Research Article

19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI

Number: 43 October 28, 2026
TR EN

19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI

Abstract

Seyyid Mehmed Besim Paşa’nın kariyeri, önce askerî kadrolarda, ardından mutasarrıflık, muhafızlık ve valilik görevlerinde şekillenmiştir. Son görev yeri olan Diyarbakır Valiliği’nden İstanbul’a dönüş yolunda Mayıs 1858’de Amasya’da vefat etmiştir. Amasya’da tanzim edilen muhallefat kaydı, Paşa’nın yüksek tutarda nakit mevcudu ile kayda değer kıymette menkul eşyaya sahip olduğunu göstermektedir. Daha sonra ortaya çıkan alacak kalemleri de dikkate alındığında, birikmiş servetinin hacmi daha da belirginleşmektedir. Manastır’da mültezim Bezirgan Dimko ile ortak çiftliklere sahip olması ve borç-alacak ilişkileri içinde görünmesi ise Besim Paşa’nın yalnızca idarî bir görevli değil, taşra iktisadî ağlarıyla temas kuran bir aktör olarak da değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Bu çalışma, Seyyid Mehmed Besim Paşa’nın Amasya Şeriyye Sicili’ndeki muhallefat kaydını merkeze alarak askerî kökenli bir kariyerin, taşrada üst düzey idarecilik ve servet birikimi üzerinden nasıl bir toplumsal-iktisadî konuma dönüştüğünü tartışmaktadır. Araştırma, Osmanlı idarî elitlerinin servet pratiklerine ilişkin literatüre ampirik bir vaka eklerken, tereke/muhallefat kayıtlarının servet bileşimi, likidite ve borç-alacak ilişkileri bakımından sunduğu analitik imkânları da görünür kılmaktadır.

Keywords

Project Number

Yok

References

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) - Cevdet- Askeriye (C.AS): 375/15538; 665/27948; Cevdet- Dahiliye (C.DH): 256/12778; 274/15426; 309/15426; Cevdet- Evkaf (C.EV): 410/20770. Dahiliye- Defterler (DH.SAİDd): 29/283.
  2. Evkaf- Evkaf Defterleri (EV.d): 17620.
  3. Hatt-ı Hümayun (HAT): 319/18749; 1208/47370.
  4. İrade- Dahiliye (İ.DH): 17-819; 175-9494; 228-13699; 356-23511; İrade- Hariciye (İ.HR): 330-21288.
  5. Maliye Nezareti, (ML.MSF.d): 10681.
  6. Meclis-i Vâlâ (MVL): 285-1; 297-36; 819-17.
  7. Sadaret- Amedi Kalemi (A.}AMD): 53-40; Deavi Evrakı (A.}MKT.DV): 185-19; 212-57; 220-69; Divan Kalemi (A.}DVN): 85-54; 95-51; 109-54; 182-71; Meclis-i Vâlâ Evrakı (A.}MKT.MVL): 138-38; Mektubi Kalemi Evrakı (A.}MKT): 91-82; 171-80; Mühimme Evrakı (A.}DVN.MHM): 16-2; Mühimme Kalemi Evrakı (A.}MKT.MHM): 48-9; 98-84; 126-79. Müteferrik Evrakı (A.}M): 17-58; Nezaret ve Devair Evrakı (A.}MKT.NZD): 22-58; 49-72; 90-64; 129-90, 267-16, 276-79; Teşrifat Kalemi Evrakı (A.}TŞF): 9-6; Umum Vilayet Evrakı (A.}MKT.UM): 256-46; 258-8; 262-82; 308-31; 314-28; 314-39; 368-91; 391-64.
  8. Yabancı Arşivler- Makedonya Arşivi (YB.021): 123-1.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Late Modern History (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 28, 2026

Submission Date

May 10, 2026

Acceptance Date

October 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 43

APA
Özçelik, F. (2026). 19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 43. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1948020
AMA
1.Özçelik F. 19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;(43). doi:10.15182/diclesosbed.1948020
Chicago
Özçelik, Fatih. 2026. “19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 43. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1948020.
EndNote
Özçelik F (October 1, 2026) 19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 43
IEEE
[1]F. Özçelik, “19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 43, Oct. 2026, doi: 10.15182/diclesosbed.1948020.
ISNAD
Özçelik, Fatih. “19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 43 (October 1, 2026). https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1948020.
JAMA
1.Özçelik F. 19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026. doi:10.15182/diclesosbed.1948020.
MLA
Özçelik, Fatih. “19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 43, Oct. 2026, doi:10.15182/diclesosbed.1948020.
Vancouver
1.Fatih Özçelik. 19. YÜZYIL OSMANLI İDARİ ELİTLERİNDE SERVET BİRİKİMİ VE SERMAYE YÖNETİMİ: MEHMED BESİM PAŞA’NIN MUHALLEFATI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026 Oct. 1;(43). doi:10.15182/diclesosbed.1948020

Dicle University
Journal of Social Sciences Institute (DUSBED)