Research Article

Türkçede Eylem Çekiminde -ler Ekinin Yer Alması Kabul Edilemez Mi? Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri Çalışması

Number: 28 October 25, 2023

Türkçede Eylem Çekiminde -ler Ekinin Yer Alması Kabul Edilemez Mi? Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri Çalışması

Öz

Dilsel yapılar arasındaki uyum ilişkisi sinirdilbilim çalışmaları içerisinde geniş bir yer tutmaktadır. Özellikle Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri (OİP) yönteminin kullanıldığı ça- lışmalarda farklı dillerde ve farklı uyum ilişkilerinde ne tür OİP bileşenlerinin oluştuğu ve bu bileşenlerin işlevsel yorumunun ne olduğu sorgulanmaktadır. Bu çalışmada Türkçede eylem çekiminde üçüncü çoğul kişiyi (Onlar) yansıttığı düşünülen -lEr ekinin açık bir biçimde bu- lunmasının (Ör: Onlar şimdi pasta yapıyor-lar) ve açık biçimde bulunmamasının (Ör: Onlar şimdi pasta yapıyor-Æ) işlemleme sürecine yarattığı etki incelenmiştir. Bunun için yüksek zaman çözünürlüğüne sahip bir yöntem olan OİP kullanılmıştır. Çalışmada anadili Türkçe olan 33 katılımcı yer almıştır. Katılımcılara öznesi üçüncü tekil kişi (O) ve üçüncü çoğul kişi (Onlar) ile oluşturulmuş ve eylem çekiminde -lEr ekinin açık biçimde yer aldığı ve açık bi- çimde yer almadığı üç dilbilgisel ve bir dilbilgisi dışı koşul sunulmuştur. OİP bulguları bütün koşullarda Sol Ön Negativite (SÖN), geç-SÖN ve P600 bileşenlerinin oluştuğunu göster- mektedir. Her ne kadar bütün koşullarda benzer OİP bileşenleri oluşsa da koşullar arasında genlik farklılıklarının oluştuğu belirlenmiştir. Buna göre -lEr ekinin eylem çekiminde açık biçimde yer alması ile yer almaması arasında anlamlı farklılığın oluştuğu, ekin yer alması durumunda SÖN bileşeninin genliğinin arttığı dahası öznenin üçüncü çoğul kişi (Onlar) ile oluşturulduğu yapılarda eylem çekiminde -lEr ekinin açık biçimde yer almasının dilbilgisi dışı yapılara benzer bir etki yarattığı belirlenmiştir. Bu çalışma SÖN bileşeninin Türkçede biçimsözdizimsel süreçlere duyarlı olduğunu göstermektedir. Bulgular çerçevesinde SÖN bileşeninin biçimsözdizimsel uyumsuzluğu ve biçimsözdizimsel süreçlerin çalışma belle- ğinde daha fazla kaynak kullanmaya olan ihtiyacı yansıttığı öne sürülmektedir. Dilbilgisel açıdan ise Türkçede -lEr ekinin eylem çekiminde açık biçimde yer alması durumunda, bu tümceler ne kadar dilbilgisel olarak kabul edilse de işlememe açısında dilbilgisi dışı yapılara benzediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Ackema, P ve Neeleman, A. (2019). “Processing Differences Between Person and Number: A Theoretical Interpretation”. Front. Psychol. 10:211.
  2. Ackema, P., ve Neeleman, A. (2013). “Subset controllers in agreement”. Morphology 23, 291–323.
  3. Ackema, P., ve Neeleman, A. (2018). “Features of Person: From the Inventory of Persons to their Morphological Realization”. Cambridge, MA: MIT Press.
  4. Angrilli, A., Penolazzi, B., Vespignani, F., De Vincenzi, M., Job, R., Ciccarelli, L., ve diğ. (2002). “Cortical brain responses to semantic incongruity and syntactic violation in Italian language: An event-related potential study”. Neuroscience Letters, 322(1), 5-8.
  5. Aydın, Ö. (2007). “Türkçede üçüncü kişi buyrum yapıları.” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 47(1), 151-163.
  6. Aygüneş, M. (2012). “Türkçede uyum özelliklerinin onarım tabanlı incelenmesi”. Mersin Üniversitesi Dil ve Edebiyat Dergisi, 9 (1), 1-19.
  7. Aygüneş, M. (2013a). Türkçede uyum özelliklerinin Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri (OİP) çerçevesinde incelenmesi, Yayımlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi.
  8. Aygüneş, M. (2013b). “Türkçede üçüncü kişide kişi ve sayı özelliklerinin özelliklerinin onarım tabanlı incelenmesi”. Turkish Studies, 8(4), 255-268.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Language Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 23, 2023

Publication Date

October 25, 2023

Submission Date

August 12, 2023

Acceptance Date

September 29, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 28

APA
Aygunes, M. (2023). Türkçede Eylem Çekiminde -ler Ekinin Yer Alması Kabul Edilemez Mi? Olaya İlişkin Beyin Potansiyelleri Çalışması. Dil Ve Edebiyat Araştırmaları, 28, 482-507. https://doi.org/10.30767/diledeara.1342007

Journal of Language and Literature Studies is licensed under the Creative Commons Attribution-Non-Commercial-NoDerivatives 4.0 International Licence (CC BY-NC-ND 4.0).