Research Article

Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini

Volume: 17 Number: 2 July 27, 2026
TR EN

Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini

Abstract

E-ticaret alanında işletmelerin varlığını sürdürebilme ve kâr edebilme durumları müşteri devamlılığının korunması ile gerçekleşmektedir. Yeni müşteri kazanma maliyetinin var olan müşterileri elde tutma maliyetinden daha yüksek olması, işletmenin yaşayabileceği olası müşteri kayıplarını tahmin edip buna yönelik önleyici stratejiler geliştirmesini bir öncelik haline getirmektedir. Bu çalışmada, makine öğrenmesi yöntemleri kullanılarak işletmelerin yaşayabileceği müşteri kayıp durumlarını tahmin etme, veriler üzerinde müşteri davranışlarını anlamayı sağlayan önemli özellikleri belirleme ve bu sonuçları iş stratejilerine dönüştürme hedeflenmektedir. Dört farklı sınıflandırma algoritması karşılaştırılarak e-ticaret veri setindeki müşteri davranışları incelenmiş ve tahminleme yapılmıştır. Hiper parametre optimizasyonu işlemleri Optuna ile gerçekleştirilmiş olup özellik seçim işlemlerinde SelectBest yöntemi ve istatiksel testler birlikte uygulanmıştır. Veri sızıntısını önlemek için gerekli protokoller kullanılmış ve model kararlılığı rastgele örnekleme yöntemiyle test edilmiştir. Performans değerlendirmesinde sonuçlar, Friedman ve Wilcoxon testleri ile doğrulanmış ve metriklerin % 95 güven aralıkları hesaplanmıştır. Model açıklanabilirliği için SHAP ve LIME yaklaşımları bir arada ele alınmıştır. Çalışma sonuçlarında modeller karşılaştırıldığında en dengeli performansı XGBoost algoritması sergilemiş olup, ona en yakın performansı Random Forest algoritması göstermiştir. Yapılan Friedman testi ile modeller arasında anlamlı farklılıklar ortaya konulmuş, Wilcoxon ikili teslerle ise XGBoost ve Random Forest’in diğer modellere üstünlüğü doğrulanmıştır. Müşteri kayıp durumlarını tahminlemede sonuçlar üzerindeki en belirleyici özelliklerin; üyelik süresi, cashback ödemeleri, en son ne zaman alışveriş yapıldığı ve şikayet durumları olmak üzere dört özellik olduğu tespit edilmiştir. Veri sızıntısı korumalı, Optuna tabanlı ve açıklanabilir makine öğrenmesi yaklaşımları; e-ticaret firmalarının risk segmentasyonu yapma, erken müdahale etme ve müşterilerin elde tutulması için stratejiler geliştirmesini desteklemektedir.

Keywords

Supporting Institution

Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Topkapı Üniversitesi

Ethical Statement

Hazırlanan makalede etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Yazarlar, hazırlanan makalede herhangi bir kişi/kurum ile çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

References

  1. [1] C. Wei and I. Chiu, “Turning telecommunications call details to churn prediction: a data mining approach,” Expert Systems with Applications, vol. 23, no. 2, pp. 103–112, 2002, doi:10.1016/S0957-4174(02)00030-1.
  2. [2] G. W. Bock and M. Uncles, “A taxonomy of differences between consumers for segmentation purposes,” Journal of Marketing Management, 2002, doi:10.1016/S0167-8116(02)00081-2.
  3. [3] K. Buckinx and D. Van den Poel, “Customer base analysis: partial defection of behaviourally loyal clients in a non-contractual FMCG retail setting,” European Journal of Operational Research, vol. 164, 2005, doi: 10.1016/j.ejor.2003.12.010.
  4. [4] E. Ngai, L. Xiu, and D. Chau, “Application of data mining techniques in customer relationship management: A literature review and classification,” Expert Systems with Applications, vol. 36, 2009, doi:10.1016/j.eswa.2008.02.021
  5. [5] J. Sun, H. Li, H. Fujita, B. Fu, and W. Ai, “Class-imbalanced dynamic financial distress prediction based on Adaboost-SVM ensemble combined with SMOTE and time weighting,” Information Fusion, vol. 54, pp. 128–144, 2020, doi: 10.1016/j.inffus.2019.07.006.
  6. [6] T. Hastie, R. Tibshirani, and J. Friedman, The Elements of Statistical Learning, Springer, 2009, doi:10.1007/978-0-387-84858-7.
  7. [7] J. Kotsiantis, “Supervised machine learning: A review of classification techniques,” Informatica, vol. 31, 2007. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/220166738_Supervised_Machine_Learning_A_Review_of_Classification_Techniques.
  8. [8] H. He and E. Garcia, “Learning from imbalanced data,” IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering, vol. 21, no. 9, pp. 1263–1284, 2009, doi:10.1109/TKDE.2008.239.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Machine Learning (Other), Modelling and Simulation, Planning and Decision Making, Artificial Intelligence (Other), Computer Software

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 27, 2026

Submission Date

February 24, 2026

Acceptance Date

June 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17 Number: 2

APA
Hoş İkizoğlu, Ü., Tulum, G., Bingöl, N., & Osman, O. (2026). Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 17(2). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785
AMA
1.Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DUJE. 2026;17(2). doi:10.24012/dumf.1896785
Chicago
Hoş İkizoğlu, Ülkü, Gökalp Tulum, Nuri Bingöl, and Onur Osman. 2026. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri Ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 (2). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785.
EndNote
Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O (July 1, 2026) Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 2
IEEE
[1]Ü. Hoş İkizoğlu, G. Tulum, N. Bingöl, and O. Osman, “Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”, DUJE, vol. 17, no. 2, July 2026, doi: 10.24012/dumf.1896785.
ISNAD
Hoş İkizoğlu, Ülkü - Tulum, Gökalp - Bingöl, Nuri - Osman, Onur. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri Ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17/2 (July 1, 2026). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785.
JAMA
1.Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DUJE. 2026;17. doi:10.24012/dumf.1896785.
MLA
Hoş İkizoğlu, Ülkü, et al. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri Ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, vol. 17, no. 2, July 2026, doi:10.24012/dumf.1896785.
Vancouver
1.Ülkü Hoş İkizoğlu, Gökalp Tulum, Nuri Bingöl, Onur Osman. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DUJE. 2026 Jul. 1;17(2). doi:10.24012/dumf.1896785