Research Article
BibTex RIS Cite

Year 2026, Issue: 41, 1 - 24, 10.02.2026
https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101
https://izlik.org/JA54SH82BK

Abstract

References

  • Acer, A. (2021). Lojistik faaliyetlerde antrepoların etkinliğinin veri zarflama analizi ile belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 2976-2989.
  • Akhisar, İ., & Tezergil, S. (2014). Malmquıst toplam faktör verimlilik endeksi: Türk sigorta sektörü uygulaması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 1-14. Akyüz, M., & Ertel, N. (1989). Verimlilik. Ansiklopedik ekonomi sözlüğü. İkinci Baskı, Dünya Yayınları 42, İstanbul.
  • Behdioğlu, S., & Özcan, G. (2009). Veri zarflama analizi ve bankacılık sektöründe bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301–326.
  • Çanakçıoğlu, M., & Küçükönder, H., (2020). Borsa İstanbul’daki çimento işletmelerinin etkinlik ve performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi. Muhasebe ve Denetime BAKIŞ, (61), 165-192.
  • Çelik, İ., & Ayan, S. (2017). Veri zarflama analizi ile imalat sanayii sektörünün finansal performans etkinliğinin ölçülmesi: Borsa İstanbul’da bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 56-74.
  • Demirci, A. (2012). OECD üyesi ülkelerin ekonomik ve sosyal etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle belirlenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.02.2024.
  • Demirci, A. (2018). Teori ve uygulamalarla veri zarflama analizi. Gazi Kitabevi.
  • Demirhan, A., & Çağlar, M. (2023). Türkiye'de imalat sanayii sektöründeki firmaların, covıd 19 pandemi dönemindeki (2019-2020) etkinlik performanslarının veri zarflama analizi ile incelenmesi. İçinde H. A. Kutlu (Ed.). Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında gelişmeler (s. 246-264). 1. Cilt. ISBN 978-625-6971-83-7 Ankara: Platanus Publishing.
  • Gülsevin, G., & Türkan, A. H. (2012). Afyonkarahisar Hastanelerinin Etkinliklerinin VZA ile Değerlendirilmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-8.
  • Günay, B. (2015). BİST’te işlem gören KOBİ gıda işletmelerinin veri zarflama analizi yöntemi ile etkinliklerinin ölçülmesi. Akademik Bakış Dergisi, 47(Ocak–Şubat),16-34.
  • KAP (2024). Dönemsel Finansal Oranlar. https://www.vap.org.tr/donemsel-finansal-oranlar adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 21.02.2024.
  • Kayalıdere, K., & Kargın, S. (2004). Çimento ve tekstil sektörlerinde etkinlik çalışması ve zarflama analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 196-218.
  • Kıllı, M., & Uludağ, S. (2020). Veri zarflama analizi ile maliyet performansı ölçümü: BİST tekstil sektöründe bir uygulama. Busıness& Management Studies: An Internatıonal Journal, 8(4), 797-828. Kırda, K. (2014). Veri zarflama analizi ile Türkiye’deki devlet üniversitelerinin performanslarının değerlendirilmesi. Quo Vadis: Sosyal Bilimler – Artvin Çoruh Üniversitesi. Hopa Uluslararasi Sosyal Bilimler Konferansı.
  • Koçyiğit, M. M. (2024). Ana metal sektörü işletmelerinde finansal etkinlik ölçümü. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 649-661.
  • Kongar, B. (1974). Verimlilik, verimlilik ölçme yöntemleri, işgücü verimliliği ve çimento sanayiinde işgücü verimliliği ile ilgili analitik bir deneme. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Verimlilik-verimlilik-olcme-yontemleri-isgucu-verimliligi-ve-cimento-sanayiinde-isgucu-verimliligi-ile-ilgili-analitik-bir-deneme_Bilgi-Kongar.pdf Erişim Tarihi: 02.07.2024
  • Lorcu, F. (2010). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi: Türk otomotiv sanayi uygulaması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(2), 276-289.
  • Özçelik, F., & Avcı Öztürk, B. (2019). Girdi olarak maliyetlere yönelik veri zarflama analizi modelleri ile göreli etkinlik analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1011-1028.
  • Özden, Ü. H. (2008). Veri zarflama analizi (vza) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
  • Öztürk, E. (2016). Maliyet performansının ölçümü için göreli etkinlik analizi: BİST çimento sektöründe veri zarflama analizi uygulaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-16.
  • Tatlı, H., & Bayrak, R. (2016). Borsa İstanbul’da kayıtlı otomotiv sektöründe faaliyet gösteren firmaların etkinliklerinin statik ve dinamik veri zarflama analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 119-145.
  • TDK (2024). Verimlilik, 2024. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 24.06.2024
  • Tutkavul, K. (2019). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksini kullanarak finansal etkinlik ve verimlilik ölçümü: Borsa İstanbul sınaî endeksinde bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 2019/2, 49-93.
  • TÜİK (2023a). Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Annual-Industry-and-Service-Statistics-2022-49569#:~:text=2022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20%C3%BCretim%20de%C4%9Feri%20imalatta,732%20milyar%20TL%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti. Erişim Tarihi: 26.06.2024
  • TÜİK (2023b). Sektör Bilançoları, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sektor-Bilancolari-2022-49677 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • TÜSİAD (2014). İmalat sanayii sektörleri rekabet göstergeleri raporu, Mayıs, 2014. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/7698-imalat-sanayii-sektorleri-rekabet-gostergeleri-raporu adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • Uygurtürk, H., & Yıldız, İ., (2021). İşletmelerin etkinlikleri ile finansal performansları arasındaki ilişki: bilişim sektörü üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 1, 3-15.
  • Yakut, E., Harbalıoğlu, M., & Pekkan, N. Ü. (2015). Turizm sektöründe BİST’e kayıtlı işletmelerin veri zarflama analizi ve toplam faktör verimliliği ile finansal performanslarının incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 235-257.
  • Yalama, A., & Sayım, M. (2008). Veri zarflama analizi ile imalat sektörünün performans değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
  • Yalçın, H. (2021). Etkinlik ve verimlilik arasındaki farklar. Erişim Adresi: https://tr.linkedin.com/pulse/etkinlik-ve-verimlilik-aras%C4%B1ndaki-farklar-dr-hasan-yal%C3%A7in Erişim Tarihi: 12.03.2022.
  • Yaşar, F., & Yavuz, S. (2024). BİST100 imalat işletmelerinin Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile analizi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 112–128.
  • Yükçü, S., & Atağan, G., (2009). Etkinlik, etkililik ve verimlilik kavramlarının yarattığı karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 1-14.
  • Yürüşen, S. (2011). Veri zarflama analizi ile bayi performansının hesaplanması: otomotiv sektöründe bir uygulama. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 04.10.2025.

Year 2026, Issue: 41, 1 - 24, 10.02.2026
https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101
https://izlik.org/JA54SH82BK

Abstract

References

  • Acer, A. (2021). Lojistik faaliyetlerde antrepoların etkinliğinin veri zarflama analizi ile belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 2976-2989.
  • Akhisar, İ., & Tezergil, S. (2014). Malmquıst toplam faktör verimlilik endeksi: Türk sigorta sektörü uygulaması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 1-14. Akyüz, M., & Ertel, N. (1989). Verimlilik. Ansiklopedik ekonomi sözlüğü. İkinci Baskı, Dünya Yayınları 42, İstanbul.
  • Behdioğlu, S., & Özcan, G. (2009). Veri zarflama analizi ve bankacılık sektöründe bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301–326.
  • Çanakçıoğlu, M., & Küçükönder, H., (2020). Borsa İstanbul’daki çimento işletmelerinin etkinlik ve performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi. Muhasebe ve Denetime BAKIŞ, (61), 165-192.
  • Çelik, İ., & Ayan, S. (2017). Veri zarflama analizi ile imalat sanayii sektörünün finansal performans etkinliğinin ölçülmesi: Borsa İstanbul’da bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 56-74.
  • Demirci, A. (2012). OECD üyesi ülkelerin ekonomik ve sosyal etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle belirlenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.02.2024.
  • Demirci, A. (2018). Teori ve uygulamalarla veri zarflama analizi. Gazi Kitabevi.
  • Demirhan, A., & Çağlar, M. (2023). Türkiye'de imalat sanayii sektöründeki firmaların, covıd 19 pandemi dönemindeki (2019-2020) etkinlik performanslarının veri zarflama analizi ile incelenmesi. İçinde H. A. Kutlu (Ed.). Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında gelişmeler (s. 246-264). 1. Cilt. ISBN 978-625-6971-83-7 Ankara: Platanus Publishing.
  • Gülsevin, G., & Türkan, A. H. (2012). Afyonkarahisar Hastanelerinin Etkinliklerinin VZA ile Değerlendirilmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-8.
  • Günay, B. (2015). BİST’te işlem gören KOBİ gıda işletmelerinin veri zarflama analizi yöntemi ile etkinliklerinin ölçülmesi. Akademik Bakış Dergisi, 47(Ocak–Şubat),16-34.
  • KAP (2024). Dönemsel Finansal Oranlar. https://www.vap.org.tr/donemsel-finansal-oranlar adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 21.02.2024.
  • Kayalıdere, K., & Kargın, S. (2004). Çimento ve tekstil sektörlerinde etkinlik çalışması ve zarflama analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 196-218.
  • Kıllı, M., & Uludağ, S. (2020). Veri zarflama analizi ile maliyet performansı ölçümü: BİST tekstil sektöründe bir uygulama. Busıness& Management Studies: An Internatıonal Journal, 8(4), 797-828. Kırda, K. (2014). Veri zarflama analizi ile Türkiye’deki devlet üniversitelerinin performanslarının değerlendirilmesi. Quo Vadis: Sosyal Bilimler – Artvin Çoruh Üniversitesi. Hopa Uluslararasi Sosyal Bilimler Konferansı.
  • Koçyiğit, M. M. (2024). Ana metal sektörü işletmelerinde finansal etkinlik ölçümü. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 649-661.
  • Kongar, B. (1974). Verimlilik, verimlilik ölçme yöntemleri, işgücü verimliliği ve çimento sanayiinde işgücü verimliliği ile ilgili analitik bir deneme. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Verimlilik-verimlilik-olcme-yontemleri-isgucu-verimliligi-ve-cimento-sanayiinde-isgucu-verimliligi-ile-ilgili-analitik-bir-deneme_Bilgi-Kongar.pdf Erişim Tarihi: 02.07.2024
  • Lorcu, F. (2010). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi: Türk otomotiv sanayi uygulaması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(2), 276-289.
  • Özçelik, F., & Avcı Öztürk, B. (2019). Girdi olarak maliyetlere yönelik veri zarflama analizi modelleri ile göreli etkinlik analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1011-1028.
  • Özden, Ü. H. (2008). Veri zarflama analizi (vza) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
  • Öztürk, E. (2016). Maliyet performansının ölçümü için göreli etkinlik analizi: BİST çimento sektöründe veri zarflama analizi uygulaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-16.
  • Tatlı, H., & Bayrak, R. (2016). Borsa İstanbul’da kayıtlı otomotiv sektöründe faaliyet gösteren firmaların etkinliklerinin statik ve dinamik veri zarflama analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 119-145.
  • TDK (2024). Verimlilik, 2024. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 24.06.2024
  • Tutkavul, K. (2019). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksini kullanarak finansal etkinlik ve verimlilik ölçümü: Borsa İstanbul sınaî endeksinde bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 2019/2, 49-93.
  • TÜİK (2023a). Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Annual-Industry-and-Service-Statistics-2022-49569#:~:text=2022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20%C3%BCretim%20de%C4%9Feri%20imalatta,732%20milyar%20TL%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti. Erişim Tarihi: 26.06.2024
  • TÜİK (2023b). Sektör Bilançoları, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sektor-Bilancolari-2022-49677 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • TÜSİAD (2014). İmalat sanayii sektörleri rekabet göstergeleri raporu, Mayıs, 2014. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/7698-imalat-sanayii-sektorleri-rekabet-gostergeleri-raporu adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • Uygurtürk, H., & Yıldız, İ., (2021). İşletmelerin etkinlikleri ile finansal performansları arasındaki ilişki: bilişim sektörü üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 1, 3-15.
  • Yakut, E., Harbalıoğlu, M., & Pekkan, N. Ü. (2015). Turizm sektöründe BİST’e kayıtlı işletmelerin veri zarflama analizi ve toplam faktör verimliliği ile finansal performanslarının incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 235-257.
  • Yalama, A., & Sayım, M. (2008). Veri zarflama analizi ile imalat sektörünün performans değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
  • Yalçın, H. (2021). Etkinlik ve verimlilik arasındaki farklar. Erişim Adresi: https://tr.linkedin.com/pulse/etkinlik-ve-verimlilik-aras%C4%B1ndaki-farklar-dr-hasan-yal%C3%A7in Erişim Tarihi: 12.03.2022.
  • Yaşar, F., & Yavuz, S. (2024). BİST100 imalat işletmelerinin Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile analizi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 112–128.
  • Yükçü, S., & Atağan, G., (2009). Etkinlik, etkililik ve verimlilik kavramlarının yarattığı karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 1-14.
  • Yürüşen, S. (2011). Veri zarflama analizi ile bayi performansının hesaplanması: otomotiv sektöründe bir uygulama. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 04.10.2025.

MALİYET GİRDİ DEĞİŞKENLERİ VE BÜYÜME ORANLARI İLE ETKİNLİK VE VERİMLİLİK ANALİZİ

Year 2026, Issue: 41, 1 - 24, 10.02.2026
https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101
https://izlik.org/JA54SH82BK

Abstract

Bu çalışmanın amacı, imalat sanayii alt sektörlerinde faaliyet ve finansman giderleri ile büyüme oranlarının etkinlik üzerindeki etkilerini incelemek ve aynı zamanda bu sektörlerin verimlilik düzeylerini analiz etmektir. Girdi değişkenleri olarak genel yönetim giderleri, pazarlama, satış ve dağıtım giderleri, araştırma–geliştirme giderleri ve finansman giderleri kullanılmıştır. Çıktı değişkenleri olarak ise toplam varlıklar değişimi, toplam hasılat değişimi ve dönem kârı değişim oranı dikkate alınmıştır. Etkinliklerin tespitinde Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi uygulanmış ve girdi odaklı ölçeğe göre değişken getiri varsayımına dayalı BCC modeli tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, göreli olarak etkin sektör sayısının en düşük olduğu yıl 2021 yılıdır. Bu dönemde, koronavirüs (COVID-19) salgını nedeniyle yaşanan tam kapanma sürecinin, imalat alt sektörlerinin faaliyet etkinlikleri üzerinde olumsuz etki yaptığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, alt sektörlerinin yıllık ortalama toplam faktör verimliliği %1,0 oranında artış göstermiştir. Etkinlik derecesi ile finansman giderleri arasında %1; araştırma–geliştirme giderleri ile etkinlik derecesi arasında ise %5 önem düzeyinde negatif ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Etkin olmayan alt sektörlerin etkinlik kazanımı için faaliyet giderlerini yeniden yapılandırmaları, finansman maliyetlerini azaltacak stratejiler geliştirmeleri ve kaynak kullanımında verimliliği artıracak politikalar benimsemeleri gerekmektedir.

References

  • Acer, A. (2021). Lojistik faaliyetlerde antrepoların etkinliğinin veri zarflama analizi ile belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 2976-2989.
  • Akhisar, İ., & Tezergil, S. (2014). Malmquıst toplam faktör verimlilik endeksi: Türk sigorta sektörü uygulaması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 1-14. Akyüz, M., & Ertel, N. (1989). Verimlilik. Ansiklopedik ekonomi sözlüğü. İkinci Baskı, Dünya Yayınları 42, İstanbul.
  • Behdioğlu, S., & Özcan, G. (2009). Veri zarflama analizi ve bankacılık sektöründe bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301–326.
  • Çanakçıoğlu, M., & Küçükönder, H., (2020). Borsa İstanbul’daki çimento işletmelerinin etkinlik ve performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi. Muhasebe ve Denetime BAKIŞ, (61), 165-192.
  • Çelik, İ., & Ayan, S. (2017). Veri zarflama analizi ile imalat sanayii sektörünün finansal performans etkinliğinin ölçülmesi: Borsa İstanbul’da bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 56-74.
  • Demirci, A. (2012). OECD üyesi ülkelerin ekonomik ve sosyal etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle belirlenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.02.2024.
  • Demirci, A. (2018). Teori ve uygulamalarla veri zarflama analizi. Gazi Kitabevi.
  • Demirhan, A., & Çağlar, M. (2023). Türkiye'de imalat sanayii sektöründeki firmaların, covıd 19 pandemi dönemindeki (2019-2020) etkinlik performanslarının veri zarflama analizi ile incelenmesi. İçinde H. A. Kutlu (Ed.). Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında gelişmeler (s. 246-264). 1. Cilt. ISBN 978-625-6971-83-7 Ankara: Platanus Publishing.
  • Gülsevin, G., & Türkan, A. H. (2012). Afyonkarahisar Hastanelerinin Etkinliklerinin VZA ile Değerlendirilmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-8.
  • Günay, B. (2015). BİST’te işlem gören KOBİ gıda işletmelerinin veri zarflama analizi yöntemi ile etkinliklerinin ölçülmesi. Akademik Bakış Dergisi, 47(Ocak–Şubat),16-34.
  • KAP (2024). Dönemsel Finansal Oranlar. https://www.vap.org.tr/donemsel-finansal-oranlar adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 21.02.2024.
  • Kayalıdere, K., & Kargın, S. (2004). Çimento ve tekstil sektörlerinde etkinlik çalışması ve zarflama analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 196-218.
  • Kıllı, M., & Uludağ, S. (2020). Veri zarflama analizi ile maliyet performansı ölçümü: BİST tekstil sektöründe bir uygulama. Busıness& Management Studies: An Internatıonal Journal, 8(4), 797-828. Kırda, K. (2014). Veri zarflama analizi ile Türkiye’deki devlet üniversitelerinin performanslarının değerlendirilmesi. Quo Vadis: Sosyal Bilimler – Artvin Çoruh Üniversitesi. Hopa Uluslararasi Sosyal Bilimler Konferansı.
  • Koçyiğit, M. M. (2024). Ana metal sektörü işletmelerinde finansal etkinlik ölçümü. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 649-661.
  • Kongar, B. (1974). Verimlilik, verimlilik ölçme yöntemleri, işgücü verimliliği ve çimento sanayiinde işgücü verimliliği ile ilgili analitik bir deneme. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Verimlilik-verimlilik-olcme-yontemleri-isgucu-verimliligi-ve-cimento-sanayiinde-isgucu-verimliligi-ile-ilgili-analitik-bir-deneme_Bilgi-Kongar.pdf Erişim Tarihi: 02.07.2024
  • Lorcu, F. (2010). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi: Türk otomotiv sanayi uygulaması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(2), 276-289.
  • Özçelik, F., & Avcı Öztürk, B. (2019). Girdi olarak maliyetlere yönelik veri zarflama analizi modelleri ile göreli etkinlik analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1011-1028.
  • Özden, Ü. H. (2008). Veri zarflama analizi (vza) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
  • Öztürk, E. (2016). Maliyet performansının ölçümü için göreli etkinlik analizi: BİST çimento sektöründe veri zarflama analizi uygulaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-16.
  • Tatlı, H., & Bayrak, R. (2016). Borsa İstanbul’da kayıtlı otomotiv sektöründe faaliyet gösteren firmaların etkinliklerinin statik ve dinamik veri zarflama analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 119-145.
  • TDK (2024). Verimlilik, 2024. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 24.06.2024
  • Tutkavul, K. (2019). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksini kullanarak finansal etkinlik ve verimlilik ölçümü: Borsa İstanbul sınaî endeksinde bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 2019/2, 49-93.
  • TÜİK (2023a). Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Annual-Industry-and-Service-Statistics-2022-49569#:~:text=2022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20%C3%BCretim%20de%C4%9Feri%20imalatta,732%20milyar%20TL%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti. Erişim Tarihi: 26.06.2024
  • TÜİK (2023b). Sektör Bilançoları, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sektor-Bilancolari-2022-49677 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • TÜSİAD (2014). İmalat sanayii sektörleri rekabet göstergeleri raporu, Mayıs, 2014. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/7698-imalat-sanayii-sektorleri-rekabet-gostergeleri-raporu adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • Uygurtürk, H., & Yıldız, İ., (2021). İşletmelerin etkinlikleri ile finansal performansları arasındaki ilişki: bilişim sektörü üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 1, 3-15.
  • Yakut, E., Harbalıoğlu, M., & Pekkan, N. Ü. (2015). Turizm sektöründe BİST’e kayıtlı işletmelerin veri zarflama analizi ve toplam faktör verimliliği ile finansal performanslarının incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 235-257.
  • Yalama, A., & Sayım, M. (2008). Veri zarflama analizi ile imalat sektörünün performans değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
  • Yalçın, H. (2021). Etkinlik ve verimlilik arasındaki farklar. Erişim Adresi: https://tr.linkedin.com/pulse/etkinlik-ve-verimlilik-aras%C4%B1ndaki-farklar-dr-hasan-yal%C3%A7in Erişim Tarihi: 12.03.2022.
  • Yaşar, F., & Yavuz, S. (2024). BİST100 imalat işletmelerinin Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile analizi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 112–128.
  • Yükçü, S., & Atağan, G., (2009). Etkinlik, etkililik ve verimlilik kavramlarının yarattığı karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 1-14.
  • Yürüşen, S. (2011). Veri zarflama analizi ile bayi performansının hesaplanması: otomotiv sektöründe bir uygulama. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 04.10.2025.

EFFICIENCY AND PRODUCTIVITY ANALYSIS WITH COST INPUT VARIABLES AND GROWTH RATES

Year 2026, Issue: 41, 1 - 24, 10.02.2026
https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101
https://izlik.org/JA54SH82BK

Abstract

The aim of this study is to examine the effects of operating and financing costs and growth rates on efficiency in manufacturing industry sub-sectors, and also to analyze the productivity levels of these sectors. The following cost variables were utilized: general management expenses, marketing, sales, and distribution expenses, research and development expenses, and financial expenses. The study incorporated the following output variables: the total asset turnover, the total revenue turnover, and the period profit turnover ratio. The selection of events was undertaken using the Data Envelopment Analysis (DEA) method, with the input-oriented scale being based on the assumption of variable returns to scale. The BCC model was selected on the basis of this assumption. According to the findings of the analysis, the year 2021 was identified as the year in which the number of relatively effective sectors was at its lowest. It has been observed that the period under consideration has been marked by a significant decline in the operational capacity of the manufacturing sub-sectors, a phenomenon that can be attributed to the repercussions of the ongoing Coronavirus (Covid-19) pandemic. In addition, the average annual aggregate factor productivity of all sectors has exhibited an increase of 1.0%. A negative and significant correlation was found between efficiency level and financing costs at the 1% significance level, and between research and development costs and efficiency level at the 5% significance level. The magnitude of this relationship was found to be 1% and 5%, respectively. Inefficient sub-sectors need to restructure their operating expenses, develop strategies to reduce financing costs, and adopt policies to increase efficiency in resource utilization in order to gain effectiveness.

References

  • Acer, A. (2021). Lojistik faaliyetlerde antrepoların etkinliğinin veri zarflama analizi ile belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 2976-2989.
  • Akhisar, İ., & Tezergil, S. (2014). Malmquıst toplam faktör verimlilik endeksi: Türk sigorta sektörü uygulaması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 1-14. Akyüz, M., & Ertel, N. (1989). Verimlilik. Ansiklopedik ekonomi sözlüğü. İkinci Baskı, Dünya Yayınları 42, İstanbul.
  • Behdioğlu, S., & Özcan, G. (2009). Veri zarflama analizi ve bankacılık sektöründe bir uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301–326.
  • Çanakçıoğlu, M., & Küçükönder, H., (2020). Borsa İstanbul’daki çimento işletmelerinin etkinlik ve performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analizi. Muhasebe ve Denetime BAKIŞ, (61), 165-192.
  • Çelik, İ., & Ayan, S. (2017). Veri zarflama analizi ile imalat sanayii sektörünün finansal performans etkinliğinin ölçülmesi: Borsa İstanbul’da bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 56-74.
  • Demirci, A. (2012). OECD üyesi ülkelerin ekonomik ve sosyal etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle belirlenmesi. (YÖK Tez Merkezi, Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.02.2024.
  • Demirci, A. (2018). Teori ve uygulamalarla veri zarflama analizi. Gazi Kitabevi.
  • Demirhan, A., & Çağlar, M. (2023). Türkiye'de imalat sanayii sektöründeki firmaların, covıd 19 pandemi dönemindeki (2019-2020) etkinlik performanslarının veri zarflama analizi ile incelenmesi. İçinde H. A. Kutlu (Ed.). Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında gelişmeler (s. 246-264). 1. Cilt. ISBN 978-625-6971-83-7 Ankara: Platanus Publishing.
  • Gülsevin, G., & Türkan, A. H. (2012). Afyonkarahisar Hastanelerinin Etkinliklerinin VZA ile Değerlendirilmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-8.
  • Günay, B. (2015). BİST’te işlem gören KOBİ gıda işletmelerinin veri zarflama analizi yöntemi ile etkinliklerinin ölçülmesi. Akademik Bakış Dergisi, 47(Ocak–Şubat),16-34.
  • KAP (2024). Dönemsel Finansal Oranlar. https://www.vap.org.tr/donemsel-finansal-oranlar adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 21.02.2024.
  • Kayalıdere, K., & Kargın, S. (2004). Çimento ve tekstil sektörlerinde etkinlik çalışması ve zarflama analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 196-218.
  • Kıllı, M., & Uludağ, S. (2020). Veri zarflama analizi ile maliyet performansı ölçümü: BİST tekstil sektöründe bir uygulama. Busıness& Management Studies: An Internatıonal Journal, 8(4), 797-828. Kırda, K. (2014). Veri zarflama analizi ile Türkiye’deki devlet üniversitelerinin performanslarının değerlendirilmesi. Quo Vadis: Sosyal Bilimler – Artvin Çoruh Üniversitesi. Hopa Uluslararasi Sosyal Bilimler Konferansı.
  • Koçyiğit, M. M. (2024). Ana metal sektörü işletmelerinde finansal etkinlik ölçümü. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 649-661.
  • Kongar, B. (1974). Verimlilik, verimlilik ölçme yöntemleri, işgücü verimliliği ve çimento sanayiinde işgücü verimliliği ile ilgili analitik bir deneme. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Verimlilik-verimlilik-olcme-yontemleri-isgucu-verimliligi-ve-cimento-sanayiinde-isgucu-verimliligi-ile-ilgili-analitik-bir-deneme_Bilgi-Kongar.pdf Erişim Tarihi: 02.07.2024
  • Lorcu, F. (2010). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi: Türk otomotiv sanayi uygulaması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 39(2), 276-289.
  • Özçelik, F., & Avcı Öztürk, B. (2019). Girdi olarak maliyetlere yönelik veri zarflama analizi modelleri ile göreli etkinlik analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1011-1028.
  • Özden, Ü. H. (2008). Veri zarflama analizi (vza) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
  • Öztürk, E. (2016). Maliyet performansının ölçümü için göreli etkinlik analizi: BİST çimento sektöründe veri zarflama analizi uygulaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 1-16.
  • Tatlı, H., & Bayrak, R. (2016). Borsa İstanbul’da kayıtlı otomotiv sektöründe faaliyet gösteren firmaların etkinliklerinin statik ve dinamik veri zarflama analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 119-145.
  • TDK (2024). Verimlilik, 2024. https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 24.06.2024
  • Tutkavul, K. (2019). Malmquist toplam faktör verimlilik endeksini kullanarak finansal etkinlik ve verimlilik ölçümü: Borsa İstanbul sınaî endeksinde bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 2019/2, 49-93.
  • TÜİK (2023a). Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Annual-Industry-and-Service-Statistics-2022-49569#:~:text=2022%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20%C3%BCretim%20de%C4%9Feri%20imalatta,732%20milyar%20TL%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti. Erişim Tarihi: 26.06.2024
  • TÜİK (2023b). Sektör Bilançoları, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sektor-Bilancolari-2022-49677 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • TÜSİAD (2014). İmalat sanayii sektörleri rekabet göstergeleri raporu, Mayıs, 2014. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/7698-imalat-sanayii-sektorleri-rekabet-gostergeleri-raporu adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 23.06.2024
  • Uygurtürk, H., & Yıldız, İ., (2021). İşletmelerin etkinlikleri ile finansal performansları arasındaki ilişki: bilişim sektörü üzerine bir araştırma. Verimlilik Dergisi, 1, 3-15.
  • Yakut, E., Harbalıoğlu, M., & Pekkan, N. Ü. (2015). Turizm sektöründe BİST’e kayıtlı işletmelerin veri zarflama analizi ve toplam faktör verimliliği ile finansal performanslarının incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 235-257.
  • Yalama, A., & Sayım, M. (2008). Veri zarflama analizi ile imalat sektörünün performans değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
  • Yalçın, H. (2021). Etkinlik ve verimlilik arasındaki farklar. Erişim Adresi: https://tr.linkedin.com/pulse/etkinlik-ve-verimlilik-aras%C4%B1ndaki-farklar-dr-hasan-yal%C3%A7in Erişim Tarihi: 12.03.2022.
  • Yaşar, F., & Yavuz, S. (2024). BİST100 imalat işletmelerinin Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile analizi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18, 112–128.
  • Yükçü, S., & Atağan, G., (2009). Etkinlik, etkililik ve verimlilik kavramlarının yarattığı karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 1-14.
  • Yürüşen, S. (2011). Veri zarflama analizi ile bayi performansının hesaplanması: otomotiv sektöründe bir uygulama. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 04.10.2025.
There are 32 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Microeconomics (Other)
Journal Section Research Article
Authors

Şenol Bardi 0000-0001-6420-4051

Submission Date August 1, 2024
Acceptance Date November 6, 2025
Publication Date February 10, 2026
DOI https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101
IZ https://izlik.org/JA54SH82BK
Published in Issue Year 2026 Issue: 41

Cite

APA Bardi, Ş. (2026). MALİYET GİRDİ DEĞİŞKENLERİ VE BÜYÜME ORANLARI İLE ETKİNLİK VE VERİMLİLİK ANALİZİ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 41, 1-24. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1526101

Aim & Scope

2009 yılında yayın hayatına başlayan ve TR Dizinde taranan uluslararası hakemli dergimizin amacı sosyal bilimler alanında nitelikli bilimsel çalışmalara yer vermektir. Analitik değerlendirmelerin yapıldığı, alanına katkı sağlayan çalışmalar öncelikli olarak değerlendirmeye alınır. 

Dergimizde, “Edebiyat, Tarih, Felsefe, Sosyoloji, Psikoloji, Arkeoloji,  Sanat Tarihi, İlahiyat, İktisat, İşletme, İletişim, Gazetecilik, Uluslararası İlişkiler, Hukuk, Siyaset Bilimi ve Halkla İlişkiler ” gibi sosyal bilimlere ait alanlarda hazırlanmış araştırma makaleleri ile alana katkı sunabilecek güncel kitap tanıtımlarına yer verilir. Çalışmaların ilk gönderimi sırasında intihal raporu da sisteme yüklenir, benzerlik oranı kaynakça hariç %15 i geçmemelidir.


YAZIM KURALLARI

Yazım kurallarımıza göre hazırlanmayan makaleler ön kontrol aşamasında iade edilir.

Dergiye gönderilecek çalışmaların, dergi yazım kurallarına göre oluşturulan aşağıdaki örnek şablon kullanılarak yazılması zorunludur.
Sisteme yüklenmesi gereken dosyalar:

             Tam Metin dosyası
                Kapak Sayfası (Ön yazı)
                Telif Hakkı Devir Formu
                Etik Kurul izin belgesi
                Araştırmacı Katkı Oranı ve Çatışma Beyan Formu
                Benzerlik (intihal) raporu (%15)

Tam Metin dosyasında, ilk gönderimde yazar bilgilerine yer verilmemelidir. Kapak Sayfasında sadece başlık, öz, abstract, yazar bilgileri ve sorumlu yazar iletişim bilgileri yer almalıdır.

Makalenizde etik kurul belgesi gerekli ise söz konusu belgenin yüklenmesi, etik kurul belgesinin gerekmediği durumlarda ise Etik Kurul İznine Gerek Olmadığı'na dair belgenin hazırlanması gerekir. Etik Kurul Belgesinin gerekli olduğu durumlar Etik İlkeler ve Yayın Politikası sayfasında açıklanmıştır.

ÖRNEK MAKALE KAPAK SAYFASI
ÖRNEK MAKALE ŞABLONU
TELİF HAKKI DEVİR FORMU
ETİK KURUL İZNİNE GEREK OLMADIĞINA DAİR BEYAN FORMU
ARAŞTIRMACILARIN KATKI ORANI BEYANI VE ÇATIŞMA BEYANI


Sayfa Yapısı ve Yazı Stili

Tüm çalışmalarda şu kısımlar bulunmalıdır: Başlık, hemen altında İngilizce başlık, Öz, Anahtar Kelimeler, Abstract, Keywords, Giriş, Bölüm Başlıkları, Sonuç ve Kaynakça.


Yazılar, A4 boyutunda (29.7x21 cm), tüm kenar boşlukları 2.5 cm olan sayfada, MS Word programında, Times New Roman yazı karakteri ile, 12 punto, 1.5 satır aralığıyla yazılmalıdır.


Sayfalara numara verilmez. Yazılar öz ve kaynakça dâhil minimum üç bin beş yüz (3500) maksimum on bin (10.000) kelime olmalıdır. Metin içinde vurgulanmak istenen kısımlar, tırnak içinde gösterilir. Kaynakça hariç, tam metnin hiçbir yerinde italik gösterim kullanılmaz.

Başlık 
Başlık, yazıyla uyumlu, içerikle doğrudan ilgili ve onu en iyi biçimde ifade eder nitelikte ve maksimum 12 kelime olmalıdır.

Başlık, metnin en üstünde, ortalanmış, tüm harfleri büyük, 12 punto, koyulaştırılmış olarak ve tek satır aralığı ile yazılmalıdır.


İngilizce başlık, Türkçe Türkçe başlığın hemen altında, 10 punto, normal ve tek satır aralığı ile yazılmalıdır.


Yazar Bilgisi
Yazar(lar)ın, unvan içermeyen ad(lar)ı, başlığın hemen altında ve başlıktan 6 nk aşağıda, sayfanın sağına yaslanmış biçimde, normal, soyad(lar) büyük olarak verilmelidir.
Yazar(lar)ın meslekî bilgileri, unvan, kurum, e-mail ve ORCID numarası sıralamasıyla, aralarda virgülle ayrılmış ve sonda noktalı biçimde, yazar(lar)ın adlarının sağında yıldız işareti (*) ile gösterilmiş olarak, sayfa altında, 10 punto, tek aralıklı normal yazılmış sayfa alt bilgisi olarak (dipnot değil) gösterilmelidir.

Örnek:    
Mehmet Emin KURT*
* Dr. Öğr. Üyesi, Dicle Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, memin.kurt@dicle.edu.tr, ORCID: 0000-0002-7181-8681.


Öz

Öz, başlığın altında, iki yana yaslı, koyu, (Öz) başlığı altında, içeriği en uygun biçimde ifade eden, en az 100, en fazla 200 kelimeden oluşan, 10 punto ile, tek satır aralıklı ve Türkçe yazılmış özettir. Öz, alıntı, şekil, ve çizelge numaraları içermemelidir.

Abstract, Anahtar Kelimelerin  bir satır altında, (Abstract) başlığı altında, 10 punto ile tek satır aralıklı normal şekilde yazılır. Öz ve Abstract ilk sayfada yer almalıdır.

Ana Metin
Ana metin, 12 punto ve 1.5 satır aralığı ile, iki yana yaslanmış şekilde yazılmalıdır. Paragrafların başında, sağdan boşluk bırakılmamalıdır. Paragraflar arası boşluk, 6 nk olarak belirlenmelidir.


Bölüm Başlıkları
Bölüm başlıkları koyu yazılır ve 1., 2., 3., şeklinde numaralandırılır. 
1. Bölüm Başlığı veya Ana Başlık (İlk Harfler Büyük)
1.1. Alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
1.1.1. İkinci düzey alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
1.1.1.1. Üçüncü düzey alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
GİRİŞ, SONUÇ ve KAYNAKÇA başlıkları numaralandırılmaz.


Tablo, Şekil ve Göreseller
Tablolar, metinde sola yaslı ve içeriği 10 punto ile yazılmış şekilde verilmelidir.

Tablolar, başlıklarından önce (Tablo 1.) şeklinde, koyu, 12 punto ile numaralandırılır. Tabloların numaraları ve başlıkları, 12 punto ile, normal ve düz, İlk kelimenin ilk harfi büyük geri kalanı cümle düzeninde yazılmalıdır. Tablolar, alıntı ise, tablonun hemen altında, 10 punto ile ve (Kaynak: ) başlığının sağında, kaynakları gösterilmelidir.
Tabloların sol kenarı, yazı kenarı ile bütünleşik olmalıdır.

Tablo başlığı örneği:
Tablo 1. İhracatın ülkelere göre dağılımı (Eylül-Aralık, milyon $)

Tablonun takip eden sayfaya kayması halinde o sayfanın başında şu nolu tablonun devamıdır şeklinde bir başlık eklenmelidir. Aynı şey grafik ve şekiller için de geçerlidir.

Şekiller, tablolar gibi (Şekil 1.) grafik ise (Grafik 1. ) şeklinde, koyu, 12 punto ile yazılmış biçimde numaralandırılır ve 12 punto, koyu, düz, her kelimenin ilk harfi büyük olarak başlıklandırılır.
Resim, fotoğraf ve diğer türlü görseller, renkli, yüksek çözünürlüklü veya taranmış olarak, yazıda verildiği bölümün veya paragrafın hemen altında verilir.
Görseller, Tablo ve Şekiller gibi (Resim/ Görsel/ Fotoğraf 1.) biçiminde numaralandırılarak başlıklandırılır.
Resimlerin alındığı kaynaklar, tablo ve şekiller gibi, resimlerin altında gösterilir.


Alıntı ve Atıflar 
Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, metin içi atıf ve metin sonu kaynakça gösterimi için APA7'yi tercih etmektedir.


Metin içi atıf gösterimi

Metin içinde 1 yazarlı atıf (Solow, 1956, s.15).

Metin içinde 2 yazarlı atıf (Snowdon & Vane, 2005, s.170) & işareti, and veya ve kelimeleri yerine kullanılmalıdır.

Metin içinde 3 ve daha fazla yazarlı çalışmalara atıf (Akçay vd., 2017, s.4).

Yazar olarak bir grup/tüzel kişi (dernekler, şirketler, devlet kurumları ve diğer çalışma grupları gibi) ifade ediliyorsa bu gruba ilişkin ad bilgisi metin içindeki göndermede açık ve anlaşılır biçimde verilmelidir. Grup adı bazı durumlarda kısaltılabilir. Eğer grup adı uzunsa, kısaltma herkesçe anlaşılır oluyorsa veya o ada yönelik zaten bilinen bir kısaltma var ise ilk kullanımda hem açık hali hem kısaltma hali kullanılıp, sonraki kullanımlarda ise sadece kısaltma kullanılabilir. Eğer grup adı kısa ise veya kısaltması herkesçe anlaşılır olmuyorsa tüm göndermelerde adın açık hali yazılır.

Aynı parantez içerisinde birden fazla gönderme yapılması durumunda sıralama ilk yazarın soyadına göre alfabetik olmalı  ve noktalı virgül ile ayrılmalıdır.

Aynı yazara ait farklı çalışmalar aynı parantezde verilecekse, geçmişten güncele yıl sırası takip edilir ve yazarın soyadı atıfın başına bir kez yazılır.

Elektronik kaynaklarda yazar belli ise (Fisk, 2005), yazar belli değilse başlıktan birkaç kelime (“Türkiye-european union relations”, 2022). 

Süreli yayınlarda yazar belli ise (Nadi, 1942), yazar belli değilse başlıktan birkaç kelime (“İktisadî programın”, 2022).

Arşiv belgelerinde, belge tür ne olursa olsun (mektup, mikrofilm, arşiv belgeleri, mülakat vs), düzenli bir kayıt varsa normal atıf verilir, yani yazar ve sene belli ise (Yazar, sene). Eğer belgenin düzenli bir kaydı yoksa; yazar, tarih gibi bilgiler kesin değilse, metin içinde atıf şöyle gösterilir: ([Tayin ve atamalarla ilgili genelge], t.t. 1912-1925). Örnekte köşeli parantez içinde verilen bilgi, makalenin yazarına aittir, belgeye ilişkin yazar veya başlık bilgisi olmadığı için, yazar okuru bilgilendirir ve bu bilginin kendisine ait olduğunu köşeli parantez ile belirtir. Belgenin tarihi yoksa fakat sizin güçlü bir tahmininiz veya bilginiz var ise onu tahmini tarihler t.t. kısaltmasıyla gösterebilirsiniz. Düzenli kayıt tutulan arşiv belgeleri için de bu durum geçerlidir.


Metin içi doğrudan alıntı (Örnek gösterimler için makale şablonumuza bakınız)

Kırk kelimeye kadar olan doğrudan alıntılar:
Tırnak işareti ile, normal metin içinde ve sonunda sayfa numarası dahil kaynak gösterilir, nokta işareti tırnaktan sonra değil, cümlenin sonuna, parantezden sonra konur. Doğrudan alıntılarda sayfa numarası vermek zorunludur. Örnek, “Apa 7’ye göre kırk kelimeden az olan doğrudan alıntılar, tırnak içinde ve normal metinde gösterilir” (Apa 7th, s.285).
Kırk ve daha fazla kelimeden oluşan doğrudan alıntılar:
Kırk ve daha fazla kelimeden oluşan doğrudan blok alıntılar, ayrı bir paragraf başı yapılarak, tüm alıntı soldan 1 cm içeriden başlayacak şekilde, sağdan da 0.5 cm içerde olacak şekilde ve normal metin büyüklüğünden 1 punto küçük, tek satır aralıkla gösterilirler. (Apa 7th, s.286). Hem alıntının sonuna, hem de kaynak gösterildikten sonra en sona nokta konur. Blok alıntılar tırnak içine alınmaz ve italik de yapılmaz.


Kaynakça Gösterimi
Makalede yararlanılan kaynaklar yeni bir sayfada ve KAYNAKÇA başlığı altında verilir. Kaynakça 12 punto ve 1.15 satır aralığı ile, iki yana yaslanmış şekilde yazılmalıdır. Aşağıdaki örneklerde gösterildiği gibi ikinci ve sonraki satırları 1.25 cm içerden olmalıdır. Paragraflar / kaynakçalar arası boşluk, Önce (0 nk) Sonra (6 nk) olarak belirlenmelidir. Metin içerisinde atıf yapılan her kaynak kaynakçada yer almalı, kaynakçada yer alan her kaynağa da metin içerisinde mutlaka atıf yapılmış olmalıdır. Atıflardaki yazar adı ve tarih bilgisi kaynakçadaki yazar adı ve tarih bilgisi ile birebir aynı olmalıdır. Kaynakçada numaralandırma veya madde işaretleri kullanılmaz. Yazar sayısının yirmi ve daha az olduğu durumlarda tüm yazar adlarına künyede yer verilir.


Kitap
Kitap ismi italik ve küçük harflerle verilmelidir. Kitap isminin başında ve sonunda nokta olmalı ardından yayınevi düz ve büyük harfle başlayacak şekilde verilmelidir. Yayıncının bulunduğu şehir veya ülke bilgisi verilmemelidir.
Mankiw, N. G. (2014). Principles of economics. Cengage Learning.
Snowdon, B., & Vane, H. R. (2005). Modern macroeconomics: its origins, development and current state. Edward Elgar Publishing.


Makale
Makalelerde makale ismi cümle düzeninde küçük harflerle düz, dergi ismi her kelimesi büyük harfle başlar ve italik olarak yazılır. Dergi cilt sayısı italik ancak sayı no parantez içinde düz olmalıdır. Sonuna varsa doi bağlantısı eklenmelidir.
Baltagi, B. H., Egger, P., & Pfaffermayr, M. (2003). A generalized design for bilateral trade flow models. Economics Letters, 80(3), 391-397. https://doi.org/10.1016/S0165-1765(03)00115-0
Bahmani-Oskooee, M. M., & Goswami, G. G. (2003). A disaggregated approach to test the j-curve phenomenon: japan versus her major trading partners. Journal of Economics and Finance, 27(1), 102-113.


Çeviri Kitap
Yabancı bir dilden Türkçe'ye çevrilen eserlerin kaynakça bilgisi verilirken yazar kısmında eserin orijinal dildeki yazarı yer alır, çeviren bilgisi parantez içerisinde Çev. kısaltması ve sonrasında çevirenin adının ilk harfi ve soyadı ile birlikte verilir.
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2018). Temel ekonometri (Çev. Ü. Şenesen ve G. G. Şenesen). Literatür Yayıncılık.


Kitap Bölümü
Kitap bölüme atıf yapılırken yazar kısmında editörlerin adları değil, ilgili bölümün yazar(lar)ının adları yer alır. Bölüm başlığından sonra "İçinde" kelimesinin devamına editör isim/isimlerinin ilk harfi ve soyadının tamamı verilir.
Meng, M., K. Im, J. Lee, & M. Tieslau. (2014). More powerful lm unit root tests with non-normal errors. In R. Sickles and W. Horrace (Eds.). The festschrift in honor of peter schmidt, (ss. 343–357). Springer Publishing Co.

Elektronik Kaynaklar
Yazar varsa:
Fisk, R. (2005, May 26). Protesters beaten as Egypt votes on electoral reform. https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/protesters-beaten-as-egypt-votes-on-electoral-reform-5384694.html (Erişim Tarihi)
Yazar yoksa:

Türkiye-European Union Relations (2022, Nov 15). https://www.ab.gov.tr/turkey-eu-relations_4_en.html (Erişim Tarihi)

Arşiv Belgeleri
Kaynakçada arşiv belgesi gösterilirken belgenin üzerindeki tüm tanıtıcı bilgilere yer verilir. Öncelikle arşiv kısaltması ve ilk gösterimde arşivin resmi tam ismi, ardından varsa yazar veya başlık ve tam tarih bilgisi, varsa belge numarası, cilt, gömlek no gibi bilgiler belgenin üzerinde yer aldığı şekliyle verilmelidir. Tarihler en sonda parantez içinde miladi takvime çevrilmiş olarak ayrıca verilmelidir.

Süreli Yayınlar 
Yazar varsa:
Nadi, Y. (1942, 12 Mart). Hindistan kapılarında. Cumhuriyet, s.1.
Yazar yoksa:
İktisadî program mühim esasları muhtevidir. (1930, 22 Mayıs). Vakit, s.1.


Tezler
Toğuç, N. (1988). Türkiye’de ekonomik istikrar ve reform politikaları. (YÖK Tez Merkezi, Yüksek Lisans). Brooklyn College.
Bolet, D. (2020). All politics is local: how local context explains radical right voting. (DART Europe e-theses portal, PhD). London School of Economics and Political Science.


Burada yer almayan ve/veya referans verme kuralları ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek için aşağıdaki kaynaklara başvurunuz:

American Psychological Association (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7. baskı).


https://apastyle.apa.org/

Yayın Politikası

1. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 yılında yayın hayatına başlayan ve 2021 yılından beri yılda üç kez olmak üzere Şubat, Haziran ve Ekim aylarında yayınlanan uluslararası, hakemli bir dergidir. Yayın kurulu kararına göre özel sayı veya ek sayı çıkarılabilir. Her sayıda yirmi civarında makaleye yer verilir. Yayına kabul sırası, başvuru tarihine göre belirlenir.

2. Dergimize Türkçe, İngilizce, Kürtçe ve Arapça dillerinde hazırlanmış olan çalışmalar kabul edilmektedir. Sosyal bilimlere bağlı disiplinlerin ilkelerine uygun, analitik değerlendirmelerin yapıldığı çalışmalar değerlendirmeye alınır. Dergimize gönderilen çalışmalar için hiçbir şekilde ücret talep edilmez ve açık erişim politikasını destekleyen dergimizin çalışmalarına dergimiz sitesinden ulaşılabilir.

3. Dergimize gönderilen tüm çalışmalar, dergimizin sayfasında ilan edilmiş olan yazım kurallarına uygun olarak düzenlenmeli ve dergimizin şablonu kullanılarak gönderilmelidir. Bu kurala uygun olmayan çalışmalar değerlendirmeye alınmaz. Gönderilen çalışmaların daha önce hiçbir yerde yayınlanmamış olması ve başka bir yere yayın için gönderilmemiş olması gerekir. Bununla birlikte sempozyum ve kongre gibi bilimsel toplantılarda sunulmuş olan çalışmaların, yayınlanmamış olmak ve bu vasıfları belirtilmek suretiyle değerlendirmeye alınmaları mümkündür. Dergimize gönderilen tüm çalışmaların yayınlanması, hakem sürecinin olumlu sonuçlanmasına bağlı olmakla birlikte, bir çalışmanın dergimizde yayınlanması konusundaki son karar yayın kurulumuz tarafından verilir.

4. İlk gönderim sırasında tam metin dosyasında yazarlara ait ad, soyad, kurum vs bilgilerin hiçbiri yer almamalıdır. Değerlendirme süreci olumlu tamamlanan çalışmaların yazarları bu bilgileri ondan sonra ekleyeceklerdir.

5. Dergimizde makalesi yayınlanan kişiler, takip eden bir sene boyunca dergimize başka çalışmalarını gönderemezler. Dergimizde bir sayıda bir yazara ait sadece bir çalışmaya yer verilir. Ortak yazarlı olsa bile ikinci bir çalışma kabul edilmez.

6. İlk başvuru sırasında şu belgelerin sisteme yüklenmesi gerekir:

Tam Metin Dosyası: Tam metnin, yazım kurallarımıza göre düzenlenmiş ve örnek makale şablonumuza uygulanmış olması gerekir. İlk gönderimde tam metin dosyasında yazar bilgileri yer almayacaktır.

Kapak Sayfası: Tüm yazarlara ait bilgileri içermeli ve sorumlu yazar tarafından imzalanmalıdır.

Telif Hakkı Devir Formu: Tüm yazarlar tarafından imzalanmış olmalıdır. Dergimizde yayınlanan bütün çalışmaların tüm yayın hakları Dicle Üniversitesi’ne ait olup yazar(lar)a herhangi bir telif ücreti ödenmez. Dergimizde yayınlanan çalışmalar, kaynak göstermek suretiyle kullanılabilir, fakat hiçbir surette ticari amaç için kullanılamaz, izinsiz başka bir yerde yayınlanamaz. Telif haklarının ihlali, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince suç sayılmaktadır.

Etik Kurul İzin Belgesi: Etik kurul izni gerektiren çalışmalar için yüklenmelidir. Etik kurul izni gerekmeyen çalışmalar için, Etik Kurul İznine Gerek Olmadığına Dair Beyan Formu doldurularak sisteme yüklenmelidir.

Araştırmacıların Katkı Oranı ve Çatışma Beyan Formu: Tüm yazarlar tarafından imzalanmış olmalıdır.

Benzerlik (intihal) raporu (%15): iThenticate, Turnitin vb intihal programlarından alınan intihal raporu sisteme yüklenmelidir. Kaynakça hariç benzerlik oranı üst sınırı %15’tir, tek kaynaktan benzerlik oranı %3'ten fazla olamaz. Süreci sona eren çalışmalar için editör kurulu tarafından yeniden intihal raporu alınır. Oran %15’in üzerinde olamaz.

Hakem Değerlendirme Süreci

1. Dergimize gönderilen bir çalışmanın değerlendirmeye alınması şu şartlara bağlıdır: yazım kurallarına uygunluk, örnek makale şablonu kullanılması, etik ilkelere uygun olması, dergimizin amaç ve kapsamına uygun olması, sisteme yüklenmesi gereken belgelerin tam olarak yüklenmiş olması. Bunların yanı sıra, gönderilen çalışmalar, editör kurulu tarafından içerik, yöntem, konu ve anlatım bakımından değerlendirilir. Uygun bulunan çalışmalar değerlendirmeye alınır. Düzeltme istenen çalışmalar, en geç on beş gün içinde istenen düzeltmelerin yapılması şartıyla yeniden kabul edilir. Ayrıca intihal raporları incelenir, %15’in üzerinde olanlar reddedilir.

2. Değerlendirmeye alınması uygun bulunan çalışmalar editör kurulu tarafından öncelikle en az iki hakeme gönderilir. Hakemlik süreci başından sonuna dek çift taraflı kör hakemlik sistemi şeklinde uygulanır. Yani çalışmalar editör tarafından hakemlere gönderilir, böylece hakemler yazarları tanımadığı gibi yazarlar da hakemler hakkında bilgi sahibi olmazlar. İki hakemin değerlendirmesini tamamlamasından sonra gerek görüldüğü durumlarda çalışma üçüncü bir hakeme daha gönderilir. İki red kararı durumunda çalışma reddedilir. Bir kabul bir red durumunda üçüncü hakemin kararı belirleyici olur. Düzeltme istenen çalışmalar için on beş gün içinde istenen düzeltmelerin yapılması gerekir. Hakemlerden biri veya tümü, düzeltmelerden sonra çalışmayı yeniden değerlendirmek isterse, düzeltmelerden sonra çalışma yeniden hakem(ler)e sunulur. Hakemlerin son kararına göre kesin karar belirlenir. İstenen düzeltmeler, kırmızı renkte tam metin dosyası üzerinde belirtilir, ayrıca yazarlar tarafından hakem süreç dosyası üzerinde her bir hakeme ayrı ayrı olmak üzere hakem cevap dosyası hazırlanarak sisteme yüklenir.

3. Dergimizde çift taraflı kör hakem sistemi kapsamında değerlendirmeye alınan çalışmalar için yazar ile hakemlerin farklı kurumlardan olmalarına özen gösterilir. Ayrıca, hakemlerin, çalışmanın yazarıyla eşit veya daha yüksek bir akademik unvana sahip olmasına dikkat edilir. Hakemlerden esas olarak beklenen şey, şekilden ziyade, çalışmaların içerik, akademik özgünlük ve alana sağladığı katkı bakımından değerlendirilmesidir. Tüm hakemlerin tam metin dosyası üzerinde gerekli işaretlemeleri yaparak hazırladıkları süreç dosyasını yazara sunulmak üzere, hakeme ait hiçbir bilgi olmaksızın, sisteme yüklemeleri beklenir.


Etik İlkeler
Dergimiz her aşamada ulusal (Ulakbim 2020 bilimsel yayın etiği ilkeleri) ve ulusalarası bilimsel yayın etiği ilkelerini benimser.  Yazar, hakem ve editörlerin bu ilkelere göre hareket etmesini bekler, gözetir. 


Dergimizde, “Edebiyat, Tarih, Felsefe, Sosyoloji, Psikoloji, Antropoloji, Arkeoloji, Prehistorya, Sanat Tarihi, İlahiyat, İktisat, İşletme, İletişim, Gazetecilik, Uluslar Arası İlişkiler, Hukuk, Siyaset Bilimi, Halkla İlişkiler ve Reklamcılık ” gibi sosyal bilimlere ait alanlarda hazırlanmış araştırma makaleleri ile alana katkı sunabilecek güncel kitap tanıtımlarına yer verilir.

Dergimiz yazarlardan hiçbir aşamada ücret talep etmemektedir.

Başeditör

History of The Republic of Turkiye

Editör Kurulu

BA - ODTÜ

PhD - İstanbul

Turkish Foreign Policy, Contemporary World History, Contemporary History of Middle East, History of The Republic of Turkiye, History of Turkiye Economy, European Political History
Ecology, Sustainability and Energy, Political Science, International Politics, International Relations, European Union, European Union-Turkiye Relations, Globalisation

Yardımcı Editörler

Political Science, Turkish Foreign Policy
Behavioural Economy
New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye), Alawism Bektashism Studies

Dicle Üniversitesi Eskiçağ Tarihi ABD

Archaeology, Early Bronze Age Archeology, Hellenistic Period Archeology, Old Anatolian History, Classical Greek and Roman History, Ancient History (Other)

Alan Editörleri

New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye), Alawism Bektashism Studies
Trauma Psychology

Prof. Dr. Tahirhan AYDIN

1977 yılında Bitlis Hizan'da doğdu. İlk ve ortaokulu Hizan’da, liseyi Bitlis İmam Hatip’te mamaladı (1994). 1999 yılında Ankara Üniv. İlahiyat Fakültesinden mezun oldu. Aynı yıl bu fakültede Tefsir Anabilm Dalında Yüksek Lisans eğitimine başladı. 2003 yılında Ankara Üniv. İlahiyat Fakültesi Arap Dili ve Belagati ABD’ında araştırma görevlisi olarak göreve başladı. 2003-2005 yılları arasında Gazi Üniv. Eğitim Bil. Ens. Arap Dili Eğitimi ABD’ında “Çoklu zeka kuramı ve yabancılara Arapça öğretimi” isimli teziyle yüksek lisansını, aynı anabilim dalında 2005-2007 yılları arasında “Arapça ve Türkçede cümle yapısı, yabancılara Arapça cümle öğretimi -karşıtsal çözümleme-” adlı teziyle doktorasını tamamladı. 2007-2009 yılları arasında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Arapça dersleri verdi.

2009-2011 yılları arasında bir buçuk yıl Mısır Kahire Üniversitesinde misafir öğretim üyesi sıfatıyla Arap dili alanında araştırmalarını sürdürdü. Bu süreçte bir dönem Ezhe Üniversitesi’nde ders verdi. 2011 yılında Ankara Üniversitesine dönüş yaptı ve 2012 yılında Mardin Artuklu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümüne yardımcı doçent olark atandı. 2014 yılında doçent oldu. 2017-2019 yılları arasında iki yıl Amerika İndiana Üniversitesi Yakın Doğu Dilleri ve Kültürleri Bölümünde (NELC) misafir araştırmacı statüsünde yabancı dil öğretimi alanında araştırmalarını sürdürdü ve konferanslar verdi.

2019 yılında Mardin Artuku Üniversitesine döndü. 2020 yılında aynı üniversitede Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümüne profesör olarak atandı. 2023 yılında Dicle Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümünde göreve başladı. 2025 yılında Bitlis Eren Üniversitesi İlahiyat Fakültesine dekan olarak atandı.

2015-2024 yılları arasında Erasmus Değişim Programı çerçevesinde Polonya Jagiellonian Universitesinde, Fransa Rouen Üniversitesinde, Ürdün Al-Zaytoonah Üniversitesinde ve İsveç’te dersler, konferanslar ve semineler verdi.

Prof. AYDIN, Enstitü Müdür Yardımcılığı, Erasmus Koordinatörlüğü, Bölüm ve Anabilim Dalı Başkanlığı, Senato Üyeliği, Fakülte Yönetim Kurulu Üyeliği, Fakülte Kurulu Üyeliği, BAP Kurulu Üyeliği gibi birçok akademik ve idari görevde bulundu.

İlgi ve çalışma alanları: Anadili öğretimi, yabancı dil öğretimi, Arapça öğretimi, Arap dili ve edebiyatı, Arap dilinin günümüz sorunları, dil pedagojisi, karşıtsal dilbilim, dilbilimi, karşılaştırmalı dilbilim, dil öğretim materyali geliştirme ve Kur’an araştırmaları. Türkçenin yanı sıra Arapça ve İngilizce bilmektedir. Bu dillerde çok sayıda makale, sempozyum bildirileri ve kitapları bulunmaktadır.

Language Studies, Linguistics, Kurdish Language, Literature and Culture, Education, Religion, Society and Culture Studies, Arabic Language and Rhetoric
Religious Education, Religion, Society and Culture Studies

Dicle University
Journal of Social Sciences Institute (DUSBED)