.C. Resmî Gazete: (Sayı: 10703). [Kabul Tarihi: 4 Ocak 1961]. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=213&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4 (Erişim tarihi: 04.09.2025).
  4. 6684 sayılı 11 Nolu Protokol ile Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeye Ek 7 Nolu Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. (2016, 25 Mart). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 29664). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/03/20160325.htm (Erişim tarihi: 10.08.2025).
  5. ACA-Europe. (2017). Answers to questionnaire: Finland. İçinde Administrative sanctions in european law (ss. 1-17). Ljubljana 23–24 March 2017, Seminar organized by the Supreme Court of the Republic of Slovenia and ACA-Europe. https://www.aca-europe.eu/seminars/2017_Ljubljana/Finland.pdf (Erişim tarihi: 01.09.2025).
  6. Akbulut, B. (2023). Türk ceza hukuku temel bilgiler (3. Baskı). Seçkin Yayıncılık, Ankara.
  7. Anayasa Mahkemesi. (2019). Ünal Gökpınar [GK], Başvuru No. 2018/9115, 27/3/2019. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ (Erişim tarihi: 05.09.2025).
  8. Anayasa Mahkemesi. (2020). Mehmet Turgay Özbekler [2. B.], Başvuru No. 2017/20779, 11/3/2020. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ (Erişim tarihi: 25.12.2025).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

1 Kasım 2025

Kabul Tarihi

5 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Bülbül Sanay, F., & Gerçek, A. (2026). TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 1359-1390. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953
AMA
1.Bülbül Sanay F, Gerçek A. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;28(3):1359-1390. doi:10.16953/deusosbil.1814953
Chicago
Bülbül Sanay, Fatma, ve Adnan Gerçek. 2026. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 (3): 1359-90. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953.
EndNote
Bülbül Sanay F, Gerçek A (01 Eylül 2026) TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 3 1359–1390.
IEEE
[1]F. Bülbül Sanay ve A. Gerçek, “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 28, sy 3, ss. 1359–1390, Eyl. 2026, doi: 10.16953/deusosbil.1814953.
ISNAD
Bülbül Sanay, Fatma - Gerçek, Adnan. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28/3 (01 Eylül 2026): 1359-1390. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1814953.
JAMA
1.Bülbül Sanay F, Gerçek A. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;28:1359–1390.
MLA
Bülbül Sanay, Fatma, ve Adnan Gerçek. “TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 28, sy 3, Eylül 2026, ss. 1359-90, doi:10.16953/deusosbil.1814953.
Vancouver
1.Fatma Bülbül Sanay, Adnan Gerçek. TÜRKİYE VE SEÇİLMİŞ AVRUPA ÜLKELERİNDE VERGİ CEZA HUKUKUNDA NE BİS İN İDEM İLKESİNİN KARŞILAŞTIRILMALI İNCELENMESİ. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Eylül 2026;28(3):1359-90. doi:10.16953/deusosbil.1814953