TÜRKİYE’DE KAMU ALIMLARINDA UYGULANAN İHALE VE ALIM USULLERİNİN MALİYET ETKİNLİĞİ TEMELİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 2015–2024 döneminde kamu alımlarında uygulanan ihale ve alım usullerini maliyet etkinliği çerçevesinde değerlendirmektedir. Analiz kapsamında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü ile doğrudan temin ve istisna alımlar incelenmiştir. Kamu İhale Kurumu faaliyet raporları ve ilgili denetim dokümanlarından elde edilen veriler, dönem boyunca ihale yöntemlerinin kullanımında belirgin bir değişim yaşandığını göstermektedir. Açık ihalenin payı kademeli olarak azalırken, pazarlık ve istisna yöntemlerinin özellikle pandemi sonrasında arttığı görülmektedir. Bu eğilim, kamu idarelerinin acil tedarik ihtiyaçları ve idari esneklik arayışları doğrultusunda yöntem tercihlerinin çeşitlendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, ihale yöntemlerinin rekabet, şeffaflık ve maliyet etkinliği boyutları açısından değerlendirilmesinin, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayacağını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Alımları
• Maliyet Etkinliği
• Türkiye

EVALUATION OF TENDER AND PROCUREMENT PROCEDURES APPLIED IN PUBLIC ACQUISITION IN TURKEY BASED ON COST-EFFECTIVENESS

Öz

This study evaluates public procurement and tendering methods applied in Turkey between 2015 and 2024 within the framework of cost-effectiveness. The analysis covers procurement procedures regulated by public procurement legislation, including open tendering, restricted tendering, and negotiated procedures, as well as direct procurements and exceptional purchases. Data obtained from Public Procurement Authority reports and relevant audit documents indicate a significant shift in procurement method preferences over the examined period. While the share of open tendering has gradually declined, the use of negotiated procedures and exception-based procurements has increased, particularly in the post-pandemic period. These trends suggest that public institutions have diversified their choice of procurement methods in response to urgent supply needs and the demand for greater administrative flexibility. The study argues that evaluating procurement methods in terms of competition, transparency, and cost-effectiveness will contribute to a more efficient use of public resources.

Anahtar Kelimeler

• Public Procurement
• Cost-Effectiveness
• Türkiye

Kaynakça

1. Arıkboğa, E. (2020). Kamu ihale sisteminin etkinliği üzerine bir değerlendirme. Maliye Dergisi, 179(2), 145–168.
2. Boardman, A. E., Greenberg, D. H., Vining, A. R., & Weimer, D. L. (2018). Cost-benefit analysis: Concepts and practice (5th ed.). Cambridge University Press.
3. Bozok Üniversitesi. (2021). 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile ilgili sunum. İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı.
4. Çiçek, H., & Özen, A. (2019). Kamu ihale süreçlerinde şeffaflık ve rekabetin artırılması: Türkiye uygulaması. Amme İdaresi Dergisi, 52(4), 25–50.
5. Decarolis, F., & Giorgiantonio, C. (2015). Transparency, competition, and procurement outcomes: Evidence from Italy. Journal of Law, Economics, & Organization, 31(3), 547–579. https://doi.org/10.1093/jleo/ewu019
6. Dimitri, N., Piga, G., & Spagnolo, G. (Eds.). (2006). Handbook of procurement. Cambridge University Press.
7. DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160.
8. Gülşen, M. A., & Çiçek, U. (2018). Türkiye’de kamu kesimi kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanması amacıyla mali alan oluşturma çabaları. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(2), 107–118.

9. Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3–19.
10. Işık, N., & Demir, F. (2012). Kamu harcamalarında etkinlik ve verimlilik: Karaman Belediyesi hizmetleri üzerine bir uygulama. Maliye Dergisi, 163, 147–166.
11. Kamu İhale Kurumu. (2002). 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. Resmî Gazete (Sayı: 24648, 22 Ocak 2002).
12. Kamu İhale Kurumu. (2018). Elektronik ihale zorunluluğu hakkında duyuru.
13. Kamu İhale Kurumu. (2023). Kamu alımları izleme raporu 2023. KİK Yayınları.
14. Meşe, M. (2020). İhale usulleri ve uygulaması. Sayıştay Uzman Denetçiliği Yayınları.
15. OECD. (2015). OECD recommendation on public procurement. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264204575-en
16. OECD. (2016). OECD Recommendation of the Council on Public Procurement. Paris: OECD Publishing.
17. OECD. (2022). Public Procurement Review: Turkey. Paris: OECD Publishing.
18. Sayıştay Başkanlığı. (2020). Genel Değerlendirme Raporu. Ankara: Sayıştay Yayınları.
19. Sayıştay Başkanlığı. (2022). Genel Uygulama Bulguları Raporu. Ankara: Sayıştay Yayınları.
20. Sayıştay Başkanlığı. (2023). Kamu İhale Sistemine İlişkin Değerlendirme Raporu. Ankara: Sayıştay Yayınları.
21. Thai, K. V. (2001). Public procurement re-examined. Journal of Public Procurement, 1(1), 9–50.
22. Williams-Elegbe, S. (2018). Public Procurement and Multilateral Development Banks: Law, Practice and Problems. Hart Publishing.