Research Article

LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-

Number: 42 March 26, 2026
TR EN

LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-

Abstract

Birinci Dünya Savaşı, 11 Kasım 1918'de Osmanlı İmparatorluğu'nun da içinde bulunduğu İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan) yenilgisiyle sona ermiştir. Bu yenilginin bir sonucu olarak, 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı toprakları İtilaf Devletleri'nin (İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan başta olmak üzere) işgaline uğramıştır. Bu işgaller karşısında Anadolu halkının gösterdiği direniş, Mayıs 1919'da Mustafa Kemal önderliğinde başlayan Millî Mücadele fikrinin temelini oluşturmuştur. Millî Mücadele süresince alınan kararlar ve yapılan kongreler (başta Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi) sonucunda, ulusal iradenin temsil edildiği Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır. Vatanın kurtuluşu ve milletin bağımsızlığını temel amaç edinen TBMM, bünyesinde farklı ideolojilere sahip milletvekillerini barındırmıştır.Millî Mücadele'nin başarıyla sonuçlanmasının ardından, bu ideolojik farklılıklar daha belirgin hale gelmiş ve mecliste yoğun fikir tartışmaları yaşanmıştır. Mustafa Kemal'in Mayıs 1921'de kurduğu I. Grup (Müdafaa-i Hukuk Grubu) karşısında, bir muhalefet hareketi olarak II. Grup teşekkül etmiştir. II. Grup, meclisteki muhalif kanadı temsil etmiş ve özellikle Lozan Barış Görüşmeleri süresince yaşanan tartışmaların odak noktası olmuştur. Bu iki grup arasında hemen her konuda görüş ayrılıkları yaşansa da, tartışmalar özellikle belirli konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada, Lozan Barış Görüşmeleri'nin devam ettiği sırada, Türkiye heyeti ile İtilaf Devletleri arasındaki Musul, Batı Trakya, Boğazlar ve Fener Rum Patrikhanesi gibi hassas konulardaki anlaşmazlıklar Misak-ı Millî bağlamında incelenmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bu konular üzerine yaşanan tartışmalar, dönemin meclis tutanakları ışığında detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu inceleme, Millî Mücadele sonrası dönemde Türkiye siyasi hayatındaki ilk büyük muhalefet hareketinin dinamiklerini ve Lozan Anlaşması'nın ulusal bağımsızlık ve toprak bütünlüğü açısından taşıdığı önemi anlamak adına kritik bir perspektif sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Mardin Artuklu Üniversitesi BAP Koordinatörlüğü

Project Number

MAÜ.BAP.23.LEE.015

Thanks

Mardin Artuklu Üniversitesi BAP Koordinatörlüğü

References

  1. Akyol, T. (2014). Bilinmeyen Lozan. Doğan Kitap. Akyol, T., & Kaplan, S. (2014). Açık ve gizli oturumlarda Lozan tartışmaları. Doğan Kitap. Atatürk, M. K. (1953). Nutuk (Cilt 2). M.E.B. Yayınları.
  2. Babaoğlu, R. (2019). Muharebeden diplomasiye: Lozan Konferansı’nda Türk delegasyon heyetinin karşılaştığı zorluklar. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35(1), 95–140. Bilsel, C. (1998). Lozan (Cilt 2). Sosyal Yayınları.
  3. Bolat, B. S., & Demiraslan, T. (2013). Lozan görüşmeleri sırasında mecliste ortaya çıkan II. Grup muhalefeti ve basına yansıması. Atatürk Yolu Dergisi, 14(53), 29–60. Budak, M. (2003). Misak-ı Milli’den Lozan’a idealden gerçeğe Türk dış politikası. Küre Yayınları.
  4. Cihangir Kılıçoğlu, Ç. (2013). Lozan Barış Konferansı’nın ilk aşaması ve konferansın kesintiye uğradığı dönemde Yunanistan. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 14(53), 129–154.
  5. Çavdaroğlu, H. A. (2011). Öncesi ve sonrası ile Lozan. Yeditepe Yayınları. Çelik, M. (1996). Hüseyin Avni Ulaş. Dergâh Yayınları. Demirci, S. (2011). Belgelerle Lozan. Alfa Yayınları.
  6. Demirci, S. (2025). Lozan: Askeri mücadeleden diplomatik mücadeleye geçişin 100. yılı. İçinde G. Doğan & A. Akdoğanbulut İnsan (Ed.), 100. Yılında Lozan Barış Antlaşması Uluslararası Sempozyumu (17-18 Temmuz 2023) ve Paneli (24 Temmuz 2023) Bildiri Kitabı (ss. 17–28). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Demirel, A. (1994). Birinci mecliste muhalefet. İletişim Yayınları.
  7. Ertan, T. F. (2013). Lozan Konferansı’nda Türkiye’yi temsil sorunu. Atatürk Yolu Dergisi, 14(53), 29–60. Evsile, M. (2010). Gizli celse zabıtlarına göre Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Lozan Barış Antlaşması ile ilgili tartışmalar. History Studies, 2(1), 363–377.
  8. Güneş, İ. (2009). Birinci TBMM’nin düşünce yapısı (1920-1923). İş Bankası Yayınları. Hakimiyet-i Milliye. (1923, 20 Ocak). Manşet.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Republic of Turkiye

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 26, 2026

Submission Date

July 10, 2025

Acceptance Date

October 21, 2025

Published in Issue

Year 2026 Number: 42

APA
Kazan, B. (2026). LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739058
AMA
1.Kazan B. LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;(42). doi:10.15182/diclesosbed.1739058
Chicago
Kazan, Burak. 2026. “LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 42. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739058.
EndNote
Kazan B (March 1, 2026) LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 42
IEEE
[1]B. Kazan, “LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 42, Mar. 2026, doi: 10.15182/diclesosbed.1739058.
ISNAD
Kazan, Burak. “LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 42 (March 1, 2026). https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739058.
JAMA
1.Kazan B. LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026. doi:10.15182/diclesosbed.1739058.
MLA
Kazan, Burak. “LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 42, Mar. 2026, doi:10.15182/diclesosbed.1739058.
Vancouver
1.Burak Kazan. LOZAN GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA TBMM’DE YAPILAN TARTIŞMALAR -MUSUL, TRAKYA, BOĞAZLAR, PATRİKHANE-. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Mar. 1;(42). doi:10.15182/diclesosbed.1739058

Dicle University
Journal of Social Sciences Institute (DUSBED)