Research Article

Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri

Number: 25 May 17, 2026
TR EN

Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri

Abstract

Yapay zekâ (YZ) sistemlerinin ve YZ destekli robotların işbirliğine dayalı insan çalışma ortamlarına entegrasyonu, çok yönlü psikolojik, sosyal ve eğitsel etkilere yol açmıştır. Bu çalışma, PRISMA 2020 yönergeleri doğrultusunda yürütülen sistematik bir literatür derlemesi sunmakta ve 2019–2025 yılları arasında yayımlanan hakemli çalışmaları sentezlemektedir. İlgili çalışmalar, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında yapılan taramalarla belirlenmiştir. Derlemenin amacı, insan–YZ işbirliğinin ruh sağlığı, duygusal dayanıklılık ve bilişsel dinamikler üzerindeki etkilerini incelemektir. Disiplinlerarası literatüre dayanan analizde; teknostres, otomasyon yorgunluğu, bilişsel aşırı yüklenme, algoritmik kaygı, aşırı güven ve sorumluluk belirsizliği gibi temel olgular ele alınmaktadır. Bulgular, YZ’nin opaklığı, otomasyon yoğunluğu, antropomorfik ve duygusal tasarım özellikleri ile insan merkezli sistem tasarımının, kullanıcıların psikolojik tepkilerini şekillendirmede belirleyici rol oynadığını göstermektedir. İyi tasarlanmış YZ sistemleri bilişsel verimliliği ve iş tatminini artırma potansiyeline sahipken, insan faktörlerini göz ardı eden entegrasyonlar artan kaygı, tükenmişlik ve işten kopma ile ilişkilendirilmektedir. Bu bağlamda çalışma, sürdürülebilir insan–YZ işbirliğini desteklemek amacıyla şeffaflık, açıklanabilirlik ve kullanıcı otonomisini önceleyen insan merkezli bir yaklaşımın benimsenmesinin önemini vurgulamaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu makale, İbn Haldun Üniversitesi Cilt-AI Koordinatörlüğü bünyesinde ve İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA) TR10/23/SOGEP/YÖM/0001 numaralı Liderlerin ve Öğretmenlerin Mükemmeliyet Merkezi projesinin bir çıktısı olarak hazırlanmıştır.

Project Number

ISTKA YÖM Yönetici ve Öğretmen Mükemmeliyet Merkezi Projesi TR10/23/SOGEP-YÖM/0001

References

  1. Abdelwanis, M., Alarafati, H. K., Tammam, M. M. S., & Simsekler, M. C. E. (2024). Exploring the risks of automation bias in healthcare artificial intelligence applications: A Bowtie analysis. Journal of Safety Science and Resilience, 5(4), 460-469. https://doi.org/10.1016/j.jnlssr.2024.06.001
  2. Arefnezhad, S., Eichberger, A., & Koglbauer, I. V. (2022). Effects of automation and fatigue on drivers from various age groups. Safety, 8(2), 30. https://doi.org/10.3390/safety8020030
  3. Becker, D., Rueda, D., Beese, F., Torres, B. S. G., Lafdili, M., Ahrens, K., ... & Wermter, S. (2023, August). The emotional dilemma: influence of a human-like robot on trust and cooperation. In 2023 32nd IEEE International Conference on Robot and Human Interactive Communication (RO-MAN) (pp. 1689-1696). IEEE. https://doi.org/10.1109/RO-MAN57019.2023.10309321
  4. Bedué, P., & Fritzsche, A. (2022). Can we trust AI? An empirical investigation of trust requirements and guide to successful AI adoption. Journal of Enterprise Information Management, 35(2), 530-549. https://doi.org/10.1108/JEIM-06-2020-0233
  5. Brod, C. (1984). Technostress: The human cost of the computer revolution. Addison-Wesley.
  6. Campagna, G., & Rehm, M. (2025). A Systematic Review of Trust Assessments in Human–Robot Interaction. ACM Transactions on Human-Robot Interaction, 14(2), 1-35. https://doi.org/10.1145/3706123
  7. Califf, C. B., Sarker, S., & Sarker, S. (2020). The bright and dark sides of technostress: A mixed-methods study involving healthcare IT. MIS Quarterly, 44(2), 809-856. https://doi.org/10.25300/MISQ/2020/14818
  8. Castel-Branco, G. D. L. V. (2024). Bridging Technology and Well-Being: Applying Machine Learning to Employee Mental Health: An Investigation Into the Integration, Impact, and Adoption of Intelligent Solutions (Master's thesis, Universidade NOVA de Lisboa (Portugal)).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sociology and Social Studies of Science and Technology, Learning Psychology

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 17, 2026

Submission Date

October 1, 2025

Acceptance Date

February 12, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 25

APA
Bulut, M. A., Kaya, N., Ortak, A., & Akan Baghirli, S. N. (2026). Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 92-106. https://doi.org/10.29157/etusbed.1794583
AMA
1.Bulut MA, Kaya N, Ortak A, Akan Baghirli SN. Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri. ETUSBED. 2026;(25):92-106. doi:10.29157/etusbed.1794583
Chicago
Bulut, Mehmet Akın, Nurevşah Kaya, Abdullah Ortak, and Sevda Nur Akan Baghirli. 2026. “Yapay Zeka Sistemleri Ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal Ve Eğitsel Etkileri”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 25: 92-106. https://doi.org/10.29157/etusbed.1794583.
EndNote
Bulut MA, Kaya N, Ortak A, Akan Baghirli SN (May 1, 2026) Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 25 92–106.
IEEE
[1]M. A. Bulut, N. Kaya, A. Ortak, and S. N. Akan Baghirli, “Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri”, ETUSBED, no. 25, pp. 92–106, May 2026, doi: 10.29157/etusbed.1794583.
ISNAD
Bulut, Mehmet Akın - Kaya, Nurevşah - Ortak, Abdullah - Akan Baghirli, Sevda Nur. “Yapay Zeka Sistemleri Ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal Ve Eğitsel Etkileri”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 25 (May 1, 2026): 92-106. https://doi.org/10.29157/etusbed.1794583.
JAMA
1.Bulut MA, Kaya N, Ortak A, Akan Baghirli SN. Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri. ETUSBED. 2026;:92–106.
MLA
Bulut, Mehmet Akın, et al. “Yapay Zeka Sistemleri Ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal Ve Eğitsel Etkileri”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 25, May 2026, pp. 92-106, doi:10.29157/etusbed.1794583.
Vancouver
1.Mehmet Akın Bulut, Nurevşah Kaya, Abdullah Ortak, Sevda Nur Akan Baghirli. Yapay Zeka Sistemleri ve İnsan İşbirliğinin Psikolojik, Sosyal ve Eğitsel Etkileri. ETUSBED. 2026 May 1;(25):92-106. doi:10.29157/etusbed.1794583