ALGILANAN FİYAT ADALETİNİN TÜKETİCİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİ: BİR META-ANALİZ ÇALIŞMASI
Abstract
Bu araştırma, fiyat adaleti algısının tüketicilerin satın alma niyetleri üzerindeki etkisini ve bu etkinin hangi bağlamsal ve kültürel koşullar altında farklılaştığını meta-analitik bir yöntemle incelemektedir. 2015-2025 yılları arasında Web of Science veri tabanında indekslenen ve seçim kriterlerine uyan 18 bağımsız çalışmadan elde edilen veriler, Rastgele Etkiler Modeli (Random Effects Model) kullanılarak sentezlenmiştir. Analiz sonuçları, fiyat adaleti ile satın alma niyeti arasında pozitif, istatistiksel olarak anlamlı ve güçlü bir ilişki (Fisher’s Z = 0,528; p < 0,001) olduğunu ortaya koymaktadır. Yapılan moderatör analizlerinde, tüketicilerin kültürel yönelimlerinin (toplulukçuluk vs. bireyselcilik) bu ilişkide kritik bir düzenleyici rol oynadığı saptanmıştır (Qb = 4,758; p = 0,029). Toplulukçu kültürlerde fiyat adaletinin etkisi (0,602), bireyselci kültürlere (0,354) kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksektir. Öte yandan, ürün türü (faydacı, hazcı, karma) ve belirsizlikten kaçınma düzeyi (yüksek, orta, düşük) moderatörlerinin istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşma yaratmadığı görülmüştür (p > 0,05). Elde edilen bulgular, fiyat adaleti algısının evrensel bir tüketici motivasyonu olmakla birlikte, sosyal uyum ve grup normlarının baskın olduğu kültürel yapılarda satın alma kararlarını çok daha güçlü bir şekilde şekillendirdiğini kanıtlamaktadır.
Keywords
Supporting Institution
Ethical Statement
Thanks
References
- Adams, J. S. (1965). Inequity in social exchange. L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental psychology içinde (s. 267–299). New York: Academic Press.
- Akolaa, A. A., Kosiba, J. P. B., Appiah, F. ve Nyanteh, A. A. (2023). The moderating role of donation-related predispositions on the effectiveness of price and product quality on cause-related marketing participation. International Journal of Emerging Markets, 18(7), 1632-1649. http://dx.doi.org/10.1108/IJOEM-09-2020-1033
- Aşık, Z. ve Özen, M. (2019). Meta-Analysis Steps and Reporting. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 13(2), 232-240. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.569924
- Awal, R. I. R., Rahayu, A., Hendrayati, H., Heryana, N., Rahman, S. Y., Deny, M. ve Lestari, F. (2025). Digital Value-Based Pricing Strategy in Tourism Marketing: A Systematic Literature Review Approach. Dinasti International Journal of Economics, Finance & Accounting (DIJEFA), 5(6).
- Babin, B. J., Darden, W. R. ve Griffin, M. (1994). Work and/or fun: Measuring hedonic and utilitarian shopping value. Journal of Consumer Research, 20(4), 644-656. https://doi.org/10.1086/209376
- Bechwati, N. N., Sisodia, R. S. ve Sheth, J. N. (2009). Developing a model of antecedents to consumers' perceptions and evaluations of price unfairness. Journal of Business Research, 62(8), 761-767. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2008.09.004
- Begg, C. B. ve Mazumdar, M. (1994). Operating characteristics of a rank correlation test for publication bias. Biometrics, 50(4), 1088-1101. https://doi.org/10.2307/2533446
- Bolton, L. E., Keh, H. T. ve Alba, J. W. (2010). How do price fairness perceptions differ across culture?. Journal of Marketing Research, 47(3), 564-576. https://doi.org/10.1509/jmkr.47.3.564
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Business Administration
Journal Section
Research Article
Authors
Mehmet Etlioğlu
*
0000-0001-5341-5777
Türkiye
Publication Date
July 2, 2026
Submission Date
February 1, 2026
Acceptance Date
April 13, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 27 Number: 1