Analysis of Server Acim's "Five Variations" Op. 14

Öz

This study was conducted with the aim of enhancing the understanding, performance quality, recognition, and dissemination of the work titled Op. 14 “Five Variations on a Theme by Aşık Veysel” by Turkish composer Server Acim. In this context, information is provided regarding the composer's life, musical approach, the prominent Turkish folk poet Aşık Veysel, and his well-known piece “Uzun İnce Bir Yoldayım”, which serves as the thematic material for the composition. In the aftermath of the establishment of the Republic, Atatürk's encouragement of musical reform led to significant developments in Turkish music, elevating the “Turkish Five” to prominence as central figures in the development of the Turkish contemporary music repertoire. These composers produced numerous examples in the field of polyphonizing Turkish folk music. Server Acim, who studied directly with some members of the Turkish Five and has composed extensively in this area, has expressed his mission to contribute to the expansion of the Turkish contemporary music corpus. This study focuses on Acim's Op. 14 Five Variations, composed in 1999 for flute and piano, based on Aşık Veysel's work 'Uzun İnce Bir Yoldayım'. The composition consists of a theme followed by five variations and was created by blending the stylistic features of Turkish folk music with the polyphonic structure of Western classical music. During the preparation of the study, qualitative research methods were employed. In the first section, data collected via descriptive survey method were examined. In the analysis section, formal, structural, and performance-based analyses were carried out. In light of the findings, key aspects were highlighted, and suggestions were provided to resolve performance-related challenges, along with proposed exercises to support interpretive and technical development.

Anahtar Kelimeler

• Server Acim
• Aşık Veysel
• Flute
• Variation
• Analysis

SERVER ACİM'İN "BEŞ ÇEŞİTLEME" OP. 14 ESERİNİN İNCELENMESİ

Öz

Türk besteci Server Acim'in Op. 14 "Beş Çeşitleme; Âşık Veysel'in Bir Teması Üzerine" isimli eserinin anlaşılması, daha iyi icra edilebilmesi, tanınması ve icrasının yaygınlaştırılması amacıyla yapılan bu çalışmada, bestecinin hayatına, müzikal anlayışına, ünlü halk ozanımız Âşık Veysel ve onun 'Uzun İnce Bir Yoldayım' eserine ilişkin bilgiler verilmiştir. Cumhuriyet'in ilanından sonra Atatürk'ün teşvikiyle Türk müziği alanında yaşanan gelişmeler ile Türk Çağdaş Müzik repertuvarı için önemli isimler olan Türk Beşleri öne çıkmıştır. Türk halk müziğinin çokseslendirilmesi alanında çok sayıda örnek çalışma ortaya koymuşlardır. Türk Beşleri'nin birkaçından bizzat dersler alan ve bu alanda çok sayıda çalışmaya imza atan besteci Server Acim de Türk Çağdaş Müzik dağarını genişletmek misyonuna sahip olduğunu dile getirmiştir. Bu çalışmada Server Acim'in 1999 yılında flüt ve piyano için Âşık Veysel'in 'Uzun İnce Bir Yoldayım' eserini tema alarak yazdığı “Beş Çeşitleme” Op.14 adlı eseri incelenmiştir. Eser Tema ve beş çeşitlemeden oluşmaktadır. Türk halk müziği normları ve Batı klasik müziğinin polifonik yapısı birleştirilerek oluşturulmuştur. Çalışmanın hazırlanması sırasında nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. İlk kısımda betimsel tarama yöntemiyle elde edilen veriler incelenmiş, inceleme kısmında ise formal, yapısal ve icraya yönelik analizler yapılmıştır. Ulaşılan veriler ışığında önemli görülen noktalara vurgu yapılmış ve icra yönünden karşılaşılan problemlerin çözümlerine yönelik tavsiyelerde bulunulmuş ve egzersizler önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Server Acim
• Âşık Veysel
• Flüt
• Çeşitleme
• Analiz

Kaynakça

1. Acim, S. (2003, 30–31 Ekim). Bestecilik ve eğitimi. Cumhuriyetimizin 80. yılında müzik [Sempozyum bildirisi] (ss. 278–284). Malatya, Türkiye: İnönü Üniversitesi.
2. Acim, S. (2013). Prof. Server Acim – sanatsal özgeçmiş [LinkedIn profil sayfası]. 9 Ekim 2024 tarihinde https://www.linkedin.com/in/acimserver/ adresinden erişilmiştir.
3. Acim, S. ve Sağer, T. (2020). Temel armoni bilgileri. Ankara: Gece Kitaplığı.
4. Altar, C. M. (2006). Müzikbilimin tarih, felsefe ve estetik ile buluşması (S. Acim, Konuşmacı). Bilkent Üniversitesi Ahmet Adnan Saygun Müzik Araştırmaları ve Eğitim Merkezi, Ankara. 8 Ekim 2024 tarihinde https://cevadmemduhaltar.itu.edu.tr/panel-server-acim.html adresinden erişilmiştir.
5. Apel W. (Ed.) (1950). Harvard dictionary of music. Cambridge. Harvard University Press.
6. Bâkiler, Y. B. (1989). Âşık Veysel. Türk Büyükleri Dizisi:123, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
7. Boran, İ. ve Acar, K. Y. (2022). Kültürel tarih ışığında çoksesli batı müziği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. Bulut, M. Ö. (2007). Genç Türk bestecilerinin eser yaratma süreçlerinde kullandıkları ritimsel elemanlar. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Anabilim Dalı. Ankara.

9. Bulut, S. (2019). Türk çağdaş flüt müziği: Akademisyen bestecilerin flüt eserleri. İstanbul: Cinius Yayınları.
10. Bulur, E. (2019). Müzik analizinde Shenker yaklaşımı. Konservatoryum. 6(1), 21-46.
11. Cangal, N. (2004). Müzik formları. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
12. Çelikbaş, H. (2022, 30 Aralık). Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 2023'ün 'Âşık Veysel Yılı' olarak kutlanmasına ilişkin genelge. Anadolu Ajansı. 16 Ocak 2025 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogandan-2023un-asik-veysel-yili-olarak-kutlanmasina-iliskin-genelge/2774964 adresinden erişilmiştir.
13. Çokamay, B. (2020). Türk müziğinin çokseslendirilmesinde tonal armoni. (T. Vural ve H. Yücel, Edt.). Konya: Eğitim Yayınları.
14. Doğan, Ö. ve Jafarova, D. A. (2014). Cenan Akın’ın varyasyon silsilesi. Erciyes Sanat Dergisi, [3], 26-37.
15. Fışkın, Ü. (2023). Modal yapıtlarda modülasyon temsil modeli: Çember mod alanı, Türk Müziği Dergisi, 3(4), 507-531.
16. Günalçin, S. (2025). Türk makam müziği çevrelerinde “koma” teriminin kullanımına eleştirel bir bakış. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(1), 529-570.
17. Hodeir, A. (1992). Cep üniversitesi; Müzik türleri ve biçimleri (İ. Usmanbaş, Çev.). İstanbul. İletişim Yayıncılık.
18. İlyasoğlu, E. (2019, 27 Kasım). Sahnenin fantastik büyüsü/Server Acim'i yitirdik. Cumhuriyet Gazetesi. Erişim Tarihi 8 Ekim 2024, https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/evin-ilyasoglu/sahnenin-fantastik-buyusu-1704503
19. İnönü Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. (t.y.). Prof. Server Acim; Akademik idari deneyim. Erişim tarihi 30 Mayıs 2024, https://avesis.inonu.edu.tr/server.acim/deneyim
20. Kalender, C. ve Barış, D. A. (2022). Tamperemanın tarihçesine kısa bir bakış. Sanat ve Tasarım Dergisi, 12(1), 331-346.
21. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Karşal, E., Bağcı, H. ve Hüzmeli, I. (2018). Türk flüt müziği ve Türk bestecilerinin flüt eserlerine ilişkin farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(84). 55-76.
23. Merriam-Webster. (t.y.). Maestoso. Merriam-Webster.com [Sözlük]. Erişim tarihi 30 Ekim 2024, https://www.merriam-webster.com/dictionary/maestoso
24. Musicca. (t.y.). Mi Dorian modu. Musicca.com [Sözlük]. Erişim Tarihi: 09 Ekim 2024, https://www.musicca.com/dictionary/scales/e-dorian
25. Oğuzcan Ü. Y. (Ed.) (1971). Âşık Veysel Şatıroğlu; Dostlar beni hatırlasın; Bütün şiirleri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
26. Sibelius. (2022). Edisyon 7.5 for education. Nota Yazım Programı. Burlington, Dublin. Avid Technology Inc.
27. Stevens, R. S. ve Zwissler, R. N. (1967). Artistic flute technique and study. California: Golden West Music Press.
28. Şakalar, A. ve Gürel, S. (2023). "Âşık Veysel türkülerindeki sözlerin ses eğitimi bağlamında müzikal ifade odaklı analizi". Türk Müziği Dergisi. 3(4), 485-497.
29. Şenol, A. ve Demirbatır, E. (2012). Development of flute works in Turkey from Turkish rebuplic to present. Journal of Education and Future, [1]. 173-185.
30. Taffanel, P. ve Gaubert, P. (1958). Taffanel-Gaubert complete flute method, volume II- part V; 24 progressive studies. Paris: Alphonse Leduc Editions Musicales.
31. TRT Müzik Dairesi Yayınları. (1987). Uzun ince bir yoldayım notası. THM repertuar no: 2973. Derleyen TRT Müzik Dairesi Başkanlığı, Ankara. THM Müdürlüğü.
32. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). Atatürk'ün TBMM 4. dönem 4. yasama yılı açılış konuşması (1 Kasım 1934). Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, Devre IV, İçtima 4, Cilt 25. 17 Haziran 2025 tarihinde https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d04/c025/tbmm04025001.pdf adresinden erişilmiştir.
33. Uluskan Bayındır, S. (2021, Mart). Türk beşleri, Atatürk Ansiklopedisi. https://yeni.ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/412/T%C3%BCrk-Be%C5%9Fleri (Erişim 2025, Haziran 17).
34. URL-1: Acim, S. (2014, 29 Ekim). Klasik batı müziği’nde türler, biçimler ve besteciler [Radyo programı]. İTÜ Radyo, Program No. 10. İstanbul, Türkiye: İstanbul Teknik Üniversitesi. 10 Şubat 2025 tarihinde https://acimanasayfa.wordpress.com/kbb-muziginde-tbb/ adresinden erişilmiştir.
35. URL-2: Acim, S. (2014, 12 Kasım). Klasik batı müziği’nde türler, biçimler ve besteciler [Radyo programı]. İTÜ Radyo, Program No. 8. İstanbul, Türkiye: İstanbul Teknik Üniversitesi. 10 Şubat 2025 tarihinde https://acimanasayfa.wordpress.com/kbb-muziginde-tbb/ adresinden erişilmiştir.
36. Wye, T. (1992a). Practice book for the flute: Volume 2, technique. Sevenoaks, London, UK: Novello.
37. Wye, T. (1992b). Practice book for the flute: Volume 3, articulation. Sevenoaks, Borough Green, UK: Novello.