Araştırma Makalesi

Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini

Cilt: 17 Sayı: 2 27 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini

Öz

E-ticaret alanında işletmelerin varlığını sürdürebilme ve kâr edebilme durumları müşteri devamlılığının korunması ile gerçekleşmektedir. Yeni müşteri kazanma maliyetinin var olan müşterileri elde tutma maliyetinden daha yüksek olması, işletmenin yaşayabileceği olası müşteri kayıplarını tahmin edip buna yönelik önleyici stratejiler geliştirmesini bir öncelik haline getirmektedir. Bu çalışmada, makine öğrenmesi yöntemleri kullanılarak işletmelerin yaşayabileceği müşteri kayıp durumlarını tahmin etme, veriler üzerinde müşteri davranışlarını anlamayı sağlayan önemli özellikleri belirleme ve bu sonuçları iş stratejilerine dönüştürme hedeflenmektedir. Dört farklı sınıflandırma algoritması karşılaştırılarak e-ticaret veri setindeki müşteri davranışları incelenmiş ve tahminleme yapılmıştır. Hiper parametre optimizasyonu işlemleri Optuna ile gerçekleştirilmiş olup özellik seçim işlemlerinde SelectBest yöntemi ve istatiksel testler birlikte uygulanmıştır. Veri sızıntısını önlemek için gerekli protokoller kullanılmış ve model kararlılığı rastgele örnekleme yöntemiyle test edilmiştir. Performans değerlendirmesinde sonuçlar, Friedman ve Wilcoxon testleri ile doğrulanmış ve metriklerin % 95 güven aralıkları hesaplanmıştır. Model açıklanabilirliği için SHAP ve LIME yaklaşımları bir arada ele alınmıştır. Çalışma sonuçlarında modeller karşılaştırıldığında en dengeli performansı XGBoost algoritması sergilemiş olup, ona en yakın performansı Random Forest algoritması göstermiştir. Yapılan Friedman testi ile modeller arasında anlamlı farklılıklar ortaya konulmuş, Wilcoxon ikili teslerle ise XGBoost ve Random Forest’in diğer modellere üstünlüğü doğrulanmıştır. Müşteri kayıp durumlarını tahminlemede sonuçlar üzerindeki en belirleyici özelliklerin; üyelik süresi, cashback ödemeleri, en son ne zaman alışveriş yapıldığı ve şikayet durumları olmak üzere dört özellik olduğu tespit edilmiştir. Veri sızıntısı korumalı, Optuna tabanlı ve açıklanabilir makine öğrenmesi yaklaşımları; e-ticaret firmalarının risk segmentasyonu yapma, erken müdahale etme ve müşterilerin elde tutulması için stratejiler geliştirmesini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Topkapı Üniversitesi

Etik Beyan

Hazırlanan makalede etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Yazarlar, hazırlanan makalede herhangi bir kişi/kurum ile çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

Kaynakça

  1. [1] C. Wei and I. Chiu, “Turning telecommunications call details to churn prediction: a data mining approach,” Expert Systems with Applications, vol. 23, no. 2, pp. 103–112, 2002, doi:10.1016/S0957-4174(02)00030-1.
  2. [2] G. W. Bock and M. Uncles, “A taxonomy of differences between consumers for segmentation purposes,” Journal of Marketing Management, 2002, doi:10.1016/S0167-8116(02)00081-2.
  3. [3] K. Buckinx and D. Van den Poel, “Customer base analysis: partial defection of behaviourally loyal clients in a non-contractual FMCG retail setting,” European Journal of Operational Research, vol. 164, 2005, doi: 10.1016/j.ejor.2003.12.010.
  4. [4] E. Ngai, L. Xiu, and D. Chau, “Application of data mining techniques in customer relationship management: A literature review and classification,” Expert Systems with Applications, vol. 36, 2009, doi:10.1016/j.eswa.2008.02.021
  5. [5] J. Sun, H. Li, H. Fujita, B. Fu, and W. Ai, “Class-imbalanced dynamic financial distress prediction based on Adaboost-SVM ensemble combined with SMOTE and time weighting,” Information Fusion, vol. 54, pp. 128–144, 2020, doi: 10.1016/j.inffus.2019.07.006.
  6. [6] T. Hastie, R. Tibshirani, and J. Friedman, The Elements of Statistical Learning, Springer, 2009, doi:10.1007/978-0-387-84858-7.
  7. [7] J. Kotsiantis, “Supervised machine learning: A review of classification techniques,” Informatica, vol. 31, 2007. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/220166738_Supervised_Machine_Learning_A_Review_of_Classification_Techniques.
  8. [8] H. He and E. Garcia, “Learning from imbalanced data,” IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering, vol. 21, no. 9, pp. 1263–1284, 2009, doi:10.1109/TKDE.2008.239.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Makine Öğrenme (Diğer), Modelleme ve Simülasyon, Planlama ve Karar Verme, Yapay Zeka (Diğer), Bilgisayar Yazılımı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

24 Şubat 2026

Kabul Tarihi

4 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Hoş İkizoğlu, Ü., Tulum, G., Bingöl, N., & Osman, O. (2026). Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 17(2). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785
AMA
1.Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DÜMF MD. 2026;17(2). doi:10.24012/dumf.1896785
Chicago
Hoş İkizoğlu, Ülkü, Gökalp Tulum, Nuri Bingöl, ve Onur Osman. 2026. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 (2). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785.
EndNote
Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O (01 Temmuz 2026) Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17 2
IEEE
[1]Ü. Hoş İkizoğlu, G. Tulum, N. Bingöl, ve O. Osman, “Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”, DÜMF MD, c. 17, sy 2, Tem. 2026, doi: 10.24012/dumf.1896785.
ISNAD
Hoş İkizoğlu, Ülkü - Tulum, Gökalp - Bingöl, Nuri - Osman, Onur. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi 17/2 (01 Temmuz 2026). https://doi.org/10.24012/dumf.1896785.
JAMA
1.Hoş İkizoğlu Ü, Tulum G, Bingöl N, Osman O. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DÜMF MD. 2026;17. doi:10.24012/dumf.1896785.
MLA
Hoş İkizoğlu, Ülkü, vd. “Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini”. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, c. 17, sy 2, Temmuz 2026, doi:10.24012/dumf.1896785.
Vancouver
1.Ülkü Hoş İkizoğlu, Gökalp Tulum, Nuri Bingöl, Onur Osman. Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile E-Ticarette Müşteri Kaybı Tahmini. DÜMF MD. 01 Temmuz 2026;17(2). doi:10.24012/dumf.1896785
DUJE tarafından yayınlanan tüm makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Bu, orijinal eser ve kaynağın uygun şekilde belirtilmesi koşuluyla, herkesin eseri kopyalamasına, yeniden dağıtmasına, yeniden düzenlemesine, iletmesine ve uyarlamasına izin verir. 24456