Story of the Transformation of Yarn into Pattern in the Case of Uşak Carpet and Rug
Öz
Carpets and rugs have an important place among the main material and visual
cultural products that indicate the beliefs, lifestyles, values, and art perceptions
and phenomena shaped by the societies throughout their history. Uşak is one of
the first regions that comes to mind in the field of carpets and rugs among the wide
and rich Turkish material cultural production phenomena. Society-based, cultural,
and regional differences may be observed in the attitudes, methods, motifs, and
colors used in the production, consumption, and sharing processes of material
and visual cultural products in general and carpets and rugs. It can be stated that
the most important feature that distinguishes the Uşak carpet – which is the main
subject of the study - from other examples is the wool yarn obtained from the wool
of Karagöz sheep raised in Uşak, which makes the carpet more durable, and the
knot shape called “Turkish knot” tied with this yarn. The quality of the weaving
technique and the originality of the patterns are other distinctive features of Uşak
carpets and rugs that distinguish them from their counterparts produced in other
regions. Uşak carpets and rugs, like many other material culture products, are the
elements of material and visual culture that are shaped by the traditions, customs,
and lifestyles of the society and emerged as a result of sociocultural interactions.
In this respect, Uşak carpets and rugs are remarkable cultural phenomena in terms
of bringing the traces of various historical changes and transformations to the
present day through a cultural formation in the historical process. In the article,
I have examined how the yarn turns into patterns during the production phase of
Uşak carpets and rugs and the techniques used during this transformation. I have
explained the selected materials and the local motifs by focusing on their traditional
features. I have also made suggestions for fine arts education in contemporary
design examples to increase the interest in cultural values while transferring Uşak
carpets and rugs to future generations. Thus, through this study, I have shared my
opinions and suggestions on the issues to be considered in the redesign processes
of Uşak carpets and rugs especially on bringing traditional aesthetic and cultural
values to the forefront.
Anahtar Kelimeler
Uşak Halısı ve Kilimi Örnekleminde İpliğin Desene Dönüşümünün Hikâyesi
Öz
Toplumların tarihleri boyunca biçimlendirdikleri inanış, yaşam biçimi, değer ve
sanat algılarının ve olgularının birer göstergesi olarak beliren başlıca maddi ve
görsel kültürel ürünler arasında halı ve kilimler de önemli yer tutmaktadır. Geniş ve
zengin Türk maddi kültürel üretim olguları içinde özellikle halı ve kilim alanında
ilk akla gelen yörelerden biri de Uşak’tır. Genelde maddi ve görsel kültür ürünleri
ile özelde halı ve kilimlerin üretim, tüketim ve paylaşım süreçlerindeki tutumlar,
yöntemler, bunların üzerindeki motifler ve kullanılan renkler her topluma, kültüre ve
yöreye göre değişim gösterebilmektedir. Çalışmaya konu edilen Uşak halısını diğer
örneklerinden ayıran en önemli özelliğinin ise Uşak’ta yetişen Karagöz koyununun
yününden elde edilen ve halının daha dayanıklı olmasını sağlayan yün iplik ve bu
iplikle atılan “Türk düğümü” olarak adlandırılan düğüm şekli olduğunu belirtmek
mümkündür. Dokuma tekniğindeki kalite ve desenlerindeki özgünlük, Uşak halı ve
kilimini diğer yörelerdeki örneklerinden ayıran diğer belirgin özellikleridir. Uşak
halı ve kilimleri, diğer pek çok maddi kültür ürünü gibi toplumun gelenekleriyle,
görenekleriyle ve yaşam biçimleriyle şekillenen, sosyokültürel etkileşimler
sonucunda ortaya çıkan maddi ve görsel kültür unsurlarıdır. Bu bakımdan Uşak
halı ve kilimleri, tarihsel süreçteki kültürel bir oluşumla birlikte, türlü değişim ve
dönüşümlerin tanıklığını günümüze kadar getirmesi bakımından da dikkat çekici
kültürel olgulardır. Makalede, Uşak halı ve kilimlerinin üretim aşamasında ipliğin
nasıl desene dönüştüğü ve bu dönüşüm sırasında kullanılan teknikleri inceledim.
Kullanılan malzemeleri ve yöresel motifleri, geleneksel özelliklerini ön planda
tutarak anlattım. Ayrıca, Uşak halı ve kiliminin gelecek nesillere aktarılmasında
kültürel değerlere yönelik ilginin arttırılabilmesi için çağdaş tasarım örneklerinde
güzel sanatlar eğitimi çerçevesinde önerilerde bulundum. Böylece çalışma
aracılığıyla, Uşak halı ve kilimlerinin yeniden tasarlanması süreçlerinde dikkat
edilecek hususlara ve özellikle geleneksel estetik ve kültürel değerlerin ön plana
çıkartılmalarına yönelik görüş ve önerilerimi paylaştım.
Anahtar Kelimeler
Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale tamamıyla özgün bir araştırma olarak planlanmış, yü
rütülmüş ve sonuçları ile raporlaştırıldıktan sonra ilgili dergiye gönderilmiştir. Araştırma herhangi bir
sempozyum, kongre vb. sunulmamış ya da başka bir dergiye değerlendirilmek üzere gönderilmemiştir.
nsent was obtained from the volunteer participants and the privacy of the participants was protected.
Yazarların makaleye katkı oranları: Makale tek yazarlıdır.
Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur.
Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır.
Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır
