Bu araştırma, pozitivist düşüncenin Türk modernleşmesi üzerindeki etkilerini inceleyerek, modernleşme sürecinin avantajlarını ve sınırlılıklarını değerlendirmektedir. Pozitivizm, 19. yüzyılda bilimsel yöntemi tek geçerli bilgi kaynağı olarak kabul eden bir paradigma olarak gelişmiş ve toplumların rasyonel ilkeler doğrultusunda dönüştürülmesi gerektiğini savunmuştur. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte, pozitivist modernleşme modeli, eğitim, hukuk ve ekonomi alanlarında kapsamlı reformların temel çerçevesini oluşturmuş; ancak modernleşme büyük ölçüde devletin yönlendirdiği yukarıdan aşağıya bir süreç olarak uygulanmıştır.
Bu yaklaşım, bilimsel ilerleme ve rasyonel yönetim anlayışını öne çıkarırken, bireysel öznelliği, toplumsal çeşitliliği ve demokratik katılımı sınırlandıran bir yapı ortaya çıkarmıştır. Merkezlia, modernleşmeye yönelik eleştirel yaklaşımları ele alarak, alternatif modernleşme modellerinin Batı merkezli olmayan yollarla da gelişebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, Türk modernleşmesi, merkeziyetçi yapısı nedeniyle eleştirilmekte, ancak gelecekte daha katılımcı ve çoğulcu bir modernleşme anlayışının benimsenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu araştırma, modernleşme süreçlerinin toplumsal dinamiklere duyarlı bir perspektifle ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
This study examines the impact of positivist thought on Turkish modernization, assessing both the advantages and limitations of the modernization process. Positivism emerged in the 19th century as a paradigm that recognized the scientific method as the sole valid source of knowledge and advocated for the transformation of societies according to rational principles. Throughout the transition from the Ottoman Empire to the Republic, the positivist modernization model provided the foundational framework for comprehensive reforms in education, law, and the economy. However, modernization was largely implemented as a top-down process directed by the state.
While this approach emphasized scientific progress and rational governance, it also led to a structure that restricted individual subjectivity, social diversity, and democratic participation. This study engages with critical perspectives on modernization and explores alternative modernization models, demonstrating that modernization can evolve through non-Western trajectories as well. In conclusion, Turkish modernization is criticized for its centralist structure, yet it is argued that a more participatory and pluralistic modernization approach should be adopted in the future. This study underscores the importance of addressing modernization processes with a perspective that is sensitive to social dynamics.
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | Modernization Sociology, Political Sociology |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Submission Date | March 10, 2025 |
| Acceptance Date | January 5, 2026 |
| Publication Date | February 10, 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1654580 |
| IZ | https://izlik.org/JA89TP54TY |
| Published in Issue | Year 2026 Issue: 41 |
2009 yılında yayın hayatına başlayan ve TR Dizinde taranan uluslararası hakemli dergimizin amacı sosyal bilimler alanında nitelikli bilimsel çalışmalara yer vermektir. Analitik değerlendirmelerin yapıldığı, alanına katkı sağlayan çalışmalar öncelikli olarak değerlendirmeye alınır.
Dergimizde, “Edebiyat, Tarih, Felsefe, Sosyoloji, Psikoloji, Arkeoloji, Sanat Tarihi, İlahiyat, İktisat, İşletme, İletişim, Gazetecilik, Uluslararası İlişkiler, Hukuk, Siyaset Bilimi ve Halkla İlişkiler ” gibi sosyal bilimlere ait alanlarda hazırlanmış araştırma makaleleri ile alana katkı sunabilecek güncel kitap tanıtımlarına yer verilir. Çalışmaların ilk gönderimi sırasında intihal raporu da sisteme yüklenir, benzerlik oranı kaynakça hariç %15 i geçmemelidir.
Yazar Bilgisi
Bölüm Başlıkları
1. Bölüm Başlığı veya Ana Başlık (İlk Harfler Büyük)
1.1. Alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
1.1.1. İkinci düzey alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
1.1.1.1. Üçüncü düzey alt başlık (Cümle düzeni, ilk harf büyük, geri kalanlar küçük harf)
GİRİŞ, SONUÇ ve KAYNAKÇA başlıkları numaralandırılmaz.
Tablo, Şekil ve Göreseller
Alıntı ve Atıflar
Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, metin içi atıf ve metin sonu kaynakça gösterimi için APA7'yi tercih etmektedir.
Burada yer almayan ve/veya referans verme kuralları ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek için aşağıdaki kaynaklara başvurunuz:
American Psychological Association (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7. baskı).
Dergimiz yazarlardan hiçbir aşamada ücret talep etmemektedir.
BA - ODTÜ
PhD - İstanbul
Dicle Üniversitesi Eskiçağ Tarihi ABD
Prof. Dr. Tahirhan AYDIN
1977 yılında Bitlis Hizan'da doğdu. İlk ve ortaokulu Hizan’da, liseyi Bitlis İmam Hatip’te mamaladı (1994). 1999 yılında Ankara Üniv. İlahiyat Fakültesinden mezun oldu. Aynı yıl bu fakültede Tefsir Anabilm Dalında Yüksek Lisans eğitimine başladı. 2003 yılında Ankara Üniv. İlahiyat Fakültesi Arap Dili ve Belagati ABD’ında araştırma görevlisi olarak göreve başladı. 2003-2005 yılları arasında Gazi Üniv. Eğitim Bil. Ens. Arap Dili Eğitimi ABD’ında “Çoklu zeka kuramı ve yabancılara Arapça öğretimi” isimli teziyle yüksek lisansını, aynı anabilim dalında 2005-2007 yılları arasında “Arapça ve Türkçede cümle yapısı, yabancılara Arapça cümle öğretimi -karşıtsal çözümleme-” adlı teziyle doktorasını tamamladı. 2007-2009 yılları arasında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Arapça dersleri verdi.
2009-2011 yılları arasında bir buçuk yıl Mısır Kahire Üniversitesinde misafir öğretim üyesi sıfatıyla Arap dili alanında araştırmalarını sürdürdü. Bu süreçte bir dönem Ezhe Üniversitesi’nde ders verdi. 2011 yılında Ankara Üniversitesine dönüş yaptı ve 2012 yılında Mardin Artuklu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümüne yardımcı doçent olark atandı. 2014 yılında doçent oldu. 2017-2019 yılları arasında iki yıl Amerika İndiana Üniversitesi Yakın Doğu Dilleri ve Kültürleri Bölümünde (NELC) misafir araştırmacı statüsünde yabancı dil öğretimi alanında araştırmalarını sürdürdü ve konferanslar verdi.
2019 yılında Mardin Artuku Üniversitesine döndü. 2020 yılında aynı üniversitede Edebiyat Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümüne profesör olarak atandı. 2023 yılında Dicle Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümünde göreve başladı. 2025 yılında Bitlis Eren Üniversitesi İlahiyat Fakültesine dekan olarak atandı.
2015-2024 yılları arasında Erasmus Değişim Programı çerçevesinde Polonya Jagiellonian Universitesinde, Fransa Rouen Üniversitesinde, Ürdün Al-Zaytoonah Üniversitesinde ve İsveç’te dersler, konferanslar ve semineler verdi.
Prof. AYDIN, Enstitü Müdür Yardımcılığı, Erasmus Koordinatörlüğü, Bölüm ve Anabilim Dalı Başkanlığı, Senato Üyeliği, Fakülte Yönetim Kurulu Üyeliği, Fakülte Kurulu Üyeliği, BAP Kurulu Üyeliği gibi birçok akademik ve idari görevde bulundu.
İlgi ve çalışma alanları: Anadili öğretimi, yabancı dil öğretimi, Arapça öğretimi, Arap dili ve edebiyatı, Arap dilinin günümüz sorunları, dil pedagojisi, karşıtsal dilbilim, dilbilimi, karşılaştırmalı dilbilim, dil öğretim materyali geliştirme ve Kur’an araştırmaları. Türkçenin yanı sıra Arapça ve İngilizce bilmektedir. Bu dillerde çok sayıda makale, sempozyum bildirileri ve kitapları bulunmaktadır.
Dicle University
Journal of Social Sciences Institute (DUSBED)