KEŞMİR SORUNUNUN ORTAYA ÇIKIŞI VE TÜRKİYE

Öz

Keşmir sorunu, 1947 yılında Britanya Hindistanı’nın bağımsızlığını kazanarak Pakistan ve Hindistan olarak ikiye bölünmesiyle ortaya çıkan, sömürgecilik sonrası dönemin en köklü ve karmaşık sınır uyuşmazlıklarından biridir. Nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman olan Cemmu ve Keşmir Prenslik Devleti’nin Hindu mihracesinin kararıyla Hindistan’a katılması, iki ülke arasında günümüze kadar süren askerî ve siyasi çatışmaların fitilini ateşlemiştir. Sorun, uluslararası barışı tehdit etmesi nedeniyle Birleşmiş Milletlerin gündemine taşınan ilk uyuşmazlıklardan biri olmuş; ateşkes ve plebisit kararlarına rağmen tarafların uzlaşmaz tutumları nedeniyle çözüme kavuşturulamamıştır. Bu çalışma, Keşmir sorununun ortaya çıktığı ve biçimlendiği 1947-1955 yılları arasındaki dinamik başlangıç dönemini mercek altına almaktadır. Makalede, uyuşmazlığın tarihsel, demografik ve jeopolitik kökenleri ile Pakistan ve Hindistan’ın Keşmir üzerindeki egemenlik iddiaları analiz edilmektedir. Araştırmanın özgün boyutunu, 2024 yılında gizliliği kaldırılan Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşiv belgeleri ve dönemin Türk basını ışığında Türkiye’nin konuya yaklaşımı oluşturmaktadır. Zira Türkiye, bağımsızlıklarını takiben Hindistan ve Pakistan’ı ilk tanıyan ülkeler arasında yer almış; Keşmir sorunu karşısında ise İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin jeopolitik koşulları ve Sovyet tehdidine karşı Batı Bloku ile geliştirilen ilişkiler çerçevesinde dengeli ve temkinli bir dış politika izlemeyi tercih etmiştir. Çalışmada ulaşılan temel bulgular, Türkiye’nin ulusal çıkarlar doğrultusunda resmi bir tarafsızlık gözetmesine karşın, Bağdat Paktı’nın kurulmasına giden süreçte Pakistan’a karşı daha hayırhah bir yaklaşım sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda makale, Keşmir sorununun tarihsel gelişimini ele alırken, sorunun uluslararası dinamiklerini ve Türkiye’nin tutumunu dönemin jeopolitik koşulları çerçevesinde analiz etmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Keşmir Sorunu
• Türkiye
• Pakistan
• Hindistan
• Birleşmiş Milletler

Emergence of the Kashmir Dispute and Turkiye

Öz

The Kashmir dispute is one of the most deep-rooted and complex post-colonial border conflicts, emerging in 1947 with the partition of British India into two independent states, Pakistan and India. The decision of the Hindu Maharaja of the Jammu and Kashmir Princely State, where the vast majority of the population was Muslim, to accede to India ignited the fuse of military and political conflicts that persist to this day. As a threat to international peace, the issue became one of the first disputes brought before the United Nations; however, despite ceasefire and plebiscite resolutions, it has remained unresolved due to the uncompromising stances of the parties involved. This study scrutinizes the dynamic initial period between 1947 and 1955, during which the Kashmir dispute emerged and took shape. The article analyzes the historical, demographic, and geopolitical origins of the conflict alongside the sovereign claims of Pakistan and India over Kashmir. The novel dimension of this research lies in its examination of Türkiye's approach to the issue in light of the Turkish Diplomatic Archives of the Ministry of Foreign Affairs, whose confidentiality was recently lifted in 2024, as well as the Grand National Assembly of Türkiye transcripts and the Turkish press of the period. Indeed, Türkiye was among the first countries to recognize India and Pakistan following their independence; regarding the Kashmir dispute, however, it preferred to pursue a balanced and cautious foreign policy in line with its national interests, within the framework of the post-World War II geopolitical conditions and the relations developed with the Western Bloc against the Soviet threat. The primary findings of the study reveal that although Türkiye maintained official neutrality in line with its national interests, it exhibited a more benevolent approach toward Pakistan during the process leading up to the establishment of the Baghdad Pact. Accordingly, while addressing the historical evolution of the Kashmir dispute, this article aims to analyze the international dynamics of the conflict and Türkiye's stance within the framework of the geopolitical conditions of the period.

Anahtar Kelimeler

• Kashmir Dispute
• Turkiye
• Pakistan
• India
• The United Nations

Kaynakça

1. Ahmad, Parvez, “Nature of Land Rights in Kashmir Under Dogras 1846-1947”, Indian History Congress, Sayı 64, 2003, ss. 822-838.
2. Akkaş, Hasan Hüseyin - Aabid Majeed Sheikh, “Çözül(e)meyen Keşmir Sorunu ve Birleşmiş Milletler”, International Academic Social Resources Journal, Cilt 6, Sayı 26, 2021, ss. 1044-1053.
3. Amin, Shahid M., “A Re-evaluation of the Kashmir Dispute”, Pakistan Horizon, Cilt 56, Sayı 2, 2003, ss. 37-51.
4. Ashraf, Fahmida, “The Kashmir Dispute: An Evaluation”, Strategic Studies, Cilt 13, Sayı 4, 1990, ss. 61-77.
5. Ataöv, Türkkaya, “Keşmir Meselesinin Önemi”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt 15, Sayı 1, 1960a, ss. 195-214.
6. Ataöv, Türkkaya, Keşmir, Hindistan ve Komşuları: Öykü Terör, Barış, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2014b.
7. Birdwood, Lord, Two Nations and Kashmir, Robert Hale Limited, London, 1956.
8. Bose, Sumantra, “Sources of Conflict, Dimensions of Peace”, Economic and Political Weekly, Cilt 34, Sayı 13, 1999, ss. 762-768.

9. Chand, Puran, “Elections in Jammu and Kashmir Since 1951”, Journal of Emerging Technologies and Innovative Research (JETIR), Cilt 10, Sayı 4, 2023, ss. 587-596.
10. Conforti, Benedetto, The Law and Practice of the United Nations, Kluwer Law International, Boston, London, 1996.
11. Das, Taraknath, “The Kashmir Issue and the United Nations”, Political Quarterly, Cilt 65, Sayı 2, 1950, ss. 264-282.
12. Dursun, Davut, “Bağdat Paktı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 4, 1991b, ss. 446-447.
13. Dursun, Davut, “Bandung”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 5, 1992a, ss. 55-56.
14. Erim, Nihat, Günlükler 1925-1979, I. Cilt, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2005.
15. Göktepe, Cihat – Süleyman Seydi, “Soğuk Savaş Başlangıcında Türk Dış Politikası”, Bilig, Sayı 72, 2015, ss. 197-222.
16. Gönlübol, Mehmet (Ed.), Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1995), Siyasal Kitabevi, Ankara, 1996.
17. Hussain, Serena, “Society and Politics of Jammu and Kashmir: An Introduction”, (Ed. Serena Hussain), Society and Politics of Jammu and Kashmir içinde, Palgrave Macmillan, 2021a, ss. 1-30.
18. Hussain, Ijaz, “Kashmir Dispute and the Instrument of Accession”, Strategic Studies, Cilt 18, Sayı 2/3, 1995b, ss. 13-27.
19. Hussain, Syed Rifaat, “Resolving Kashmir Dispute: Blending Realism with Justice”, The Pakistan Development Review, 2009c, ss. 1007-1035.
20. İzmir, Bahar, “Türkiye-Hindistan Dostluk Antlaşması (14 Aralık 1951)”, Atatürk Ansiklopedisi, 2023a, ss. 1-7.
21. İzmir, Bahar, “Türkiye-Pakistan Dostluk Antlaşması (29 Temmuz 1951)”, Atatürk Ansiklopedisi, 2023b, ss. 1-5.
22. Korbel, Josef, “The Kashmir Dispute After Six Years”, International Organization, Cilt 7, Sayı 4, 1953, ss. 498-510.
23. Kürkçüoğlu, Ömer, Türkiye’nin Arap Orta Doğu’suna Karşı Politikası (1945-1970), Ankara Üniversitesi SBF Yayınları, Ankara, 1972.
24. Lamb, Alaistar, Kashmir: A Disputed Legacy, 1846-1990, Oxford University Press, Karachi, 1991.
25. Mathur, Shubh, The Human Toll of the Kashmir Conflict, Palgrave MacMillan, Hampshire, 2016.
26. Mustafa, Zubeida, “Kashmir Dispute and The Simla Agreement”, Pakistan Horizon, Cilt 25, Sayı 3, 1972, ss. 38-52.
27. Naidu, M. Venkaiah, “The Kashmir Dispute and India-Pakistan Relations: The Untold Story of Cold War Diplomacy”, Peace Research, Cilt 32, Sayı 2, 2000, ss. 1-30.
28. Nuza, Fehmi, “Yahya Kemal Beyatlı Hariciye Hizmetinde”, Doğumunun Yüzüncü Yılında Yahya Kemal Beyatlı içinde, TTK Basımevi, Ankara, 1994, ss. 165-194.
29. Rahman, Mushtaqur, Divided Kashmir: Old Problems, New Opportunities for India, Pakistan, and the Kashmiri People, Lynne Rienner, Boulder, 1996.
30. Rao, Kodanda, “The Kashmir Dispute”, Current History, Cilt 36, Sayı 211, 1959, ss. 141-145.
31. Snedden, Christopher, Understanding Kashmir and Kashmiris, Hurst & Company, London, 2015a.
32. Snedden, Christopher, Independent Kashmir: An Incomplete Aspiration, Manchester University Press, Manchester, 2021b.
33. Sufi, Ghulam Muhyi’d Din, Kashir: Being a History of Kashmir, University of Panjab, Jammu and Kashmir, 1948.
34. Sum, H. K., R. Moorthy ve G. Benny, “The Genesis of Kashmir Dispute”, Asian Social Science, Cilt 9, Sayı 11, 2013, ss. 155-165.
35. Şahbaz, Davut, “Keşmir Meselesinde Şeyh Muhammed Abdullah’ın Rolü: Kahraman mı? Hain mi?”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 13, Sayı 70, 2020, ss. 292-303.
36. Temiz, Süleyman, “Kâğıt Kaplan- Zayıf Bir Pakt Olarak Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı (SEATO) ve Bölgesel Siyasi Etkileri”, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Ekonomi & Siyaset Özel Sayısı, 2019, ss. 285-302.
37. Toker, Halil, Sebepleri ve Sonuçları İle Keşmir Meselesini Kavramak, Demavend Yayınları, İstanbul, 2017.
38. Uzun, Mustafa İsmet, “Doğrul, Ömer Rıza”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 9, 1994, ss. 489-492.
39. Yaşar, Bülent, “Bağımsız Afganistan’ın Modernleşmesi Hususunda Türkiye’den Afganistan’a Gönderilen Uzmanlar”, Birey ve Toplum, Cilt 10, Sayı 2, 2020, ss. 51-86.
40. Zorbay, Taner, “Unutulmuş Bir Sorun: Keşmir Meselesi ve Bölgesel Dengeler”, XVIII. Türk Tarih Kongresi, Cilt 10, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2022, ss. 793-804.