Araştırma Makalesi

Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

Cilt: 22 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Bu araştırma Türkiye’de kişi başına şeker tüketimi ile obezite ve sağlık harcamaları arasındaki ilişkinin zaman serisi verileri kullanarak ortaya çıkarılması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada 2000-2022 dönemini kapsayan Türkiye’ye ilişkin yıllık kişi başına şeker tüketimi, vücut kitle indeksi (VKI) >25 olan kişilerin nüfusa oranı ve sağlık harcamaları zaman serileri logaritmik dönüşümleri yapılarak kullanılmıştır. Veriler Dünya Sağlık Örgütü [World Health Organization (WHO) Global Health Expenditure Database] veri tabanı ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) veri tabanından elde edilmiştir. Araştırmada ekonometrik yöntemlerden Johansen Eş Bütünleşme Testi, Vektör Hata Düzeltme Modeli ve Etki Tepki Fonksiyonları R Studio programı yardımıyla uygulanmıştır. Yapılan ekonometrik analiz sonrasında şeker tüketimine gelen pozitif bir şokun hem obezite oranı hem de sağlık harcamaları üzerinde zaman içinde artan ve kalıcı etkiler yarattığı gözlemlenmiştir. Özellikle 3. ve 4. dönemden itibaren vücut kitle indeksi üzerindeki pozitif etkiler belirginleşmekte, sağlık harcaması üzerinde ise 6. dönemden itibaren etkilerin güçlendiği görülmektedir. Bu bulgular, şeker tüketiminin yalnızca bireysel sağlık riskleri değil, aynı zamanda sağlık harcamaları üzerinde de uzun vadeli ekonomik yük oluşturabildiğini göstermektedir. Öneri olarak, şeker tüketiminin olumsuz sağlık ve ekonomik etkilerini azaltmak için şeker vergisi uygulanabilir, etiketleme sistemi geliştirilebilir, okullarda kısıtlamalar getirilebilir, toplumda farkındalık artırılabilir ve sağlıklı besinlere erişim desteklenebilir. Ayrıca, ulusal izleme sistemleri kurulabilir ve dijital takip araçları yaygınlaştırılabilir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırmada etik kurallara uyulmuştur.

Kaynakça

  1. Ahsan, A., Djutaharta, T., Utami, M. G., Ayuning Pertiwi, Y. B., Diniary, A., Amalia, N., Solarin, S. A., & Ramanathan, S. (2025). The correlation of caloric intake from sugar-sweetened beverage (SSB) on type 2 diabetes mellitus (T2DM) risk in Indonesia. Social Science & Medicine, 372, 117956. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2025.117956.
  2. Allcott, H., Lockwood, B. B., & Taubinsky, D. (2019). Should we tax sugar-sweetened beverages? An overview of theory and evidence. Journal of Economic Perspectives, 33(3), 202–227. https://doi.org/10.1257/jep.33.3.202.
  3. Aldhirgham, T. M., Alfawaz, H. A., & Al-Daghri, N. M. (2025). Beverages and sugar-sweetened beverages consumption pattern and amount among adolescents using beverage frequency questionnaire: cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 50. https://doi.org/10.1186/s12889-024-21145-w.
  4. AlFaris, N. A., Alshwaiyat, N. M., Alkhalidy, H., AlTamimi, J. Z., Alagal, R. I., Alsaikan, R. A., Alsemari, M. A., BinMowyna, M. N., & AlKehayez, N. M. (2022). Sugar-sweetened beverages consumption in a multi-ethnic population of middle-aged men and association with sociodemographic variables and obesity. Frontiers in Nutrition, 9. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.987048.
  5. Ayas, I., & Saruç, N. T. (2017). Obezite vergisi ülke uygulamaları. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 69–82. https://doi.org/10.5578/jeas.64015.
  6. Ayyıldız, Y., & Demirli, Y. (2015). Obezite vergisine ilişkin halkın düşünceleri: Türkiye’de bir alan araştırması. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(2), 59–78.
  7. Bentley, A. R., Ruck, D. J., & Fouts, H. N. (2020). U.S. obesity as delayed effect of excess sugar. Economics & Human Biology, 36, 100818. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2019.100818
  8. Bolayır, B., Ölçer, D., Tekbıyık, B., Kara, G., & Çatuk, H. (2023). Obezite hastalığına sebep olan faktörlerin analitik hiyerarşi prosesi (ahp) yöntemiyle değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1571-1589. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.136663.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Ekonomisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

7 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

12 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 22 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Çınar, İ. (2026). Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC
AMA
1.Çınar İ. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD. 2026;22(1):161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC
Chicago
Çınar, İbrahim. 2026. “Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 (1): 161-78. https://izlik.org/JA93PK26DC.
EndNote
Çınar İ (01 Haziran 2026) Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 1 161–178.
IEEE
[1]İ. Çınar, “Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”, ESAD, c. 22, sy 1, ss. 161–178, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93PK26DC
ISNAD
Çınar, İbrahim. “Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22/1 (01 Haziran 2026): 161-178. https://izlik.org/JA93PK26DC.
JAMA
1.Çınar İ. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD. 2026;22:161–178.
MLA
Çınar, İbrahim. “Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 22, sy 1, Haziran 2026, ss. 161-78, https://izlik.org/JA93PK26DC.
Vancouver
1.İbrahim Çınar. Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. ESAD [Internet]. 01 Haziran 2026;22(1):161-78. Erişim adresi: https://izlik.org/JA93PK26DC

İletişim Adresi: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 14030 Gölköy-BOLU

Tel: 0 374 254 10 00 / 14 86 Faks: 0 374 253 45 21 E-posta: iibfdergi@ibu.edu.tr

ISSN (Basılı) : 1306-2174 ISSN (Elektronik) : 1306-3553