Türkiye’nin Afrika Pazarında Tarım ve Gıda Ürünleri Dış Ticaretinin Mevcut Durumu ve Rekabet Gücü Analizi

Öz

Afrika kıtasında tarım sektörü ekonomi ve istihdamda önemli bir paya sahip olmasına karşın, tarımsal altyapı ve verimliliğin yetersiz olması kıta genelinde gıda güvencesinin sağlanamamasına yol açmaktadır. Afrika’nın tarım sektöründe yaşanan sıkıntılar, tarım ve gıda ürünlerinin ağırlıklı olarak ithalat yoluyla karşılanmasına neden olmaktadır. Türkiye’nin son 25 yıllık dönemde Afrika kıtasında uyguladığı strateji ve politikalar sayesinde 2023 yılı sonu itibariyle Türkiye’nin Afrika’ya ihracatı 21 milyar dolara ulaşmıştır. Türkiye’den Afrika’ya yapılan toplam ihracatın %16’sını tarım ve gıda ürünlerinin oluşturması tarım ve gıda ürünlerinde uzmanlaşmayı ve rekabet gücünün ortaya konması ihtiyacını oluşturmuştur. Bu çalışmada 2001-2023 yılları arasında Türkiye’nin Afrika kıtasındaki tarım ve gıda ürünleri ticaretinin durumu ortaya konmaya ve Afrika pazarında rekabet gücü Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler İndeksi (AKÜ), Ticaret Dengesi İndeksi (TBI) ve Nispi İhracat Avantajı İndeksi (RXA) ile belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Türkiye’nin Afrika kıtasındaki tarım ve gıda ürünlerinde net ihracatçı olmasına karşın 24 ürün grubunun çoğu hayvansal ve bitkisel hammadde ürünü olan 16’sında rekabet gücünün zayıf ya da hiç sahip olmadığı gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Gıda güvencesi
• İhracat
• Rekabet gücü
• Ticaret dengesi

Current Status and Competitive Power Analysis of Türkiye’s Foreign Trade of Food and Agricultural Products in the African Market

Abstract

Although the agricultural sector has a significant share in the economy and employment in Africa, inadequacy on agricultural infrastructure and fertility lead to food insecurity across the continent. The difficulties experienced in the agricultural sector in Africa cause agricultural and food products to be met mainly through imports. Thanks to the strategies and policies implemented by Türkiye in the African continent in the last 25 years, by the end of 2023, Türkiye's exports to Africa is reached 21 billion dollars. 16% of the total exports from Türkiye to Africa exports could be consist of agricultural and food products, it is created to need to revealed specialize in agricultural and food products and competitive power. This study is revealed the status of Türkiye's agricultural and food products trade in the African continent between 2001 and 2023 and the competitive power in the African market is tried to be determined by the Revealed Comparative Advantage Index (RCI), the Trade Balance Index (TBI) and the Relative Export Advantage (RXA) method. As a result of the research, it is observed that although Türkiye is a net exporter of agricultural and food products in the African continent, it is observed that 16 of the 24 product groups, most of which are animal and plant raw material products, have weak or not have competitive power.

Keywords

• Food security
• Export
• Competitive power
• Trade balance

References

1. Araç, Ö., 2024. Tarımsal destekleme politikalarının verimlilik ve rekabet gücü üzerindeki etkisinin incelenmesi. Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış), İstanbul
2. Arslan, K., 2018. Türkiye’nin yeni pazar arayışları içinde Afrika ülkelerinin yeri ve önemi. Verimlilik Dergisi (2): 133-162
3. Aslan, M. E., ve Manavgat, G., 2021. Yeni ekonomide teknolojik gelişmelerin uluslararası rekabet gücüne etkisi: Türkiye’de e-ticaret SWOT analizi. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi 8(14): 67-92
4. Ateş, E., 2024. Afrika kıtası serbest ticaret alanı: Türkiye açısından dış ticarette potansiyel barındırıyor mu? Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24(3): 1295-1316. https://doi.org/10.18037/ausbd.1448884
5. Bashimov, G., 2017. Türkiye’nin tarım ve gıda ürünlerinde karşılaştırmalı üstünlüğü. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 4(3): 319-330
6. Bouët, A., Cosnard, L., and Laborde, D., 2017. Measuring trade integration in Africa. Journal of Economic Integration 32(4): 937-977. http://dx.doi.org/10.11130/jei.201 7.32.4
7. Bulut, E., ve Şahan, Ö., 2020. Türk tarım ürünlerinin rekabetçi gücü ve Türkiye tarım sektöründe devlet destekleri. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi 55(4): 2916-2930
8. Cicioğlu, Ş., ve Ibrahim, R.H.A., 2023. Analysis of foreign trade between Türkiye and Africa. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi 10(2): 75-102. https://doi.org/10.26513/tocd.1356970

9. Doğan, B.B., ve Tunç, Ş.Ö., 2015. Türkiye’nin Afrika ülkeleri ile olan dış ticaretinin belirleyicileri: panel çekim modeli yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD) 7(12): 1-17. https://doi.org/10.20990/aacd.47582
10. Emeç, A. S., Kaplan, F., ve Koluman, A., 2021. Türkiye ile Afrika ülkeleri arasındaki dış ticaret üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 26(4): 509-520
11. Gümüşçü, G., ve Gümüşçü, A., 2016. Afrika’da tarımsal ve kırsal kalkınma. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi 3(6): 1-10. doi: 10.16989/TIDSAD.120
12. Hinloopen, J., and Van Marrewijk, C., 2001. On the empirical distribution of the Balassa index. Weltwirtschaftliches Archiv 137(1): 1-35
13. Hoang, V.V., Tran, K. T., and Tu, B.V., 2017. Assessing the agricultural competitive advantage by the RTA index: A case study in Vietnam. AGRIS on-line Papers in Economics and Informatics 9(3): 15-26.
14. Ibrahim, R.H.A., 2022. Türkiye ile Afrika ülkeleri arasındaki dış ticaretin sektörel ve yapısal analizi. Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış), Sakarya
15. Mohamud, B.A., ve Koksal, C., 2021. International trade relations of Turkey and South Africa: A historical perspective. Journal of International Trade, Logistics and Law 7(1): 130-138
16. Ndayishimiye, F., 2023. Türkiye–Afrika dış ticaret ilişkileri ve büyüme etkisi: Burundi örneği. Yüksek lisans tezi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış), Denizli
17. Ndikumana, L., ve Sarr, M., 2019. Capital flight, foreign direct investment and natural resources in Africa. Resources Policy 63: 101427. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2019.101427
18. Rae Stephens, A., and Kasamanli, R., 2020. An analysis of North Korean trade amid warming global relations utilizing RCA, RSCA, and TBI. The European Journal of Applied Economics 17(1): 113-127. Doi: 10.5937/EJAE17-24702
19. Rossato F., Susaetaa A., Adams D., Hidalgobob G., de Araujo T.İ., and de Queiroz A., 2018. Comparison of revealed comparative advantage ındexes with application to trade tendencies of cellulose production from planted forests in Brazil, Canada, China, Sweden, Finland and the United States. Forest Policy and Economics 97(12): 59-66. doi: 10.1016/j.forpol.2018.09.007
20. Sara, A.A.A. ve Dellal, İ., 2018. Türkiye'nin Afrika ülkeleri ile tarım ürünleri ticareti. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 4(2): 46-57
21. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025. Afrika ve Tarım, Ankara.https://www.tarimorman.gov.tr/ABDGM/Belgeler/Uluslararas%C4%B1%20Kurulu%C5%9Flar/afrika%20ve%20tar%C4%B1m.pdf (Erişim Tarihi: 20.01.2025)
22. Trademap, 2024. Trade statistics for international business development. https://www.trademap.org/Bilateral_TS.aspx?nvpm=1%7c%7c7%7c792%7c%7cTOTAL%7c%7c%7c2%7c1%7c1%7c1%7c2%7c1%7c1%7c1%7c1%7c1 (Erişim Tarihi: 20.01.2025)
23. Widodo, T., 2009. Comparative advantage: theory, empirical measures and case studies. Review of Economic and Business Studies (REBS) (4): 57-82
24. Yılmaz, Ö., ve Yücel, G.E., 2017. Sürdürülebilir kalkınma sürecinde Türkiye’nin tarımda yaşadığı dönüşüm. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 22(1): 179-199
25. Yılmaz, S.B., ve Armağan, G., 2024. Türkiye’nin kestanede rekabet gücünün incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 21(1): 117-121