Research Article

Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü

Volume: 34 Number: 3 December 30, 2025
TR EN

Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü

Abstract

Bu çalışma, toplumdaki yaşlı bireylerin Sağlık İnanç Modeli’ne temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın, yalnızca Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan eğitim materyallerinin verileceği aktif kontrol grubuna göre afete hazır bulunuşluklarına etkisini incelemek amacıyla tek kör (katılımcı), küme randomize kontrollü çalışma şeklinde tasarlanan bir çalışma için planlanan protokolü sunmaktadır. Araştırma Antalya ili Muratpaşa ve Konyaaltı ilçelerinde yaşlı bireylerin yoğun bulunduğu yaşlı evleri, emekli kahveleri ve semt parkında Mart-Mayıs 2024 tarihleri arasında toplam altı kümede yürütülmüştür. Örneklem büyüklüğü 66 yaşlı birey olarak (girişim: 33, kontrol: 33) hesaplanmıştır. Girişim grubuna üç ay boyunca interaktif grup eğitimi, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan kamusal eğitim materyallerinin verilmesi ve hatırlatıcı telefon mesajlarını içeren Sağlık İnanç Modeli’ne temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı uygulanmıştır. Aktif kontrol grubuna aynı süreçte Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan kamusal eğitim materyalleri verilmiştir. Sonuçlar girişimden önce, eğitim programından sonra ve üç ay sonra Afet Hazır Bulunuşluk Ölçeği, Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ve Bireysel Afet Hazırlıkları Değerlendirme Formu’yla ölçülmüştür. Sonuçlar, yaşlı bireylerin afete hazır bulunuşluklarının artmasına, afete hazırlık inançlarının ve bireysel afet hazırlıklarının iyi olmasına katkıda bulunmaya yardımcı olacak ve araştırmacılara rehberlik edecektir.

Keywords

Ethical Statement

Prior to the commencement of the study, approval was obtained from the Akdeniz University Clinical Research Ethics Committee, and official permissions were granted by the Antalya Provincial Health Directorate, Muratpasa Municipality, and Konyaalti Municipality. The study protocol was registered on ClinicalTrials.gov (ID: NCT05859737) and conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki. Before participation, all individuals were informed about the study and provided written informed consent. Participants retained the right to withdraw at any time, and the study involved no risk to the participants.

References

  1. Tosun AS, Hisar F. Halk Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2021.
  2. United Nations Office for Disaster Risk Reduction [UNDRR]. The Human Cost of Weather-Related Disasters 1995-2015. https://www.undrr.org/publication/human-cost-weather-related-disasters-1995-2015. Published 2016. Accessed March 14, 2023.
  3. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters [CRED]. 2022 Disasters in numbers.https://reliefweb.int/report/world/2022-disasters-numbers. Published 2023. Accessed April 6, 2024.
  4. EM-DAT. Emergency Event Database. https://public.emdat.be/data. Published 2023. Accessed May 11, 2024.
  5. Meteoroloji Genel Müdürlüğü [MGM]. 2021 Yılı Meteorolojik Afetler Değerlendirmesi. https://www.mgm.gov.tr/files/genel/raporlar/afetlerraporu2021.pdf. Published 2022. Accessed April 8, 2024.
  6. World Health Organization [WHO]. Ageing. https://www.who.int/health-topics/ageing#tab=tab_1. Published 2023. Accessed March 15, 2023.
  7. Okay N, İnal E. Kırılganlıktan kapasite geliştirmeye. Resilience. 2019;3(1):85-99. doi:10.32569/resilience.570286.
  8. Helpage International. Older people in Disasters and Humanitarian Crises: Guidelines for Best Practice.https://www.helpage.org/silo/files/older-people-in-disasters-and-humanitairan-crises-guidelines-for-best-practice.pdf. Accessed March 15, 2024.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Public Health Nursing

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

March 15, 2025

Acceptance Date

September 2, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 3

APA
Gözüm, S., & Şıklaroğlu, M. (2025). Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi, 34(3), 462-476. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378
AMA
1.Gözüm S, Şıklaroğlu M. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;34(3):462-476. doi:10.34108/eujhs.1658378
Chicago
Gözüm, Sebahat, and Merve Şıklaroğlu. 2025. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi 34 (3): 462-76. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378.
EndNote
Gözüm S, Şıklaroğlu M (December 1, 2025) Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi 34 3 462–476.
IEEE
[1]S. Gözüm and M. Şıklaroğlu, “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”, Sağlık Bilimleri Dergisi, vol. 34, no. 3, pp. 462–476, Dec. 2025, doi: 10.34108/eujhs.1658378.
ISNAD
Gözüm, Sebahat - Şıklaroğlu, Merve. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi 34/3 (December 1, 2025): 462-476. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378.
JAMA
1.Gözüm S, Şıklaroğlu M. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;34:462–476.
MLA
Gözüm, Sebahat, and Merve Şıklaroğlu. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi, vol. 34, no. 3, Dec. 2025, pp. 462-76, doi:10.34108/eujhs.1658378.
Vancouver
1.Sebahat Gözüm, Merve Şıklaroğlu. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025 Dec. 1;34(3):462-76. doi:10.34108/eujhs.1658378