GÖYNÜKLÜ EMÎR HÜSEYİN ENÎSÎ’NİN TERCEME-İ TEZKİRETÜ’L-EVLİYÂ ADLI ESERİ
Öz
Ferîdüddîn Attâr’ın Tezkiretü’l-evliyâ adlı eseri İslam dünyasına mensup yetmiş iki meşhur velinin menkabelerini sade ve samimi bir biçimde sunmaktadır. Biyografik anlatımları ve tasavvufî kavramları aklî yorumlardan ziyade saf duygu ve coşku üzerinden ele almaktadır. Bu özellikleriyle İslam dünyasında büyük ilgi görmüş, aralarında Türkçenin de olduğu farklı dillere tercüme edilmiştir. Türkçeye çeviriler arasında en eski tarihli tercümenin XIII. yüzyıla ait olduğu tahmin edilmektedir. Anadolu sahasında Aydınoğlu Mehmed Bey, Sultan II. Murad, Umur Bey ve Candaroğlu İsfendiyar’a sunulanlar dikkat çekerken, anonim nitelikli çeviriler ve Doğu Türkçesiyle yapılan tercümeler de literatürde yer bulmuştur. Bu zengin çeviri geleneğinin ürettiği ancak kaynakların bildirmediği veya henüz tespit edilmemiş tercümeler de olabilir. Bunlardan biri olan Göynüklü Emir Hüseyin Enîsî’nin Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ adlı eseri literatürde daha önce zikredilmemiş özgün bir örnek özelliği taşımaktadır. Ünik nüshası McGill Üniversitesi İslâmî Çalışmalar Enstitüsü Kütüphanesi’nde bulunan eser, Batı Türkçesiyle kaleme alınmış olup yetmiş velinin biyografisini içermektedir. Müellif, eseri Göynük’teki bir müezzinin talebi üzerine hazırlamış; anlaşılması güç, sanatlı bölümleri ve bazı detaylı açıklamaları metin dışı bırakmıştır. 16. yüzyıla ait eserin dil ve anlatımı klasik Osmanlı nesrinden farklı olarak Türkçe kelimelere ağırlık veren, seciden uzak, açık ve anlaşılır bir yapıdadır. Bu yönleriyle Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ hem tasavvufî biyografi geleneği hem de Türk dil tarihi açısından kıymetli bir kaynak hüviyetindedir. Bu makalede Göynüklü Hüseyin Enîsî’nin Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ adlı eseri tanıtılmış, örneklem oluşturması gayesiyle Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ’nın mukaddimesi ve ilk biyografisinin çeviri yazılı metni paylaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Göynüklü Hüseyin Enîsî
,
Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ
,
Tezkiretü’l-evliyâ
,
Biyografi
,
Osmanlı Nesri
,
16. Yüzyıl
GÖYNÜKLÜ EMÎR HÜSEYİN ENÎSÎ’S WORK TITLED TERCEME-İ TEZKİRETÜ’L-EVLİYÂ
Abstract
Ferîdüddîn Attâr’s Tezkiretü’l-evliyâ is a seminal work in Islamic hagiography, presenting the lives and sayings of seventy-two renowned saints from the Islamic world in a sincere and straightforward narrative style. The work emphasizes emotional and spiritual depth over rational analysis, offering biographical sketches enriched with mystical concepts and experiences. Due to its accessible language and spiritual appeal, the text gained widespread popularity and was translated into several languages, including Turkish. Among the Turkish translations, the earliest is believed to date back to the 13th century. Notable Anatolian translations were presented to figures such as Aydınoğlu Mehmed Bey, Sultan Murad II, Umur Bey, and Candaroğlu İsfendiyar. Additionally, anonymous translations and versions in Eastern Turkish have also been documented. This rich tradition of translation likely includes versions that remain unidentified or unrecorded in existing sources. One such example is Göynüklü Emir Hüseyin Enîsî’s Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ, a previously unmentioned and unique Turkish rendition. The sole manuscript, housed at McGill University’s Institute of Islamic Studies Library, is written in Western Turkish and contains the biographies of seventy saints. Composed in the 16th century, the work was prepared at the request of a muezzin in Göynük. Enîsî deliberately omitted complex and ornate sections, favoring a selective and simplified translation approach. The language and style differ from classical Ottoman prose, featuring minimal rhymed prose (seci), a preference for Turkish vocabulary, and a clear, comprehensible structure. As such, Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ stands as a valuable source for both the tradition of mystical biography and the history of the Turkish language. This article introduces Hüseyin Enîsî’s work and presents the transliterated text of its preface and first biography as a sample.
Keywords
Göynüklü Hüseyin Enîsî
,
Terceme-i Tezkiretü’l-evliyâ
,
Tezkiretü’l-evliyâ
,
Biography
,
Ottoman Prose
,
16th Century
![Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak](https://dergipark.org.tr/media/cache/journal_croped/8840/7a2a/f31d/69ad3ada45c121.94418680.jpeg)
