Beyin Homeostazında Bakır, Demir, Çinko Elementlerinin Parkinson Hastalığı ile İlişkisi
Abstract
Elementler doğada farklı formlarda bulunmaktadırlar. Vücut ağırlığımızın yaklaşık %96’sını oksijen, karbon, hidrojen ve azot, %2,5’sını kalsiyum ve fosfor oluşturmaktadır. Geriye kalan yaklaşık %1,5’lik kısmı ise eser elementler (potasyum, sülfür, sodyum, magnezyum, flor, bakır, demir, çinko, manganez, kobalt, selenyum, iyot, klor, krom, molibden, lityum, stronsiyum, alüminyum, silisyum, kurşun, vanadyum, arsenik, brom) oluşturmaktadır. Eser elementler çeşitli biyolojik ve kimyasal reaksiyonlarda görev almakta ve sağlığın devamı için önem arz etmektedirler. Eser elementler hücresel fonksiyonların doğru yürütülmesi için gerekli olmalarının yanı sıra, emilim ve atılımlarında dengenin bozulması sonucu hücre için toksisite oluşturmaktadırlar. Özellikle metal eser elementlerde homeostazın bozulması canlı için yüksek toksisitede olmakta ve çeşitli hastalıklara sebebiyet vermektedir. Nörodejeneratif hastalıklardan biri olan Parkinson hastalığında, bakır ve demir elementlerinin beyin bölgelerindeki fazlalığı reaktif oksijen türleri (ROT) artışına ve beraberinde de oksidatif strese neden olmaktadır. Çinko elementi ve Parkinson hastalığı arasındaki ilişkinin anlaşılabilmesi için çalışmalar devam etmekle beraber, mevcut veriler kapsamında beyin omurilik sıvısında ve substantia nigrada çinko homeostazında bozulma olduğu bildirilmektedir. Bu sebeple henüz oluşum sebebi ve tedavisi bilinmeyen Parkinson hastalığında bu elementler ile yapılan çalışmaların aydınlatılmasının hastalığın oluşum yolaklarının aydınlatılmasına ve tedavisine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Keywords
References
- Abdel-Moneim, A. M., Al-Kahtani, M. A., El-Kersh, M. A., Al-Omair, M. A. (2015). Free radical-scavenging, anti-inflammatory/anti-fibrotic and hepatoprotective actions of taurine and silymarin against CCl4 induced rat liver damage. PLoS One, 10(12):e0144509. doi: 10.1371/journal.pone.0144509.
- Abeliovich, A., Gitler, A. D. (2016). Defects in trafficking bridge Parkinson’s disease pathology and genetics. Nature, 539(7628), 207–216. doi: 10.1038/nature20414.
- Abeyawardhane, D. L., Lucas, H. R. (2019). Iron redox chemistry and implications in the Parkinson's Disease brain. Oxid Med Cell Longev, 4609702. doi: 10.1155/2019/4609702.
- Adalı, A., Yirün, A., Kocer Gumusel, B., Erkekoğlu, P. (2019). The possible effects of chemical agents on the development of Alzheimer's disease. Journal of Literature Pharmacy Sciences, 8(3), 214-224. doi. 10.5336/pharmsci.2019-65605
- Adani, G., Filippini, T., Michalke, B., Vinceti, M. (2020). Selenium and other trace elements in the etiology of Parkinson’s disease: A systematic review and meta-analysis of case-control studies. Neuroepidemiology, 54(1), 1-23. doi: 10.1159/000502357.
- Aslan, S. N., Karahalil, B. (2019). Oksidatif stres ve Parkinson hastalığı. Ankara Ecz. Fak. Derg, 43(1): 94-116. doi: 10.33483/jfpau.519964.
- Atasever Arslan, B., Arslan, E. F., Satici, I., Yanik, A., Kusoglu Gultekin, S. (2021). Protective effects of Folic acid and Vitamin C against iron overload at the in vitro blood-brain barrier. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 4(3), 353-359. doi: 10.38001/ijlsb.886008
- Bandmann, O., Weiss, K. H., Kaler, S. G. (2015). Wilson's disease and other neurological copper disorders. Lancet Neurol, 14(1), 103-113. doi: 10.1016/S1474-4422(14)70190-5.
- Barnham, K. J., Bush, A. I. (2008). Metals in Alzheimer’s and Parkinson’s diseases. Curr Opin Chem Biol, 12, 222–228. doi: 10.1016/j.cbpa.2008.02.019.
- Başol, G., Barutçuoğlu, B., Bozdemir, A. E. (2007). Demir homeostazının yeni düzenleyicisi hepsidin. Türk Klinik Biyokimya Derg, 5(3), 117-125.