Review

Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması

Volume: 17 Number: 2 July 28, 2026
TR EN

Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması

Abstract

Blockchain teknolojisinin temelini oluşturan akıllı kontratlar, dijital anlaşmaların otomasyonunda bir devrim vaat etmektedir. Ancak bu potansiyel, ciddi güvenlik açıkları, yüksek geliştirme maliyetleri ve performans verimsizlikleri gibi önemli zorluklarla gölgelenmektedir. Bu sistematik literatür taraması, yapay zeka (AI) ve makine öğrenmesi (ML) teknolojilerinin, akıllı kontrat yaşam döngüsünün her aşamasında bu zorlukları ele almak için nasıl giderek daha merkezi bir rol oynadığını derinlemesine incelemektedir. 50’den fazla hakemli akademik makale, konferans bildirisi ve endüstri raporu analiz edilerek, AI’nın akıllı kontrat geliştirme süreçlerindeki uygulamaları dört ana tematik eksende incelenmiştir: (1) Güvenlik Açığı Tespiti ve Analizi, (2) Kod Üretimi ve Otomasyon, (3) Performans Optimizasyonu ve Gaz Maliyeti Azaltma, ve (4) Ekosistem Entegrasyonu ve Sektörel Uygulamalar. Bulgularımız, özellikle Transformer tabanlı modeller (örneğin, CodeBERT) ve Büyük Dil Modelleri (LLM’ler) gibi ileri AI tekniklerinin, statik analiz araçlarının sınırlamalarını aşarak güvenlik açığı tespitinde %99’a varan doğruluk oranları sunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, LLM’lerin doğal dilden otomatik olarak güvenli ve verimli Solidity kodu üretme yeteneği, geliştirme paradigmalarını temelden değiştirme potansiyeli taşımaktadır. Bu çalışma, mevcut metodolojileri, kullanılan veri setlerini ve elde edilen performans metriklerini karşılaştırmalı tablolarla sunmakta, alandaki temel evrimsel eğilimleri (2018’den günümüze) analiz etmekte, önemli araştırma boşluklarını (örneğin, açıklanabilirlik, repository- level anlayış) belirlemekte ve gelecekteki araştırma yönelimleri için somut öneriler sunmaktadır. Bu kapsamlı analiz hem akademik araştırmacılar hem de endüstri profesyonelleri için mevcut durumu ve gelecekteki potansiyeli aydınlatan temel bir kaynak olmayı amaçlamaktadır.

Keywords

References

  1. [1] N. Szabo, "Smart contracts: Building blocks for digital markets," EXTROPY: The Journal of Transhumanist Thought, vol. 18, no. 2, p. 28, 1996.
  2. [2] J. Li, Z. Zhao, Z. Su, and W. Meng, "Gas-expensive patterns detection to optimize smart contracts," Applied Soft Computing, vol. 145, p. 110542, 2023.
  3. [3] A. Laurent, L. Brotcorne, and B. Fortz, "Transaction fees optimization in the Ethereum blockchain," Blockchain: Research and Applications, vol. 3, no. 3, p. 100074, 2022.
  4. [4] X. Tang, Y. Du, A. Lai, Z. Zhang, and L. Shi, "Deep learning-based solution for smart contract vulnerabilities detection," Scientific Reports, vol. 13, no. 1, p. 20106, 2023.
  5. [5] P. Momeni, Y. Wang, and R. Samavi, "Machine learning model for smart contracts security analysis," in Proc. 17th Int. Conf. Privacy, Security Trust (PST), 2019, pp. 1–6.
  6. [6] J. Crisostomo, F. Bacao, and V. Lobo, "Machine learning methods for detecting smart contracts vulnerabilities within Ethereum blockchain—A review," Expert Systems With Applications, vol. 268, p. 126353, 2025.
  7. [7] Y. Huang, J. Li, S. Fang, Y. Li, P. Yang, and B. Hu, "Smart contract intent detection with pre-trained programming language model," arXiv preprint arXiv:2508.20086, 2025.
  8. [8] Z. Feng, D. Guo, D. Tang, N. Duan, X. Feng, M. Gong, L. Shou, B. Qin, T. Liu, D. Jiang, and S. Zhou, "CodeBERT: A pre-trained model for programming and natural languages," in Findings of the Association for Computational Linguistics: EMNLP 2020, 2020, pp. 1536–1547.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Human-Computer Interaction, Artificial Intelligence (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

July 28, 2026

Submission Date

December 8, 2025

Acceptance Date

March 31, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 2

APA
Ayan, B., & Üstündağ, M. T. (2026). Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 17(2). https://doi.org/10.24012/dumf.1838519
AMA
1.Ayan B, Üstündağ MT. Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması. DUJE. 2026;17(2). doi:10.24012/dumf.1838519
Chicago
Ayan, Buğra, and Mutlu Tahsin Üstündağ. 2026. “Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı Ve Sistematik Bir Literatür Taraması”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 (2). https://doi.org/10.24012/dumf.1838519.
EndNote
Ayan B, Üstündağ MT (July 1, 2026) Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 2
IEEE
[1]B. Ayan and M. T. Üstündağ, “Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması”, DUJE, vol. 17, no. 2, July 2026, doi: 10.24012/dumf.1838519.
ISNAD
Ayan, Buğra - Üstündağ, Mutlu Tahsin. “Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı Ve Sistematik Bir Literatür Taraması”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17/2 (July 1, 2026). https://doi.org/10.24012/dumf.1838519.
JAMA
1.Ayan B, Üstündağ MT. Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması. DUJE. 2026;17. doi:10.24012/dumf.1838519.
MLA
Ayan, Buğra, and Mutlu Tahsin Üstündağ. “Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı Ve Sistematik Bir Literatür Taraması”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, vol. 17, no. 2, July 2026, doi:10.24012/dumf.1838519.
Vancouver
1.Buğra Ayan, Mutlu Tahsin Üstündağ. Akıllı Kontrat Geliştirme Süreçlerinde Yapay Zekanın Rolü: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması. DUJE. 2026 Jul. 1;17(2). doi:10.24012/dumf.1838519