Araştırma Makalesi

Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı

Cilt: 22 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı

Öz

Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gören otomotiv ana sanayi ve otomotiv yan sanayi firmalarının finansal dayanıklılığını Temel Bileşenler Analizi ve K-Means kümeleme analizi kullanarak incelemektir. Çalışmada, 2010-2024 dönemine ait finansal verilerden hareketle 19 firma için cari oran, nakit oran, aktif kârlılık, net kâr marjı ve borç/kaynak oranı esas alınmıştır. Söz konusu oranlar standartlaştırıldıktan sonra finansal dayanıklılığı temsil eden ortak yapının belirlenmesi amacıyla Temel Bileşenler Analizi uygulanmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin değerinin 0,751 ve Bartlett küresellik testinin anlamlı bulunması, veri setinin analiz için uygun olduğunu göstermiştir. Analiz sonucunda özdeğeri 1’in üzerinde tek bir bileşen elde edilmiş ve bu bileşen toplam varyansın %77,281’ini açıklamıştır. Elde edilen bileşen skorları kullanılarak yapılan K-Means kümeleme analizi firmaları iki gruba ayırmıştır: yüksek finansal dayanıklılık gösteren firma grubu ve düşük finansal dayanıklılık gösteren firma grubu. Bulgular, yüksek dayanıklılık grubunda yer alan firmaların daha güçlü likidite ve kârlılık göstergelerine, daha düşük borç baskısına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, finansal dayanıklılığın firma düzeyinde ölçülmesinde Temel Bileşenler Analizi ile kümeleme analizinin birlikte kullanılmasının sektörel karşılaştırmalar açısından işlevsel bir çerçeve sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çalışmada herhangi bir destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu makalede hiçbir insan çalışması sunulmamış olup, makale araştırma ve yayın etiğine uygun hazırlanmıştır.

Kaynakça

  1. Akgüç, Ö. (2013). Mali tablolar analizi (15. baskı). Avcıol Yayınları.
  2. Al-galal, R. H. A. N., & Kahraman, Ü. M. (2024). Classification of Financial Ratios for BIST Manufacturing Sector Companies By Principal Axis Factor Analysis. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/neusbf/issue/88295/1574060
  3. Allee, K. D., Do, C., & Raymundo, F. G. (2022). Principal Component Analysis and Factor Analysis in Accounting Research. Journal of Financial Reporting, 7(2), 1. https://doi.org/10.2308/jfr-2021-005
  4. Altman, E. I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy. The Journal of Finance, 23(4), 589-609. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x
  5. Arslan, Ö., Polatgil, M., & Arslan, E. (2022). Examining the financial ratios and profitability of companies by using ANFIS: A study on leather and clothing industries traded in BIST. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (61), 369-384. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1013035
  6. Arthur, D., & Vassilvitskii, S. (2007). k-means++: The advantages of careful seeding. Proceedings of the Eighteenth Annual ACM-SIAM Symposium on Discrete Algorithms (SODA 2007), 1027-1035.
  7. Basut, U., & Gümüş, U. T. (2025). BİST’te işlem gören otomotiv sektöründeki firmaların 2018–2023 yılları arasındaki DuPont analizi. R&S- Research Studies Anatolia Journal, 8(3), 455-467. https://doi.org/10.33723/rs.1714032
  8. Bates, T. W., Kahle, K. M., & Stulz, R. M. (2009). Why do U.S. firms hold so much more cash than they used to? The Journal of Finance, 64(5), 1985-2021. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2009.01492.x

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

20 Kasım 2025

Kabul Tarihi

3 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 22 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Ordu, B., Yücel, R., & Eroğlu, F. (2026). Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA
AMA
1.Ordu B, Yücel R, Eroğlu F. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD. 2026;22(1):242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA
Chicago
Ordu, Bülent, Rahmi Yücel, ve Fatih Eroğlu. 2026. “Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 (1): 242-58. https://izlik.org/JA48HX63ZA.
EndNote
Ordu B, Yücel R, Eroğlu F (01 Haziran 2026) Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22 1 242–258.
IEEE
[1]B. Ordu, R. Yücel, ve F. Eroğlu, “Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”, ESAD, c. 22, sy 1, ss. 242–258, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48HX63ZA
ISNAD
Ordu, Bülent - Yücel, Rahmi - Eroğlu, Fatih. “Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 22/1 (01 Haziran 2026): 242-258. https://izlik.org/JA48HX63ZA.
JAMA
1.Ordu B, Yücel R, Eroğlu F. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD. 2026;22:242–258.
MLA
Ordu, Bülent, vd. “Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 22, sy 1, Haziran 2026, ss. 242-58, https://izlik.org/JA48HX63ZA.
Vancouver
1.Bülent Ordu, Rahmi Yücel, Fatih Eroğlu. Otomotiv ve Yan Sanayi Sektörlerinde Finansal Dayanıklılığın Ölçülmesi: PCA ve Kümeleme Analizi Yaklaşımı. ESAD [Internet]. 01 Haziran 2026;22(1):242-58. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48HX63ZA

İletişim Adresi: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 14030 Gölköy-BOLU

Tel: 0 374 254 10 00 / 14 86 Faks: 0 374 253 45 21 E-posta: iibfdergi@ibu.edu.tr

ISSN (Basılı) : 1306-2174 ISSN (Elektronik) : 1306-3553