Research Article

Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi

Volume: 17 Number: 2 August 7, 2026
EN TR

Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi

Abstract

Kentsel trafik sinyal sitemlerinin kontrolü, sistem verimliliğinin artırılmasında ve gereksiz gecikmelerin azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Trafik koşullarının giderek daha değişken hale gelmesiyle birlikte, talep ile sinyal zamanlama parametreleri arasındaki karmaşık etkileşimlerin yakalanması da zorlaşmaktadır. Bu çalışma, senaryo temelli işletim verilerine dayanan, trafik analizine yönelik açıklanabilir yapay zekâ (XAI) tabanlı bir çerçeve sunmaktadır. Explainable Boosting Machine (EBM) kullanılarak geliştirilen önerilen model; çevrim süresi, yeşil faz , geliş akımları, doygunluk derecesi ve kavşak gecikmesi arasındaki ilişkileri ortaya koymaktadır. Tahmin doğruluğunun yanı sıra, model özellik önemi ve şekil fonksiyonları aracılığıyla her bir parametrenin gecikme oluşumuna nasıl katkı sağladığını açıklamaktadır. Elde edilen bulgular, açıklanabilir yapay zekâ modellerinin yüksek tahmin doğruluğunu yorumlanabilir biçimde sunabildiğini ve veriye dayalı sinyal kontrol stratejilerinin geliştirilmesini destekleyerek etkin ve sürdürülebilir kentsel hareketliliğe katkı sağladığını göstermektedir.

Keywords

Supporting Institution

Hazırlanan makalede herhangi bir kişi/kurum ile çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Hazırlanan makalede etik kurul izni alınmasına gerek yoktur.

Thanks

Hazırlanan makalede herhangi bir teşekkür kısmı bulunmamaktadır.

References

  1. [1] Z. Cakici and Y. S. Murat, "A differential evolution algorithm‐based traffic control model for signalized intersections," Advances in Civil Engineering, vol. 2019, no. 7360939, pp. 1-16, 2019, doi: 10.1155/2019/7360939.
  2. [2] A. I. M. Almadi, R. E. Al Mamlook, Y. Almarhabi, I. Ullah, A. Jamal, and N. Bandara, "A Fuzzy-Logic Approach Based on Driver Decision-Making Behavior Modeling and Simulation," Sustainability, vol. 14, no. 14, p. 8874, 2022, doi: 10.3390/su14148874.
  3. [3] R. Carillo, F. Cerasuolo, G. Bovenzi, D. Ciuonzo, and A. Pescapè, "Explainable federated class incremental learning for Encrypted Network Traffic classification," Computer Networks, vol. 269, p. 111448, 2025, doi: 10.1016/j.comnet.2025.111448.
  4. [4] A. P. Akgüngör and E. Korkmaz, "Analysis and Modelling of the Relationship between Stopped and Control Delays by Differential Evolution Algorithm," The Open Civil Engineering Journal, vol. 10, no. 1, pp. 266-279, 2016, doi: 10.2174/1874149501610010266.
  5. [5] HCM, "Highway Capacity Manual," Washington, D.C. :Transportation Research Board, 2000.
  6. [6] F. V. Webster, "Traffic signal settings, road research technical paper No: 39," Road Research Laboratory, London, 1958.
  7. [7] Akçelik, R., "Traffic Signals: Capacity and Time Analysis, Australian Road Research Board, Research Report ARR No.123," 1981.
  8. [8] S. P. Çalışkanelli, F. Atasever Coşkun, and S. Tanyel, "Start-up Lost Time and its Effect on Signalized Intersections in Turkey," Traffic&Transportation, vol. 29, no. 3, pp. 321-329, 2017.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Numerical Modelization in Civil Engineering

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 7, 2026

Submission Date

February 1, 2026

Acceptance Date

July 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 2

APA
Politi, R. (2026). Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 17(2). https://doi.org/10.24012/dumf.1879464
AMA
1.Politi R. Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi. DUJE. 2026;17(2). doi:10.24012/dumf.1879464
Chicago
Politi, Ruti. 2026. “Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem Ile Analizi”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 (2). https://doi.org/10.24012/dumf.1879464.
EndNote
Politi R (August 1, 2026) Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 2
IEEE
[1]R. Politi, “Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi”, DUJE, vol. 17, no. 2, Aug. 2026, doi: 10.24012/dumf.1879464.
ISNAD
Politi, Ruti. “Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem Ile Analizi”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17/2 (August 1, 2026). https://doi.org/10.24012/dumf.1879464.
JAMA
1.Politi R. Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi. DUJE. 2026;17. doi:10.24012/dumf.1879464.
MLA
Politi, Ruti. “Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem Ile Analizi”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, vol. 17, no. 2, Aug. 2026, doi:10.24012/dumf.1879464.
Vancouver
1.Ruti Politi. Sinyalize Kavşaklarda Gecikmenin Açıklanabilir Tabanlı (EBM) Yöntem ile Analizi. DUJE. 2026 Aug. 1;17(2). doi:10.24012/dumf.1879464