Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Einstellungen von DaF-Lehramtsstudierenden zur Künstlichen Intelligenz: Einflussfaktoren und Analyse

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 817 - 837, 15.12.2025
https://doi.org/10.37583/diyalog.1828037

Öz

Die zunehmende Bedeutung von Künstlicher Intelligenz (KI) im Bildungswesen stellt neue Anforderungen an die Lehrerbildung. Ziel der vorliegenden Studie ist es, die Einstellungen von DaF-Lehramtsstudierenden gegenüber der KI zu erfassen und Einflussfaktoren wie Geschlecht, Studienjahr, Nutzung von KIAnwendungen, Masterambitionen und Lernstile zu analysieren. Die Untersuchung basiert auf den Antworten von 112 Studierenden und wurde mithilfe eines standardisierten Likert-Fragebogens durchgeführt. Die Befunde des deskriptiv-komparativen Studie zeigen signifikante Unterschiede je nach Studienjahr sowie Nutzungshäufigkeit von KI-Anwendungen. Die Ergebnisse weisen darauf hin, dass die Integration digitaler, didaktischer und ethischer KI-Kompetenzen ein wesentlicher Bestandteil der Lehramtsausbildung sein sollte.

Kaynakça

  • Aufenanger, Stefan / Lehberger, Regine / Nicolas, Michael (2024): „Implikationen von Künst licher Intelligenz für die Aus- und Fortbildung von Lehrpersonen“. Medien – Bildung – Forschung, 205–221, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/94125/9783781561298_Assmann_ua_Medien.pdf?sequen ce=1 (Letzter Zugriff am 13.08.25).
  • Banaz, Emrullah / Maden, Sedat (2024): Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi, Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173-1180.
  • Baum, Luisa (2025): KI-Fortbildung für Sprachlehrkräfte. Kenne deine Freund:innen und deine Feind:innen noch besser. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (51-70). Frank & Timme, Berlin.
  • Borowski, Andreas / Neuhaus, Birgit / Tepner, Oliver / Wirth, Joachim / Fischer, Hans / Leutner, Detlev / Sandmann, Angela / Sumfleth, Elke (2010): Professionswissen von Lehrkräften in den Naturwissenschaften (ProwiN)-Kurzdarstellung des BMBF-Projekts. Zeitschrift für Didaktik der Naturwissenschaften: ZfDN, 16, 341-349.
  • Buchholtz, Nils / Schorcht, Sebastian / Baumanns Lukas / Huget Judith / Noster Norbert / Rott Benjamin / Siller, Stefan-Hans / Sommerhoff, Daniel (2024): Damit rechnet niemand! Sechs Leitgedanken zu Implikationen und Forschungsbedarfen zu KI-Technologien im Mathematikunterricht. Mitteilungen der Gesellschaft für Didaktik der Mathematik, (117), 15-24.
  • Büyüköztürk, Şener / Çakmak Kılıç, Ebru / Akgün, Özcan Erkan / Karadeniz, Şirin / Demirel, Funda (2015): Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yay.
  • Grein, Marion (2025): Die Nutzung von KI beim Verfassen wissenschaftlicher Arbeiten in DaF/DaZ. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (19-36). Frank & Timme, Berlin.
  • Günay Gülsüm / Baum Luisa (2025): Einführung in den Themenband. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (11-19). Frank & Timme, Berlin.
  • Europäisches Parlament. (2023): Was ist künstliche Intelligenz und wie wird sie genutzt? https://www.europarl.europa.eu/news/de/headlines/society/20200827STO85804/wasist-kunstliche-intelligenz-und-wie-wird-sie-genutzt.
  • Hartmann, Daniela / Möller, Max (2025): Future Skills und KI-Kompetenz im Sprachunterricht Ein Projekt zum Einsatz generativer KI im DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (135-154). Frank & Timme, Berlin.
  • Hattie, John (2023): Visible learning: The science of how we learn. Routledge.
  • Heitmann, Larissa (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (81–88). Frank & Timme.
  • Herrmann, Corinna (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (37–42). Frank & Timme.
  • Hoffmann, Isabel / Engelmayr-Hofmann, Katrin / Gür-Şeker, Derya (2025): KI für AI-nsteiger – Künstliche Intelligenz im Kontext DaF/DaZ. Ein Einführungspapier Version 2.0 (Stand: Februar 2025) 10.5282/ubm/epub.122241 (Letzter Zugriff: 27.08.25).
  • Horn, Christian (2023): Im Dialog mit ChatGPT 3 Vier potenzielle Einsatzbereiche des Chatbots im Sprachunterricht und beim Fremdsprachenlernen im Test. DaFSzene Korea, 56.
  • Kasneci, Enkelejda / Seßler, Kathrin / Küchemann, Stefan / Bannert, Maria / Dementieva, Daryna / Fischer, Frank / Kasneci, Gjergji (2023): ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and individual differences, 103.
  • Karmazina, Irina (2025): ChatGPT im Sprachunterricht – Chancen und Herausforderungen aus der Sicht von Lehrkräften. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (195–212). Frank & Timme.
  • Kaya, Feridun / Aydin, Fatih / Schepman, Astrid / Rodway, Paul / Yetişensoy, Okan / Demir Kaya, Meva (2022): The Roles of Personality Traits, AI Anxiety, and Demographic Factors in Attitudes toward Artificial Intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(2), 497-514. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730.
  • Kieslich, Kimon / Lünich, Marco / Marcinkowski, Frank / Starke, Christopher (2019): Hochschule der Zukunft: Einstellungen von Studierenden gegenüber Künstlicher Intelligenz an der Hochschule. Düsseldorf Institute for Internet und Democracy.
  • Köbis, Laura (2023): Künstliche Intelligenz in der DaF/DaZ-Lehre: Theoretischer Überblick und praktischer Einsatz. GFL Journal, 2, 31–53. verfügbar unter http://gfl-journal.de/wp-content/uploads/2024/07/20230208-Koebis.pdf (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Lindner, Annabel / Berges, Marc / Lechner, Magdelana (2021): KI im Toaster? Schüler:innenvorstellungen zu künstlicher Intelligenz. INFOS. 19. 133–142.
  • Liu, Guangxiang / Ma, Chajun (2023): Measuring EFL learners’ use of ChatGPT in informal digital learning of English based on the technology acceptance model. Innovation in Language Learning and Teaching, 18(2), 125–138. https://doi.org/10.1080/17501229.2023.2240316.
  • Long, Duri / Magerko, Brian (2020): What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI conference on human factors in computing systems, 1–16.
  • McGrath, John J. / Al-Hamzawi, Ali / Alonso, Jordi / Altwaijri, Yasmin / Andrade, Laura. H. / Bromet, Evely J. (2023): Age of onset and cumulative risk of mental disorders: a cross-national analysis of population surveys from 29 countries. The Lancet Psychiatry, 10(9), 668-681.
  • Mart, Mehmet / Kaya, Gizem (2024): Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109. MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • Münch-Manková, Zuzana (2024): Der professionelle Umgang mit KI-basierten Sprachsystemen als Teil der fachspezifischen digitalen Kompetenz von DaF/Z-Lehrkräften. KONTEXTE: Internationales Journal Zur Professionalisierung in Deutsch Als Fremdsprache, 2(2), 33–51. https://doi.org/10.24403/jp.1394576.
  • Münch-Manková, Zuzana / Sailer, Michael / Pickal, Amadeus. J. (2025): Lernbooster oder Kreativitätskiller? KI im Sprachunterricht zwischen Chancen und Schwierigkeiten L. Baum / G. Günay (Hg.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (177-194). Frank & Timme, Berlin.
  • OECD (2024): AI and the Future of Skills: Measures and Implications. Project presentation. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/about/projects/edu/artificial-intelligence-and-the-future-of-skills/AI%20Roundtable.pdf (Letzter Zugriff am 14.08.25).
  • Polak, Sara / Schiavo, Gianluca / Zancanaro, Massimo (2022): Teachers’ perspective on artificial intelligence education: An initial investigation. In CHI conference on human factors in computing systems extended abstracts (pp. 1-7). (Letzter Zugriff am 01.07.25).
  • Reiche, Hienriette (2025): Prompt-Battle für den DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.)., Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (107-118). Frank & Timme, Berlin.
  • Saatçioğlu, Özkan / Topsakal, Eda (2025): Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâya Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(2), 168-191.
  • Schmohl, Tobias / Watanabe, Alice / Schelling, Kathrin (Hg.) (2023): Künstliche Intelligenz in der Hochschulbildung: Chancen und Grenzen des KI-gestützten Lernens und Lehrens. transcript Verlag.
  • Stützer, Cathleen M. / Herbst, Sabrina (2021): KI-Akzeptanz in der Hochschulbildung. Zur Operationalisierung von Einflussfaktoren auf die Akzeptanz intelligenter Bildungstechnologien (293-302).
  • Tekin, Özlem (2023): ChatGPT im Unterricht Deutsch als Fremdsprache. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi, 5(2), 135-163. https://doi.org/10.55143/alkad.1390420.
  • Tekin, Vasfi Nadir (2014): SPSS Uygulamalı İstatistik Teknikleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  • Toros, Hüseyin (2025): Dijital Dönüşüm ve Saha İhtiyaçları Ekseninde Yenilikçi Mesleki Eğitim: İTÜ MTAL Modeli. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi(24), 25-60. https://doi.org/10.20860/ijoses.1742862.
  • Valchanov, Iliya (2024): Best AI Image Generator: Dall-E 3 vs Stable Diffusion vs Midjourney. Team-GPT. https://team-gpt.com/blog/best-ai-image-generator/ (Letzter Zugriff am 11.07.25).
  • von Garrel, Jörg / Mayer, Jana (2025): Künstliche Intelligenz im Studium – Eine quantitative Längsschnittstudie zur Nutzung KI-basierter Tools durch Studierende, Hochschule Darmstadt.
  • Wang, Taowen / Liu, Yiyang / Liang, James C. / Cui, Yiming / Mao, Yuning / Nie, Shaoliang / Liu, Dongfang (2024): M $^ 2$ PT: Multimodal Prompt Tuning for Zero-shot Instruction Learning. arXiv preprint arXiv:2409.15657.
  • Watters, Casey / Lemanski, Michal K. (2023): Universal skepticism of ChatGPT. A review of early literature on chat generative pre-trained transformer. Frontiers in Big Data, 6, 1–10. https://doi.org/10.3389/fdata.2023.1224976.
  • Weinmann, Rudolf (2023): ChatGPT im DaF-Unterricht: Vorüberlegungen und erster Praxistest. DaFSzene Korea, 56.
  • Wu, Rong / Yu, Zhonggen (2024): Do AI chatbots improve students learning outcomes? Evidence from a meta-analysis. British Journal of Educational Technology, 55 (1), 10–33. Wiley. https://doi.org/10.1111/bjet.13334 (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Yan, Lixiang / Greiff, Samuel / Teuber, Ziwen / Gašević, Dragen (2024): Promises and challenges of generative artificial intelligence for human learning. Nature Human Behaviour, 8(10), 1839-1850.
  • Zhang, Zhihui / Huang, Xiaomeng (2024): „The impact of chatbots based on large language models on second language vocabulary acquisition“, Heliyon, 10 (3) Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25370 (Letzter Zugriff am 15.08.25).

Attitudes of Pre-Service German Teachers toward Artificial Intelligence: An Analysis of Influencing Factors

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 817 - 837, 15.12.2025
https://doi.org/10.37583/diyalog.1828037

Öz

The growing importance of Artificial Intelligence (AI) in education poses new challenges for teacher training. The present study aims to examine the attitudes of pre-service German language teachers toward AI and to analyse influencing factors such as gender, year of study, use of AI applications, intention to pursue a master’s degree, and learning styles. The research is based on the responses of 112 students and was conducted using a standardized Likert-scale questionnaire. Findings from this descriptive-comparative study reveal significant differences depending on the year of study and the frequency of AI use. The results indicate that integrating digital, didactic, and ethical AI competencies should be regarded as an essential component of teacher education programs.

Kaynakça

  • Aufenanger, Stefan / Lehberger, Regine / Nicolas, Michael (2024): „Implikationen von Künst licher Intelligenz für die Aus- und Fortbildung von Lehrpersonen“. Medien – Bildung – Forschung, 205–221, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/94125/9783781561298_Assmann_ua_Medien.pdf?sequen ce=1 (Letzter Zugriff am 13.08.25).
  • Banaz, Emrullah / Maden, Sedat (2024): Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi, Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173-1180.
  • Baum, Luisa (2025): KI-Fortbildung für Sprachlehrkräfte. Kenne deine Freund:innen und deine Feind:innen noch besser. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (51-70). Frank & Timme, Berlin.
  • Borowski, Andreas / Neuhaus, Birgit / Tepner, Oliver / Wirth, Joachim / Fischer, Hans / Leutner, Detlev / Sandmann, Angela / Sumfleth, Elke (2010): Professionswissen von Lehrkräften in den Naturwissenschaften (ProwiN)-Kurzdarstellung des BMBF-Projekts. Zeitschrift für Didaktik der Naturwissenschaften: ZfDN, 16, 341-349.
  • Buchholtz, Nils / Schorcht, Sebastian / Baumanns Lukas / Huget Judith / Noster Norbert / Rott Benjamin / Siller, Stefan-Hans / Sommerhoff, Daniel (2024): Damit rechnet niemand! Sechs Leitgedanken zu Implikationen und Forschungsbedarfen zu KI-Technologien im Mathematikunterricht. Mitteilungen der Gesellschaft für Didaktik der Mathematik, (117), 15-24.
  • Büyüköztürk, Şener / Çakmak Kılıç, Ebru / Akgün, Özcan Erkan / Karadeniz, Şirin / Demirel, Funda (2015): Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yay.
  • Grein, Marion (2025): Die Nutzung von KI beim Verfassen wissenschaftlicher Arbeiten in DaF/DaZ. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (19-36). Frank & Timme, Berlin.
  • Günay Gülsüm / Baum Luisa (2025): Einführung in den Themenband. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (11-19). Frank & Timme, Berlin.
  • Europäisches Parlament. (2023): Was ist künstliche Intelligenz und wie wird sie genutzt? https://www.europarl.europa.eu/news/de/headlines/society/20200827STO85804/wasist-kunstliche-intelligenz-und-wie-wird-sie-genutzt.
  • Hartmann, Daniela / Möller, Max (2025): Future Skills und KI-Kompetenz im Sprachunterricht Ein Projekt zum Einsatz generativer KI im DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (135-154). Frank & Timme, Berlin.
  • Hattie, John (2023): Visible learning: The science of how we learn. Routledge.
  • Heitmann, Larissa (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (81–88). Frank & Timme.
  • Herrmann, Corinna (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (37–42). Frank & Timme.
  • Hoffmann, Isabel / Engelmayr-Hofmann, Katrin / Gür-Şeker, Derya (2025): KI für AI-nsteiger – Künstliche Intelligenz im Kontext DaF/DaZ. Ein Einführungspapier Version 2.0 (Stand: Februar 2025) 10.5282/ubm/epub.122241 (Letzter Zugriff: 27.08.25).
  • Horn, Christian (2023): Im Dialog mit ChatGPT 3 Vier potenzielle Einsatzbereiche des Chatbots im Sprachunterricht und beim Fremdsprachenlernen im Test. DaFSzene Korea, 56.
  • Kasneci, Enkelejda / Seßler, Kathrin / Küchemann, Stefan / Bannert, Maria / Dementieva, Daryna / Fischer, Frank / Kasneci, Gjergji (2023): ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and individual differences, 103.
  • Karmazina, Irina (2025): ChatGPT im Sprachunterricht – Chancen und Herausforderungen aus der Sicht von Lehrkräften. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (195–212). Frank & Timme.
  • Kaya, Feridun / Aydin, Fatih / Schepman, Astrid / Rodway, Paul / Yetişensoy, Okan / Demir Kaya, Meva (2022): The Roles of Personality Traits, AI Anxiety, and Demographic Factors in Attitudes toward Artificial Intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(2), 497-514. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730.
  • Kieslich, Kimon / Lünich, Marco / Marcinkowski, Frank / Starke, Christopher (2019): Hochschule der Zukunft: Einstellungen von Studierenden gegenüber Künstlicher Intelligenz an der Hochschule. Düsseldorf Institute for Internet und Democracy.
  • Köbis, Laura (2023): Künstliche Intelligenz in der DaF/DaZ-Lehre: Theoretischer Überblick und praktischer Einsatz. GFL Journal, 2, 31–53. verfügbar unter http://gfl-journal.de/wp-content/uploads/2024/07/20230208-Koebis.pdf (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Lindner, Annabel / Berges, Marc / Lechner, Magdelana (2021): KI im Toaster? Schüler:innenvorstellungen zu künstlicher Intelligenz. INFOS. 19. 133–142.
  • Liu, Guangxiang / Ma, Chajun (2023): Measuring EFL learners’ use of ChatGPT in informal digital learning of English based on the technology acceptance model. Innovation in Language Learning and Teaching, 18(2), 125–138. https://doi.org/10.1080/17501229.2023.2240316.
  • Long, Duri / Magerko, Brian (2020): What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI conference on human factors in computing systems, 1–16.
  • McGrath, John J. / Al-Hamzawi, Ali / Alonso, Jordi / Altwaijri, Yasmin / Andrade, Laura. H. / Bromet, Evely J. (2023): Age of onset and cumulative risk of mental disorders: a cross-national analysis of population surveys from 29 countries. The Lancet Psychiatry, 10(9), 668-681.
  • Mart, Mehmet / Kaya, Gizem (2024): Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109. MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • Münch-Manková, Zuzana (2024): Der professionelle Umgang mit KI-basierten Sprachsystemen als Teil der fachspezifischen digitalen Kompetenz von DaF/Z-Lehrkräften. KONTEXTE: Internationales Journal Zur Professionalisierung in Deutsch Als Fremdsprache, 2(2), 33–51. https://doi.org/10.24403/jp.1394576.
  • Münch-Manková, Zuzana / Sailer, Michael / Pickal, Amadeus. J. (2025): Lernbooster oder Kreativitätskiller? KI im Sprachunterricht zwischen Chancen und Schwierigkeiten L. Baum / G. Günay (Hg.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (177-194). Frank & Timme, Berlin.
  • OECD (2024): AI and the Future of Skills: Measures and Implications. Project presentation. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/about/projects/edu/artificial-intelligence-and-the-future-of-skills/AI%20Roundtable.pdf (Letzter Zugriff am 14.08.25).
  • Polak, Sara / Schiavo, Gianluca / Zancanaro, Massimo (2022): Teachers’ perspective on artificial intelligence education: An initial investigation. In CHI conference on human factors in computing systems extended abstracts (pp. 1-7). (Letzter Zugriff am 01.07.25).
  • Reiche, Hienriette (2025): Prompt-Battle für den DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.)., Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (107-118). Frank & Timme, Berlin.
  • Saatçioğlu, Özkan / Topsakal, Eda (2025): Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâya Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(2), 168-191.
  • Schmohl, Tobias / Watanabe, Alice / Schelling, Kathrin (Hg.) (2023): Künstliche Intelligenz in der Hochschulbildung: Chancen und Grenzen des KI-gestützten Lernens und Lehrens. transcript Verlag.
  • Stützer, Cathleen M. / Herbst, Sabrina (2021): KI-Akzeptanz in der Hochschulbildung. Zur Operationalisierung von Einflussfaktoren auf die Akzeptanz intelligenter Bildungstechnologien (293-302).
  • Tekin, Özlem (2023): ChatGPT im Unterricht Deutsch als Fremdsprache. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi, 5(2), 135-163. https://doi.org/10.55143/alkad.1390420.
  • Tekin, Vasfi Nadir (2014): SPSS Uygulamalı İstatistik Teknikleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  • Toros, Hüseyin (2025): Dijital Dönüşüm ve Saha İhtiyaçları Ekseninde Yenilikçi Mesleki Eğitim: İTÜ MTAL Modeli. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi(24), 25-60. https://doi.org/10.20860/ijoses.1742862.
  • Valchanov, Iliya (2024): Best AI Image Generator: Dall-E 3 vs Stable Diffusion vs Midjourney. Team-GPT. https://team-gpt.com/blog/best-ai-image-generator/ (Letzter Zugriff am 11.07.25).
  • von Garrel, Jörg / Mayer, Jana (2025): Künstliche Intelligenz im Studium – Eine quantitative Längsschnittstudie zur Nutzung KI-basierter Tools durch Studierende, Hochschule Darmstadt.
  • Wang, Taowen / Liu, Yiyang / Liang, James C. / Cui, Yiming / Mao, Yuning / Nie, Shaoliang / Liu, Dongfang (2024): M $^ 2$ PT: Multimodal Prompt Tuning for Zero-shot Instruction Learning. arXiv preprint arXiv:2409.15657.
  • Watters, Casey / Lemanski, Michal K. (2023): Universal skepticism of ChatGPT. A review of early literature on chat generative pre-trained transformer. Frontiers in Big Data, 6, 1–10. https://doi.org/10.3389/fdata.2023.1224976.
  • Weinmann, Rudolf (2023): ChatGPT im DaF-Unterricht: Vorüberlegungen und erster Praxistest. DaFSzene Korea, 56.
  • Wu, Rong / Yu, Zhonggen (2024): Do AI chatbots improve students learning outcomes? Evidence from a meta-analysis. British Journal of Educational Technology, 55 (1), 10–33. Wiley. https://doi.org/10.1111/bjet.13334 (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Yan, Lixiang / Greiff, Samuel / Teuber, Ziwen / Gašević, Dragen (2024): Promises and challenges of generative artificial intelligence for human learning. Nature Human Behaviour, 8(10), 1839-1850.
  • Zhang, Zhihui / Huang, Xiaomeng (2024): „The impact of chatbots based on large language models on second language vocabulary acquisition“, Heliyon, 10 (3) Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25370 (Letzter Zugriff am 15.08.25).

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 817 - 837, 15.12.2025
https://doi.org/10.37583/diyalog.1828037

Öz

Kaynakça

  • Aufenanger, Stefan / Lehberger, Regine / Nicolas, Michael (2024): „Implikationen von Künst licher Intelligenz für die Aus- und Fortbildung von Lehrpersonen“. Medien – Bildung – Forschung, 205–221, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/94125/9783781561298_Assmann_ua_Medien.pdf?sequen ce=1 (Letzter Zugriff am 13.08.25).
  • Banaz, Emrullah / Maden, Sedat (2024): Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi, Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 1173-1180.
  • Baum, Luisa (2025): KI-Fortbildung für Sprachlehrkräfte. Kenne deine Freund:innen und deine Feind:innen noch besser. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (51-70). Frank & Timme, Berlin.
  • Borowski, Andreas / Neuhaus, Birgit / Tepner, Oliver / Wirth, Joachim / Fischer, Hans / Leutner, Detlev / Sandmann, Angela / Sumfleth, Elke (2010): Professionswissen von Lehrkräften in den Naturwissenschaften (ProwiN)-Kurzdarstellung des BMBF-Projekts. Zeitschrift für Didaktik der Naturwissenschaften: ZfDN, 16, 341-349.
  • Buchholtz, Nils / Schorcht, Sebastian / Baumanns Lukas / Huget Judith / Noster Norbert / Rott Benjamin / Siller, Stefan-Hans / Sommerhoff, Daniel (2024): Damit rechnet niemand! Sechs Leitgedanken zu Implikationen und Forschungsbedarfen zu KI-Technologien im Mathematikunterricht. Mitteilungen der Gesellschaft für Didaktik der Mathematik, (117), 15-24.
  • Büyüköztürk, Şener / Çakmak Kılıç, Ebru / Akgün, Özcan Erkan / Karadeniz, Şirin / Demirel, Funda (2015): Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yay.
  • Grein, Marion (2025): Die Nutzung von KI beim Verfassen wissenschaftlicher Arbeiten in DaF/DaZ. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (19-36). Frank & Timme, Berlin.
  • Günay Gülsüm / Baum Luisa (2025): Einführung in den Themenband. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (11-19). Frank & Timme, Berlin.
  • Europäisches Parlament. (2023): Was ist künstliche Intelligenz und wie wird sie genutzt? https://www.europarl.europa.eu/news/de/headlines/society/20200827STO85804/wasist-kunstliche-intelligenz-und-wie-wird-sie-genutzt.
  • Hartmann, Daniela / Möller, Max (2025): Future Skills und KI-Kompetenz im Sprachunterricht Ein Projekt zum Einsatz generativer KI im DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.). Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (135-154). Frank & Timme, Berlin.
  • Hattie, John (2023): Visible learning: The science of how we learn. Routledge.
  • Heitmann, Larissa (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (81–88). Frank & Timme.
  • Herrmann, Corinna (2025): Zukunftsorientierte Qualifizierung von DaF-/DaZ-Lehrkräften – Der Einsatz von KI in Integrationskursen. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (37–42). Frank & Timme.
  • Hoffmann, Isabel / Engelmayr-Hofmann, Katrin / Gür-Şeker, Derya (2025): KI für AI-nsteiger – Künstliche Intelligenz im Kontext DaF/DaZ. Ein Einführungspapier Version 2.0 (Stand: Februar 2025) 10.5282/ubm/epub.122241 (Letzter Zugriff: 27.08.25).
  • Horn, Christian (2023): Im Dialog mit ChatGPT 3 Vier potenzielle Einsatzbereiche des Chatbots im Sprachunterricht und beim Fremdsprachenlernen im Test. DaFSzene Korea, 56.
  • Kasneci, Enkelejda / Seßler, Kathrin / Küchemann, Stefan / Bannert, Maria / Dementieva, Daryna / Fischer, Frank / Kasneci, Gjergji (2023): ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and individual differences, 103.
  • Karmazina, Irina (2025): ChatGPT im Sprachunterricht – Chancen und Herausforderungen aus der Sicht von Lehrkräften. L. Baum / G. Günay (Hs.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (195–212). Frank & Timme.
  • Kaya, Feridun / Aydin, Fatih / Schepman, Astrid / Rodway, Paul / Yetişensoy, Okan / Demir Kaya, Meva (2022): The Roles of Personality Traits, AI Anxiety, and Demographic Factors in Attitudes toward Artificial Intelligence. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(2), 497-514. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2151730.
  • Kieslich, Kimon / Lünich, Marco / Marcinkowski, Frank / Starke, Christopher (2019): Hochschule der Zukunft: Einstellungen von Studierenden gegenüber Künstlicher Intelligenz an der Hochschule. Düsseldorf Institute for Internet und Democracy.
  • Köbis, Laura (2023): Künstliche Intelligenz in der DaF/DaZ-Lehre: Theoretischer Überblick und praktischer Einsatz. GFL Journal, 2, 31–53. verfügbar unter http://gfl-journal.de/wp-content/uploads/2024/07/20230208-Koebis.pdf (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Lindner, Annabel / Berges, Marc / Lechner, Magdelana (2021): KI im Toaster? Schüler:innenvorstellungen zu künstlicher Intelligenz. INFOS. 19. 133–142.
  • Liu, Guangxiang / Ma, Chajun (2023): Measuring EFL learners’ use of ChatGPT in informal digital learning of English based on the technology acceptance model. Innovation in Language Learning and Teaching, 18(2), 125–138. https://doi.org/10.1080/17501229.2023.2240316.
  • Long, Duri / Magerko, Brian (2020): What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI conference on human factors in computing systems, 1–16.
  • McGrath, John J. / Al-Hamzawi, Ali / Alonso, Jordi / Altwaijri, Yasmin / Andrade, Laura. H. / Bromet, Evely J. (2023): Age of onset and cumulative risk of mental disorders: a cross-national analysis of population surveys from 29 countries. The Lancet Psychiatry, 10(9), 668-681.
  • Mart, Mehmet / Kaya, Gizem (2024): Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109. MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • MEB [T.C. Millî Eğitim Bakanlığı]. (2023): Dijital eğitimde yeni vizyon: Türkiye Yüzyılı için Eğitimde Yapay Zeka Stratejisi.
  • Münch-Manková, Zuzana (2024): Der professionelle Umgang mit KI-basierten Sprachsystemen als Teil der fachspezifischen digitalen Kompetenz von DaF/Z-Lehrkräften. KONTEXTE: Internationales Journal Zur Professionalisierung in Deutsch Als Fremdsprache, 2(2), 33–51. https://doi.org/10.24403/jp.1394576.
  • Münch-Manková, Zuzana / Sailer, Michael / Pickal, Amadeus. J. (2025): Lernbooster oder Kreativitätskiller? KI im Sprachunterricht zwischen Chancen und Schwierigkeiten L. Baum / G. Günay (Hg.), Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (177-194). Frank & Timme, Berlin.
  • OECD (2024): AI and the Future of Skills: Measures and Implications. Project presentation. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/about/projects/edu/artificial-intelligence-and-the-future-of-skills/AI%20Roundtable.pdf (Letzter Zugriff am 14.08.25).
  • Polak, Sara / Schiavo, Gianluca / Zancanaro, Massimo (2022): Teachers’ perspective on artificial intelligence education: An initial investigation. In CHI conference on human factors in computing systems extended abstracts (pp. 1-7). (Letzter Zugriff am 01.07.25).
  • Reiche, Hienriette (2025): Prompt-Battle für den DaF-Unterricht. L. Baum / G. Günay (Hg.)., Künstliche Intelligenz in DaF/DaZ (107-118). Frank & Timme, Berlin.
  • Saatçioğlu, Özkan / Topsakal, Eda (2025): Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâya Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(2), 168-191.
  • Schmohl, Tobias / Watanabe, Alice / Schelling, Kathrin (Hg.) (2023): Künstliche Intelligenz in der Hochschulbildung: Chancen und Grenzen des KI-gestützten Lernens und Lehrens. transcript Verlag.
  • Stützer, Cathleen M. / Herbst, Sabrina (2021): KI-Akzeptanz in der Hochschulbildung. Zur Operationalisierung von Einflussfaktoren auf die Akzeptanz intelligenter Bildungstechnologien (293-302).
  • Tekin, Özlem (2023): ChatGPT im Unterricht Deutsch als Fremdsprache. Alman Dili ve Kültürü Araştırmaları Dergisi, 5(2), 135-163. https://doi.org/10.55143/alkad.1390420.
  • Tekin, Vasfi Nadir (2014): SPSS Uygulamalı İstatistik Teknikleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  • Toros, Hüseyin (2025): Dijital Dönüşüm ve Saha İhtiyaçları Ekseninde Yenilikçi Mesleki Eğitim: İTÜ MTAL Modeli. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi(24), 25-60. https://doi.org/10.20860/ijoses.1742862.
  • Valchanov, Iliya (2024): Best AI Image Generator: Dall-E 3 vs Stable Diffusion vs Midjourney. Team-GPT. https://team-gpt.com/blog/best-ai-image-generator/ (Letzter Zugriff am 11.07.25).
  • von Garrel, Jörg / Mayer, Jana (2025): Künstliche Intelligenz im Studium – Eine quantitative Längsschnittstudie zur Nutzung KI-basierter Tools durch Studierende, Hochschule Darmstadt.
  • Wang, Taowen / Liu, Yiyang / Liang, James C. / Cui, Yiming / Mao, Yuning / Nie, Shaoliang / Liu, Dongfang (2024): M $^ 2$ PT: Multimodal Prompt Tuning for Zero-shot Instruction Learning. arXiv preprint arXiv:2409.15657.
  • Watters, Casey / Lemanski, Michal K. (2023): Universal skepticism of ChatGPT. A review of early literature on chat generative pre-trained transformer. Frontiers in Big Data, 6, 1–10. https://doi.org/10.3389/fdata.2023.1224976.
  • Weinmann, Rudolf (2023): ChatGPT im DaF-Unterricht: Vorüberlegungen und erster Praxistest. DaFSzene Korea, 56.
  • Wu, Rong / Yu, Zhonggen (2024): Do AI chatbots improve students learning outcomes? Evidence from a meta-analysis. British Journal of Educational Technology, 55 (1), 10–33. Wiley. https://doi.org/10.1111/bjet.13334 (Letzter Zugriff am 02.09.25).
  • Yan, Lixiang / Greiff, Samuel / Teuber, Ziwen / Gašević, Dragen (2024): Promises and challenges of generative artificial intelligence for human learning. Nature Human Behaviour, 8(10), 1839-1850.
  • Zhang, Zhihui / Huang, Xiaomeng (2024): „The impact of chatbots based on large language models on second language vocabulary acquisition“, Heliyon, 10 (3) Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25370 (Letzter Zugriff am 15.08.25).
Toplam 45 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Almanca
Konular Alman Dili, Edebiyatı ve Kültürü
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Mehmet Doğan 0000-0001-5744-8744

Yusuf Yerkazan Bu kişi benim 0009-0006-9197-2586

Gönderilme Tarihi 15 Eylül 2025
Kabul Tarihi 15 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi 15 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA Doğan, M., & Yerkazan, Y. (2025). Einstellungen von DaF-Lehramtsstudierenden zur Künstlichen Intelligenz: Einflussfaktoren und Analyse. Diyalog Interkulturelle Zeitschrift Für Germanistik, 13(2), 817-837. https://doi.org/10.37583/diyalog.1828037

www.gerder.org.tr/diyalog