İŞYERİ ERGONOMİSİNİN ZİHİNSEL İŞ YÜKÜ VE İŞ PERFORMANSI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: AKADEMİSYENLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Öz
Bu araştırmanın amacı, işyeri ergonomisinin akademisyenlerin zihinsel iş yükü ve iş performansı üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide zihinsel iş yükünün aracı rolünü belirlemektir. Çalışmanın evrenini Türkiye’deki devlet ve vakıf üniversitelerinde görev yapan akademisyenler oluşturmuş, kolayda örnekleme yöntemiyle 389 katılımcıdan çevrim içi anket aracılığıyla veri toplanmıştır. Araştırma modeli, İş Talepleri–Kaynakları Modeli temel alınarak yapılandırılmıştır. İşyeri ergonomisi, zihinsel iş yükü ve iş performansı değişkenler olarak ele alınmıştır. Kullanılan ölçekler daha önce geçerlik-güvenirliği kanıtlanmış bilimsel ölçme araçlarıdır. Elde edilen bulgulara göre ergonomik çalışma koşulları, akademisyenlerin iş performansını anlamlı ve pozitif yönde etkilemektedir. Aynı zamanda ergonomi düzeyinin artmasının zihinsel iş yükünü azalttığı, zihinsel iş yükünün ise performans üzerinde olumsuz etki yarattığı tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonucunda zihinsel iş yükünün, ergonomi ile iş performansı arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiği ortaya konmuştur. Bu bulgular, ergonomik iyileştirmenin yalnızca fiziksel konfor sağlamadığını; bilişsel kaynakları koruyarak performansı dolaylı olarak da artırdığını göstermektedir. Araştırma, ergonominin akademik bağlamda stratejik bir iş kaynağı olduğunu vurgulamakta; üniversitelerde ergonomik düzenlemelerin, zihinsel yük yönetimiyle entegre edilmesi gerektiğine yönelik teorik ve pratik öneriler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
İşyeri Ergonomisi, Zihinsel İş Yükü, İş Performansı, Akademisyenler
Kaynakça
- Akca, M., Yavuz, M., ve Küçükoğlu, M. T. (2020). Zihinsel İş Yükünün ölçümü: CARMeN-Q ölçeğinin Türkçe’ye uyarlaması. Journal of Yaşar University, 15(60), 675–691. https://doi.org/10.19168/jyasar.708357
- Aksüt, G., Alakaş, H. M., ve Eren, T. (2022). Determining Ergonomic Risks Arising from the Use of Information Technologies in the Covid-19 Environment. International Journal of Human-Computer Interaction, 39(8), 1582–1593. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2062856
- Akyürek, G., Üstün, B. (2021). Akademik Personelin Ofislerindeki Ergonomik Düzenlemeye Göre Ağrı, Stres ve Fiziksel Aktivite Düzeylerinin Karşılaştırılması. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(3), 386–394. https://doi.org/10.22312/sdusbed.1005156
- Arefian, S., Laybidi, M. I., Vahedi, M., Melloh, M., ve Mokhtarinia, H. R. (2025). Impact of mental and physical workload on work function in office workers with musculoskeletal disorders. BMC Musculoskeletal Disorders, 26(1), 867. https://doi.org/10.1186/s12891-025-09147-0
- Bakker, A. B., ve Demerouti, E. (2017). Job demands–resources theory: Taking stock and looking forward. Journal of Occupational Health Psychology, 22(3), 273–285. https://doi.org/10.1037/ocp0000056
- Boksem, M. A. S., ve Tops, M. (2008). Mental fatigue: Costs and benefits. Brain Research Reviews, 59(1), 125–139. https://doi.org/10.1016/j.brainresrev.2008.07.001
- Borman, W. C., ve Motowidlo, S. J. (1993). Expanding the criterion domain to include elements of contextual performance. In N. Schmitt ve W. C. Borman (Eds.), Personnel selection in organizations (pp. 71–98). Jossey-Bass.
- Campbell, J. P. (2012). Behavior, performance, and effectiveness in the workplace. In S. W. J. Kozlowski (Ed.), The Oxford handbook of organizational psychology (pp. 316–346). Oxford University Press.
- Chambel, M. J., ve Curral, L. (2005). Stress in Academic life: Work characteristics as predictors of student well‐being and performance. Applied Psychology, 54(1), 135–147. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2005.00200.x
- Creswell, J. W., ve Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE.