Research Article

Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı

Volume: 22 Number: 1 June 29, 2026
TR EN

Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gören otomotiv ana sanayi ve otomotiv yan sanayi firmalarının finansal dayanıklılığını Temel Bileşenler Analizi ve K-Means kümeleme analizi kullanarak incelemektir. Çalışmada, 2010-2024 dönemine ait finansal verilerden hareketle 19 firma için cari oran, nakit oran, aktif kârlılık, net kâr marjı ve borç/kaynak oranı esas alınmıştır. Söz konusu oranlar standartlaştırıldıktan sonra finansal dayanıklılığı temsil eden ortak yapının belirlenmesi amacıyla Temel Bileşenler Analizi uygulanmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin değerinin 0,751 ve Bartlett küresellik testinin anlamlı bulunması, veri setinin analiz için uygun olduğunu göstermiştir. Analiz sonucunda özdeğeri 1’in üzerinde tek bir bileşen elde edilmiş ve bu bileşen toplam varyansın %77,281’ini açıklamıştır. Elde edilen bileşen skorları kullanılarak yapılan K-Means kümeleme analizi firmaları iki gruba ayırmıştır: yüksek finansal dayanıklılık gösteren firma grubu ve düşük finansal dayanıklılık gösteren firma grubu. Bulgular, yüksek dayanıklılık grubunda yer alan firmaların daha güçlü likidite ve kârlılık göstergelerine, daha düşük borç baskısına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, finansal dayanıklılığın firma düzeyinde ölçülmesinde Temel Bileşenler Analizi ile kümeleme analizinin birlikte kullanılmasının sektörel karşılaştırmalar açısından işlevsel bir çerçeve sunduğunu göstermektedir.

Keywords

Supporting Institution

Çalışmada herhangi bir destek alınmamıştır.

Ethical Statement

Bu makalede hiçbir insan çalışması sunulmamış olup, makale araştırma ve yayın etiğine uygun hazırlanmıştır.

References

  1. Akgüç, Ö. (2013). Mali tablolar analizi (15. baskı). Avcıol Yayınları.
  2. Al-galal, R. H. A. N., & Kahraman, Ü. M. (2024). Classification of Financial Ratios for BIST Manufacturing Sector Companies By Principal Axis Factor Analysis. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/neusbf/issue/88295/1574060
  3. Allee, K. D., Do, C., & Raymundo, F. G. (2022). Principal Component Analysis and Factor Analysis in Accounting Research. Journal of Financial Reporting, 7(2), 1. https://doi.org/10.2308/jfr-2021-005
  4. Altman, E. I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy. The Journal of Finance, 23(4), 589-609. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x
  5. Arslan, Ö., Polatgil, M., & Arslan, E. (2022). Examining the financial ratios and profitability of companies by using ANFIS: A study on leather and clothing industries traded in BIST. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (61), 369-384. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1013035
  6. Arthur, D., & Vassilvitskii, S. (2007). k-means++: The advantages of careful seeding. Proceedings of the Eighteenth Annual ACM-SIAM Symposium on Discrete Algorithms (SODA 2007), 1027-1035.
  7. Basut, U., & Gümüş, U. T. (2025). BİST’te işlem gören otomotiv sektöründeki firmaların 2018–2023 yılları arasındaki DuPont analizi. R&S- Research Studies Anatolia Journal, 8(3), 455-467. https://doi.org/10.33723/rs.1714032
  8. Bates, T. W., Kahle, K. M., & Stulz, R. M. (2009). Why do U.S. firms hold so much more cash than they used to? The Journal of Finance, 64(5), 1985-2021. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2009.01492.x

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Econometric and Statistical Methods, Business Administration

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 29, 2026

Submission Date

November 20, 2025

Acceptance Date

May 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 22 Number: 1

APA
Ordu, B., Yücel, R., & Eroğlu, F. (2026). Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA
AMA
1.Ordu B, Yücel R, Eroğlu F. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD. 2026;22(1):242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA
Chicago
Ordu, Bülent, Rahmi Yücel, and Fatih Eroğlu. 2026. “Otomotiv Ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA Ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 (1): 242-58. https://izlik.org/JA48HX63ZA.
EndNote
Ordu B, Yücel R, Eroğlu F (June 1, 2026) Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 1 242–258.
IEEE
[1]B. Ordu, R. Yücel, and F. Eroğlu, “Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”, ESAD, vol. 22, no. 1, pp. 242–258, June 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA48HX63ZA
ISNAD
Ordu, Bülent - Yücel, Rahmi - Eroğlu, Fatih. “Otomotiv Ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA Ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22/1 (June 1, 2026): 242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA.
JAMA
1.Ordu B, Yücel R, Eroğlu F. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD. 2026;22:242–258.
MLA
Ordu, Bülent, et al. “Otomotiv Ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA Ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 22, no. 1, June 2026, pp. 242-58, https://izlik.org/JA48HX63ZA.
Vancouver
1.Bülent Ordu, Rahmi Yücel, Fatih Eroğlu. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD [Internet]. 2026 Jun. 1;22(1):242-58. Available from: https://izlik.org/JA48HX63ZA

Adress: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 14030 Gölköy-BOLU

Tel: 0 374 254 10 00 / 14 86 Fax: 0 374 253 45 21 E-mail: iibfdergi@ibu.edu.tr

ISSN (Publish) : 1306-2174 ISSN (Electronic) : 1306-3553