Research Article

RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ

Number: 42 March 23, 2026
TR EN

RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ

Abstract

Pek çoğu toplumsal duyarlığa sahip manzumeleriyle 1940 kuşağının en üretken şairlerinden biri olan Rıfat Ilgaz, şiirlerinde bireysel ve toplumsal pek çok temayı işlerken çocuk eğitimi meselesine de özellikle eğilir. Düşünce yazıları ve çocuk romanlarının yanı sıra şiirlerinde de çocukların eğitilmesi gerektiğini salık verir. Bu hassasiyetle kaleme aldığı şiirlerden biri de “Okutma Üzerine” manzumesidir. Şiir gerek sanatçının öz yaşam öyküsel bilgilerini barındırması gerekse çocuklar ve eğitim hususunda çeşitli görüşlerini içermesi bakımından önemlidir. Rıfat Ilgaz, bu şiirinde gramatikal sapmalar ve göstergelerin izlerinden yararlanarak çeşitli anlam çeşitlemeleri oluşturur. Okura anlam çağrışımları noktasında önemli olanaklar sunan yapısökümcü okumaya elverişli bu eser, anlam dünyası bakımdan oldukça zengindir. Sanatçının kimliğini ve sanatçı yönünü takdimle başlayan şiir, göstergeler üzerinde özel bir anlam dünyası oluşturur. Çocuk sevgisi ve eğitimi meselesini merkeze alarak devrine ve çeşitli yöneticilere dair eleştirel düşünceleri dile getirir. Rıfat Ilgaz’ın “Okutma Üzerine” başlıklı şiirinin yapısökümcü eleştirinin ilkelerine bağlı olarak incelendiği bu çalışmada önce kurama dair genel bilgiler verilmiştir. Ardından sırasıyla şiirin yapısal özellikleri ve anlam çeşitlemeleri üzerinde durulmuştur. Özellikle dil sapmaları eşliğinde verilen biyografik bilgilerin ışığında sanatçının çeşitli toplumsal ve siyasi eleştirilerinin şiirde alt metin olarak önemli yer tuttuğu görülmüştür.

Keywords

References

  1. Akay, H. (2021). Yapısökümcü bakış tarzının gerçekleştirdiği büyük anlam ve eylem operasyonunu dil felsefesi üzerinden okumak. Akademik İncelemeler Dergisi, 16(2), 270-283. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.960408.
  2. Aktan, M. F. (2015). Bâkî’nin “Teşnedür” redifli gazelinin yapısal yöntemle incelenmesi. The Journal of Academic Social Science, (21), 409-427. https://doi.org/10.16992/asos.962.
  3. Alan Sümer, B. (2019). Jacques Derrida. Bravo, I. B., Bravo, H. ve B. Alan Sümer (Eds.). Çağdaş Fransız felsefesi (ss. 309-332). Phoneix Yayınevi.
  4. Aydınalp, E. B. (2017). Jacques Derrida’da yazı ve anlam oyunu. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (SEFAD), (38), 151-160. https://doi.org/10.21497/sefad.376980.
  5. Balkın, J. M. (2004). Yapısöküm (Çev. Küçükalp K.). Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 318-329.
  6. Barthes, R. (1979). Göstergebilim ilkeleri (Çev. Vardar, B. ve M. Rifat). Kültür Bakanlığı Yayınları.
  7. Bezirci, A. (1997). Rıfat Ilgaz / yaşamı, kişiliği, şairliği, hikâyeciliği, romancılığı, oyunları, anıları ve köşe yazarlığı / eserlerinden seçmeler. Çınar Yayınları.
  8. Boran, B. S. (1943, Mayıs). Yayınlar alanında. Adımlar, (1), 35-36.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Modern Turkish Literature in Turkiye Field

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 23, 2026

Submission Date

July 10, 2025

Acceptance Date

February 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 42

APA
Eroğlu, O. (2026). RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739821
AMA
1.Eroğlu O. RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;(42). doi:10.15182/diclesosbed.1739821
Chicago
Eroğlu, Osman. 2026. “RIFAT ILGAZ’IN ‘OKUTMA ÜZERİNE’ ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 42. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739821.
EndNote
Eroğlu O (March 1, 2026) RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 42
IEEE
[1]O. Eroğlu, “RIFAT ILGAZ’IN ‘OKUTMA ÜZERİNE’ ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 42, Mar. 2026, doi: 10.15182/diclesosbed.1739821.
ISNAD
Eroğlu, Osman. “RIFAT ILGAZ’IN ‘OKUTMA ÜZERİNE’ ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 42 (March 1, 2026). https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1739821.
JAMA
1.Eroğlu O. RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026. doi:10.15182/diclesosbed.1739821.
MLA
Eroğlu, Osman. “RIFAT ILGAZ’IN ‘OKUTMA ÜZERİNE’ ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 42, Mar. 2026, doi:10.15182/diclesosbed.1739821.
Vancouver
1.Osman Eroğlu. RIFAT ILGAZ’IN “OKUTMA ÜZERİNE” ŞİİRİNE YAPISÖKÜMCÜ BİR BAKIŞ. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Mar. 1;(42). doi:10.15182/diclesosbed.1739821

Dicle University
Journal of Social Sciences Institute (DUSBED)