İnme Sonrası Üst Motor Nöron Dizartrisi Alt Tiplerinde Diadokokinetik Hız Ölçümleri
Abstract
Amaç: İnme sonrası dönemde en sık karşılaşılan konuşma bozukluğu dizartridir (Flowers vd., 2013). Klinik tabloda en yaygın görülen alt tipler ise Unilateral Üst Motor Nöron Dizartrisi (UUMND) ve Spastik Dizartridir (SD) (Duffy, 2007). Artikülasyon bozukluklarının objektif biçimde tespit edilebilmesi için Diadokokinetik (DDK) hız ölçümleri gibi konuşma mekanizmasını zorlayan maksimum performans görevlerine klinik bir ihtiyaç duyulmaktadır (Ziegler, 2002). Bu çalışmanın amacı; sağlıklı yaşlı bireyler ile inme sonrası gelişen farklı dizartri alt tiplerine (SD, Sağ UUMND ve Sol UUMND) sahip hastaların DDK hızlarını nesnel olarak karşılaştırmak ve lezyon lateralizasyonunun konuşma motor kontrolü üzerindeki etkilerini incelemektir. Yöntem: Kesitsel ve karşılaştırmalı desende tasarlanan bu çalışmaya, yaşları 65-85 arasında değişen 32 sağlıklı yetişkin ile inmelerinin üzerinden 3-12 ay geçmiş 32 dizartrik birey dâhil edilmiştir. Olası kognitif yıkım ve demans şüphesini dışlamak amacıyla, katılımcıların SMMSE puanlarının 18 ve üzeri olmasına dikkat edilmiştir. Dizartri varlığı Algısal Değerlendirme Protokolü ile doğrulanmış; ardından dizartrik katılımcılar beyin görüntüleme raporları doğrultusunda SD (n=10), sağ UUMND (n=10) ve sol UUMND (n=12) alt gruplarına ayrılmıştır. Katılımcılardan 30 dB(A) altındaki sessiz bir ortamda Alternatif Hareket Hızı (AMR: /pʌ/, /tʌ/, /kʌ/) ve Ardışık Hareket Hızı (SMR: /pʌtʌkʌ/) görevlerine ait ses kayıtları alınmıştır. Elde edilen veriler Praat yazılımı kullanılarak akustik olarak analiz edilmiş, ölçümler "time-by-count" yöntemiyle hesaplanarak saniye başına düşen hece hızına (hece/sn) dönüştürülmüştür. İstatistiksel analizlerde t-testi, Kruskal-Wallis H ve Dunn-Bonferroni testlerinden yararlanılmıştır. Bulgular: Dizartrik bireylerin hem AMR hem de SMR görevlerinde sağlıklı kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yavaş üretim hızlarına (hece/sn) sahip olduğu görülmüştür (p < .001). Sağlıklı ve dizartrik gruplar arasındaki ortalama hız farkları sırasıyla; /pʌ/ için 3.78, /tʌ/ için 4.00, /kʌ/ için 3.67 ve /pʌtʌkʌ/ için 4.61 hece/sn olarak bulunmuştur. Dizartri alt tipleri arası karşılaştırmalarda ise yalnızca bilabial AMR (/pʌ/) (p = .008) ve ardışık SMR (/pʌtʌkʌ/) (p = .005) görevlerinde gruplar arası anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Post-hoc analiz sonuçlarına göre sağ UUMND grubu; bilabial /pʌ/ görevinde SD (p = .032) ve sol UUMND (p = .014) gruplarından, ardışık SMR (/pʌtʌkʌ/) görevinde ise yine SD (p = .012) ve sol UUMND (p = .007) gruplarından anlamlı derecede daha hızlı performans sergilemiştir. Belirtilen bu iki görevde SD ile sol UUMND arasında ise anlamlı bir fark bulunamamıştır (p = 1.00). Alveolar (/tʌ/) ve velar (/kʌ/) üretim ölçümlerinde ise alt tipler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ayrışma gözlenmemiştir. Tartışma: Bulgularımız, inme sonrası dizartrik vakalarda belirgin bir DDK yavaşlaması olduğunu bildiren mevcut literatürle paralellik göstermektedir. Sağ UUMND hastalarının /pʌ/ ve /pʌtʌkʌ/ sekanslarında daha hızlı üretim yapabilmesi; buna karşın sol UUMND hastalarının bilateral hasarlı SD hastaları kadar yavaş kalması, lezyon lateralizasyonunun konuşma motor kontrolü üzerindeki asimetrik etkilerine işaret etmektedir (Urban vd., 2006). Bu bulgu, sol hemisferin konuşmanın ardışık motor planlamasındaki dominant rolünü güçlü bir biçimde desteklemektedir. Alveolar ve velar üretimlerde alt tipler arası fark görülmemesi ise, dil hareketlerini kapsayan geniş kas gruplarının lezyon lateralitesinden bağımsız olarak ortak bir nöromotor bozulmayla etkilendiğini düşündürmektedir. Sonuç: DDK hız ölçümleri, inme sonrası gelişen dizartri alt tiplerindeki konuşma yavaşlamasını nicel olarak ayırt edebilen son derece duyarlı bir klinik araçtır. Özellikle /pʌ/ ve /pʌtʌkʌ/ görevlerinde saptanan sağ-sol hemisfer asimetrisi, sol hemisferin ardışık motor planlama üzerindeki baskın rolünü açıkça pekiştirmektedir. Gelecekte, elde edilen bu akustik verilerin nörogörüntüleme teknikleriyle desteklendiği ve daha geniş örneklem gruplarıyla yürütülen kapsamlı klinik çalışmalara ihtiyaç vardır.
Keywords
inme, dizartri, diadokokinetik hız, alternatif hareket hızı, ardışık hareket hızı, unilateral üst motor nöron dizartrisi, spastik dizartri
Supporting Institution
Ethical Statement
Thanks
References
- Ackermann, H., Hertrich, I. ve Hehr, T. (1995). Oral diadochokinesis in neurological dysarthrias. Folia Phoniatrica et Logopaedica, 47(1), 15-23. https://doi.org/10.1159/000266338
- Albouy, P., Benjamin, L., Morillon, B. ve Zatorre, R. J. (2020). Distinct sensitivity to spectrotemporal modulation supports brain asymmetry for speech and melody. Science, 367(6481), 1043-1047. https://doi.org/10.1126/science.aaz3468
- Amerman, J. ve Parnell, M. (1982). Oral motor precision in older adults. Journal of the National Student Speech, Language and Hearing Association, 10, 55-56.
- Ben-David, B. M. ve Icht, M. (2017). Oral-diadochokinetic rates for Hebrew-speaking healthy ageing population: non-word versus real-word repetition. International Journal of Language & Communication Disorders, 52(3), 301-310. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12272
- Bunton, K. ve Weismer, G. (2002). Segmental articulation in dysarthria: Vowel and consonant precision. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 45(5), 1026-1038. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2002/083)
- Cao, Y., Cheng, Y., Liu, S. ve Mou, Z. (2025). Left hemisphere lateralization in unilateral upper motor neuron dysarthria via quantitative acoustic analysis. Scientific Reports, 15(1), 17776. https://doi.org/10.1038/s41598-025-02744-y
- Chu, S. Y., Foong, J. H., Lee, J., Ben‐David, B. M., Barlow, S. M. ve Hsu, C. (2021). Oral diadochokinetic rates across languages: Multilingual speakers comparison. International Journal of Language & Communication Disorders, 56(5), 1026-1036. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12653
- De Bodt, M. S., Hernández-Dı́az Huici, M. E. ve Van De Heyning, P. H. (2002). Intelligibility as a linear combination of dimensions in dysarthric speech. Journal of Communication Disorders, 35(3), 283-292. https://doi.org/10.1016/S0021-9924(02)00065-5
- De Cock, E., Oostra, K., Bliki, L., Volkaerts, A. S., Hemelsoet, D., De Herdt, V. ve Batens, K. (2021). Dysarthria following acute ischemic stroke: Prospective evaluation of characteristics, type and severity. International Journal of Language & Communication Disorders, 56(3), 549-557. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12607
- Duffy, J. R. (2012). Motor speech disorders: Substrates, differential diagnosis, and management (3rd ed.). Elsevier Health Sciences.
