Research Article

Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

Volume: 22 Number: 1 June 29, 2026
EN TR

Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

Abstract

Bu araştırma Türkiye’de kişi başına şeker tüketimi ile obezite ve sağlık harcamaları arasındaki ilişkinin zaman serisi verileri kullanarak ortaya çıkarılması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada 2000-2022 dönemini kapsayan Türkiye’ye ilişkin yıllık kişi başına şeker tüketimi, vücut kitle indeksi (VKI) >25 olan kişilerin nüfusa oranı ve sağlık harcamaları zaman serileri logaritmik dönüşümleri yapılarak kullanılmıştır. Veriler Dünya Sağlık Örgütü [World Health Organization (WHO) Global Health Expenditure Database] veri tabanı ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) veri tabanından elde edilmiştir. Araştırmada ekonometrik yöntemlerden Johansen Eş Bütünleşme Testi, Vektör Hata Düzeltme Modeli ve Etki Tepki Fonksiyonları R Studio programı yardımıyla uygulanmıştır. Yapılan ekonometrik analiz sonrasında şeker tüketimine gelen pozitif bir şokun hem obezite oranı hem de sağlık harcamaları üzerinde zaman içinde artan ve kalıcı etkiler yarattığı gözlemlenmiştir. Özellikle 3. ve 4. dönemden itibaren vücut kitle indeksi üzerindeki pozitif etkiler belirginleşmekte, sağlık harcaması üzerinde ise 6. dönemden itibaren etkilerin güçlendiği görülmektedir. Bu bulgular, şeker tüketiminin yalnızca bireysel sağlık riskleri değil, aynı zamanda sağlık harcamaları üzerinde de uzun vadeli ekonomik yük oluşturabildiğini göstermektedir. Öneri olarak, şeker tüketiminin olumsuz sağlık ve ekonomik etkilerini azaltmak için şeker vergisi uygulanabilir, etiketleme sistemi geliştirilebilir, okullarda kısıtlamalar getirilebilir, toplumda farkındalık artırılabilir ve sağlıklı besinlere erişim desteklenebilir. Ayrıca, ulusal izleme sistemleri kurulabilir ve dijital takip araçları yaygınlaştırılabilir.

Keywords

Ethical Statement

Araştırmada etik kurallara uyulmuştur.

References

  1. Ahsan, A., Djutaharta, T., Utami, M. G., Ayuning Pertiwi, Y. B., Diniary, A., Amalia, N., Solarin, S. A., & Ramanathan, S. (2025). The correlation of caloric intake from sugar-sweetened beverage (SSB) on type 2 diabetes mellitus (T2DM) risk in Indonesia. Social Science & Medicine, 372, 117956. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2025.117956.
  2. Allcott, H., Lockwood, B. B., & Taubinsky, D. (2019). Should we tax sugar-sweetened beverages? An overview of theory and evidence. Journal of Economic Perspectives, 33(3), 202–227. https://doi.org/10.1257/jep.33.3.202.
  3. Aldhirgham, T. M., Alfawaz, H. A., & Al-Daghri, N. M. (2025). Beverages and sugar-sweetened beverages consumption pattern and amount among adolescents using beverage frequency questionnaire: cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 50. https://doi.org/10.1186/s12889-024-21145-w.
  4. AlFaris, N. A., Alshwaiyat, N. M., Alkhalidy, H., AlTamimi, J. Z., Alagal, R. I., Alsaikan, R. A., Alsemari, M. A., BinMowyna, M. N., & AlKehayez, N. M. (2022). Sugar-sweetened beverages consumption in a multi-ethnic population of middle-aged men and association with sociodemographic variables and obesity. Frontiers in Nutrition, 9. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.987048.
  5. Ayas, I., & Saruç, N. T. (2017). Obezite vergisi ülke uygulamaları. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 69–82. https://doi.org/10.5578/jeas.64015.
  6. Ayyıldız, Y., & Demirli, Y. (2015). Obezite vergisine ilişkin halkın düşünceleri: Türkiye’de bir alan araştırması. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(2), 59–78.
  7. Bentley, A. R., Ruck, D. J., & Fouts, H. N. (2020). U.S. obesity as delayed effect of excess sugar. Economics & Human Biology, 36, 100818. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2019.100818
  8. Bolayır, B., Ölçer, D., Tekbıyık, B., Kara, G., & Çatuk, H. (2023). Obezite hastalığına sebep olan faktörlerin analitik hiyerarşi prosesi (ahp) yöntemiyle değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1571-1589. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.136663.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Health Economy

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 29, 2026

Submission Date

July 7, 2025

Acceptance Date

February 12, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 22 Number: 1

APA
Çınar, İ. (2026). Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC
AMA
1.Çınar İ. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD. 2026;22(1):161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC
Chicago
Çınar, İbrahim. 2026. “Şeker Tüketiminin Obezite Ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 (1): 161-78. https://izlik.org/JA93PK26DC.
EndNote
Çınar İ (June 1, 2026) Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 1 161–178.
IEEE
[1]İ. Çınar, “Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”, ESAD, vol. 22, no. 1, pp. 161–178, June 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA93PK26DC
ISNAD
Çınar, İbrahim. “Şeker Tüketiminin Obezite Ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22/1 (June 1, 2026): 161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC.
JAMA
1.Çınar İ. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD. 2026;22:161–178.
MLA
Çınar, İbrahim. “Şeker Tüketiminin Obezite Ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 22, no. 1, June 2026, pp. 161-78, https://izlik.org/JA93PK26DC.
Vancouver
1.İbrahim Çınar. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD [Internet]. 2026 Jun. 1;22(1):161-78. Available from: https://izlik.org/JA93PK26DC

Adress: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 14030 Gölköy-BOLU

Tel: 0 374 254 10 00 / 14 86 Fax: 0 374 253 45 21 E-mail: iibfdergi@ibu.edu.tr

ISSN (Publish) : 1306-2174 ISSN (Electronic) : 1306-3553