Araştırma Makalesi

Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü

Cilt: 34 Sayı: 3 30 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü

Öz

Bu çalışma, toplumdaki yaşlı bireylerin Sağlık İnanç Modeli’ne temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın, yalnızca Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan eğitim materyallerinin verileceği aktif kontrol grubuna göre afete hazır bulunuşluklarına etkisini incelemek amacıyla tek kör (katılımcı), küme randomize kontrollü çalışma şeklinde tasarlanan bir çalışma için planlanan protokolü sunmaktadır. Araştırma Antalya ili Muratpaşa ve Konyaaltı ilçelerinde yaşlı bireylerin yoğun bulunduğu yaşlı evleri, emekli kahveleri ve semt parkında Mart-Mayıs 2024 tarihleri arasında toplam altı kümede yürütülmüştür. Örneklem büyüklüğü 66 yaşlı birey olarak (girişim: 33, kontrol: 33) hesaplanmıştır. Girişim grubuna üç ay boyunca interaktif grup eğitimi, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan kamusal eğitim materyallerinin verilmesi ve hatırlatıcı telefon mesajlarını içeren Sağlık İnanç Modeli’ne temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı uygulanmıştır. Aktif kontrol grubuna aynı süreçte Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından hazırlanan kamusal eğitim materyalleri verilmiştir. Sonuçlar girişimden önce, eğitim programından sonra ve üç ay sonra Afet Hazır Bulunuşluk Ölçeği, Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ve Bireysel Afet Hazırlıkları Değerlendirme Formu’yla ölçülmüştür. Sonuçlar, yaşlı bireylerin afete hazır bulunuşluklarının artmasına, afete hazırlık inançlarının ve bireysel afet hazırlıklarının iyi olmasına katkıda bulunmaya yardımcı olacak ve araştırmacılara rehberlik edecektir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırmaya başlamadan önce Akdeniz Üniversitesi Tıbbi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay ve Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Muratpaşa Belediyesi ve Konyaaltı Belediyesi’nden resmi izinler alınmıştır. Çalışma protokolü ClinicalTrials.gov’a (ID: NCT05859737) kaydedilmiş olup Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmayı uygulamadan önce tüm katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve aydınlatılmış onam formu imzalatılmıştır. Katılımcıların istedikleri zaman çalışmadan ayrılma hakkı korunmuş olup çalışmanın katılımcılar için herhangi bir riski yoktur.

Kaynakça

  1. Tosun AS, Hisar F. Halk Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2021.
  2. United Nations Office for Disaster Risk Reduction [UNDRR]. The Human Cost of Weather-Related Disasters 1995-2015. https://www.undrr.org/publication/human-cost-weather-related-disasters-1995-2015. Published 2016. Accessed March 14, 2023.
  3. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters [CRED]. 2022 Disasters in numbers.https://reliefweb.int/report/world/2022-disasters-numbers. Published 2023. Accessed April 6, 2024.
  4. EM-DAT. Emergency Event Database. https://public.emdat.be/data. Published 2023. Accessed May 11, 2024.
  5. Meteoroloji Genel Müdürlüğü [MGM]. 2021 Yılı Meteorolojik Afetler Değerlendirmesi. https://www.mgm.gov.tr/files/genel/raporlar/afetlerraporu2021.pdf. Published 2022. Accessed April 8, 2024.
  6. World Health Organization [WHO]. Ageing. https://www.who.int/health-topics/ageing#tab=tab_1. Published 2023. Accessed March 15, 2023.
  7. Okay N, İnal E. Kırılganlıktan kapasite geliştirmeye. Resilience. 2019;3(1):85-99. doi:10.32569/resilience.570286.
  8. Helpage International. Older people in Disasters and Humanitarian Crises: Guidelines for Best Practice.https://www.helpage.org/silo/files/older-people-in-disasters-and-humanitairan-crises-guidelines-for-best-practice.pdf. Accessed March 15, 2024.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı Hemşireliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

15 Mart 2025

Kabul Tarihi

2 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 34 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Gözüm, S., & Şıklaroğlu, M. (2025). Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi, 34(3), 462-476. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378
AMA
1.Gözüm S, Şıklaroğlu M. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;34(3):462-476. doi:10.34108/eujhs.1658378
Chicago
Gözüm, Sebahat, ve Merve Şıklaroğlu. 2025. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi 34 (3): 462-76. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378.
EndNote
Gözüm S, Şıklaroğlu M (01 Aralık 2025) Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi 34 3 462–476.
IEEE
[1]S. Gözüm ve M. Şıklaroğlu, “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”, Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 34, sy 3, ss. 462–476, Ara. 2025, doi: 10.34108/eujhs.1658378.
ISNAD
Gözüm, Sebahat - Şıklaroğlu, Merve. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi 34/3 (01 Aralık 2025): 462-476. https://doi.org/10.34108/eujhs.1658378.
JAMA
1.Gözüm S, Şıklaroğlu M. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;34:462–476.
MLA
Gözüm, Sebahat, ve Merve Şıklaroğlu. “Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü”. Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 34, sy 3, Aralık 2025, ss. 462-76, doi:10.34108/eujhs.1658378.
Vancouver
1.Sebahat Gözüm, Merve Şıklaroğlu. Sağlık İnanç Modeli’ne Temellendirilen Afete Hazırlık Eğitim Programı’nın Toplumdaki Yaşlı Bireylerin Afete Hazırbulunuşluklarına Etkisi: Küme Randomize Kontrollü Deneyin Çalışma Protokolü. Sağlık Bilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;34(3):462-76. doi:10.34108/eujhs.1658378