Barberini Mezmuru’nda (Barb. gr. 372) Lazarus’un Diriltilmesi ve Edebî Kaynaklarla İlişkisi

Yıl 2025, Cilt: 31 Sayı: 122, 391 - 412, 01.05.2025

İlkgül Kaya

https://doi.org/10.22559/folklor.2783

Öz

Yeni Ahit’in dört kanonik İncil’inden biri olan Yuhanna İncil’inde (11:1-4)
anlatılan Lazarus’un diriltilmesi hikâyesi, Hristiyan teolojisinde önemli bir
yere sahiptir. Bu konu, İsa’nın dirilişiyle özdeşleştirilmiştir. İsa’nın
gerçekleştirdiği diğer mucizeler gibi, bu anlatı, edebiyatta ve sanat eserlerinde
detaylı bir şekilde tasvir edilmiştir. Bizans Dönemi sanatında Lazarus’un
diriltilmesi konusu genellikle başta İsa ve Lazarus olmak üzere, Lazarus’un
kız kardeşleri Martha ve Meryem ile olayın tanıklarını içeren kompozisyonlarla
resmedilir. Bu görsel temsil, Yuhanna İncili’ndeki anlatıyı etkili bir şekilde
özetler. Orta Bizans Dönemi’ne ait marj minyatürlü Mezmurlar Kitabı (Septuagint
LXX) el yazmalarında, Lazarus’un diriltilmesi sahnesine Ölüler Diyarı’nı temsil
eden alegorik bir figür dahil edilmiştir. Bu figürün tasviri, Antik Dönem’in Bizans
sanatı üzerindeki etkisini göstermektedir. Barberini Mezmuru’ndaki (Barb. gr.
372, Vatikan Apostolik Kütüphanesi) Lazarus’un diriltilmesi minyatürü, bu
bağlamda oldukça önemlidir. Diğer el yazması minyatürlerinden farklı olarak
Barberini yazmasındaki minyatürde Antik Dönem metinlerinde geçen cehennem
tazısı Kerberos ile ilişkilendirildi-ği anlaşılan köpek başlı, insan gövdeli bir figür
yer alır. Bu çalışmada, Barberini Mezmuru’ndaki Lazarus’un diriltilmesi
minyatürünün edebî kaynaklarla ilişkisi incelenerek Bizans sanatı ikonografik
analizinde Antik Dönem edebi kaynaklarının önemine vurgu yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Barberini Mezmuru , Lazarus’un diriltilmesi , ikonografi , Kerberos

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Araştırma daha önce yayınlanmamış veya yayınlanmak üzere başka bir mecraya gönderilmemiştir. Yazar araştırma sürecinde etik ilke ve kurallara uymuştur. Yazarların katkı düzeyleri: Birinci Yazar %100. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

The Relationship between the Raising of Lazarus in the Barberini Psalter (Barb. gr. 372) and Literary Sources

Öz

The story of the raising of Lazarus, as narrated in the Gospel of John (11:1-4), one
of the four canonical Gospels of the New Testament, occupies a pivotal position
in Christian theology and is identified with the resurrection of Christ. Similar to
other miracles performed by Christ, this narrative has been extensively depicted
in literary and artistic works. In Byzantine art, the scene of the raising of Lazarus
is typically illustrated with compositions that include Christ, Lazarus, Lazarus’
sisters Martha and Mary, and witnesses to the event. This visual representation
effectively encapsulates the narrative from the Gospel of John. In the marginal
Psalters (Septuagint LXX) from the Middle Byzantine Period, an allegorical figure
representing the underworld is incorporated into the scene of the raising of Lazarus.
This depiction demonstrates the influence of the Ancient Period on Byzantine art.
The miniature of the raising of Lazarus in the Barberini Psalter (Barb. gr. 372,
Vatican Apostolic Library) is particularly significant in this context. Unlike other
manuscript miniatures, the scene in the Barberini Psalter features a dog-headed,
human-bodied figure, identified with Cerberus, the hellhound from ancient texts.
This study explores the relationship between the literary sources and the miniature
of the raising of Lazarus in the Barberini Psalter, underscoring the importance of
ancient literary sources in the iconographic analysis of Byzantine art.

Anahtar Kelimeler

Barberini Psalter , the raising of Lazarus , iconography , Cerberus

Kaynakça

• Albareda, D. (1960). The preservation and reproduction of the manuscript of the Vatican Library throuh the centuries. Proceedings of the American Philosophical Society, August 15, 1960, 104/4, 413-418.
• Anderson, B. (2022). The Great Kosmos of All Armenia: on the Sarcophagus of Isaac. Art and Religion in Medieval Armenia. Metropolitan Museum of Art. 16-26.
• Anderson, J. (1983). On the nature of the Theodore Psalter. The Art Bulletin, 550-568.
• Anderson, J. (1983). The date and purpose of the Barberini Psalter. Bibliothéque des Cahiers Archeologiqués, 31, 35-67.
• Anderson, J. (1994). The palimpsest psalter Pantokrator cod. 61: Its content and relationship to the Bristol Psalter. Dumbarton Oaks Papers, 48, 199-220.
• Anderson, J. C. (1989). The Barberini Psalter: Codex Vaticanus Barberinianus Graecus 372. Zurich. Anonim. (1920). Cardinal Barberini. The Mask, 14(2), 69.
• Anonim. (1997). Kitabı Mukaddes Eski ve Yeni Ahit. İstanbul.
• Ayhan Atak, G. (2019). Göreme Kaya Kiliseleri fresklerinde Lazarus’un Dirilişi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 2/1, 52-74.
• Aykol, S. (2004). Göreme Vadisinde bulunan Elmalı Kilise ve duvar resimleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
• Barber, C. (2000). Theodore Psalter, electronic facsimile. University of Illinois.
• Beck, H.-G. (1979). Formes de non - conformisme à Byzance. Academie Royale de Belgique. Bulletin de la Classe des Lettres et de Sciences Morales et Politiques, 5(65), 313-329.
• Bloomfield, M. (1904). Cerberus, the dog of Hades. The Monist, 14(4), 523-540.
• Bloomfield, M. (2012). Cerberus the dog of Hades, the history of an idea. Jason Colavito.
• Bonicatti, M. (1960). Per l’origine del Salterio Barberiniano greco 372 e la cronologia del Tetraevangelo Urbinate greco 2. Serra. Bovini, G. (1958). Mosaici di S. Apollinare nuovo di Ravenna; il ciclo cristologico. Arnaud.
• Brubaker, L. (2003). Text and picture in manuscripts: what’s rhetoric got to do with it?. Rhetoric in Byzantium : papers from the thirty-fifth Spring Symposium of Byzantine Studies, Exeter College, University of Oxford, March 2001. Ashgate. 255-272.
• Burkett, D. (1994). Two Accounts of Lazarus’ Resurrection in John 11. Novum Testamentum, 36(3), 209-232.
• Canart, P. (2000). Salterio Barberini . Maria. Vergine, madre, regina: catalogo di mostra, Roma, Biblioteca vallicelliana, dicembre 2000-febbraio 2001, a cura di Claudio Leonardi, Antonella Degl’Innocenti (pp. 276-277) Milano.
• Carson, D. (1992). The Purpose of Signs and Wonders in the New Testament. In Power Religion: The Selling Out of the Evangelical Church? (pp. 89-118) Moody.
• Cavallo, G., Gribomont, J., Loerke, W.C. (1987). Codex Purpureus Rossanensis: Rossano Calabro, Museo dell’Arcivescovado. Salerno editrice - Akademische Druck- und Verlagsanstalt.
• Coşkuner, B. (2002). Göreme Kılıçlar Kilisesi duvar resimlerinin ikonografisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
• Dobrynina, E. (2010). New findings on the Khludov Psalter revealed during restoration. Νέα Ῥώμη, 7, 57-72.
• Dölger, F. (1950). Johannes «von Euboia». Analecta Bollandiana, 68, 5-26.
• Engberg-Pedersen, T. a. (2017). The Cosmology of the Raising of Lazarus (John 11–12). Coming Back to Life: The Permeability of Past and Present, Mortality and Immortality, Death and Life in the Ancient Mediterranean (pp. 153-180) McGill University Library.
• Epstein, A. (1986). Tokali kilise. Tenth-Century Metropolitan Art in Byzantine Cappadocia. Dumbarton Oaks.
• Estin, C. v. (2010). Yunan ve Roma mitolojisi. TÜBİTAK.
• Evelyn-White, H. (. (2006). Works and days, Theogony and the shield of Heracles, Hesiod. Dover. Fitzgerald, R. (1963). Homer the Odyssey. Anchor Books.
• Gavazzoli, M. (2017). Homeric epics. A companion to Byzantine illustrated manuscripts (pp. 136-148) Brill.
• Gouillard, J. (1967). Le Synodikon de l’Orthodoxie. E. de Boccard, (Ed.).
• Grabar, A. (1961). Christian iconography a study of its origins. Routledge-Kegan Paul. Hansen, W. (2004). Handbook of Classical Mythology. ABC-Clio.
• Hanson, J. (2010). The rise and fall of the Macedonian Renaissance. A companion to Byzantium (pp. 338-350) Wiley-Blackwell.
• Hatzaki, M. (2010). The Good, the Bad and the Ugly. A companion to Byzantium (pp. 93-107) WileyBlackwell.
• Hennessy, C. (2010). Young people in Byzantium. A companion to Byzantium (pp. 81-92) Wiley-Blackwell.
• Herbert, J. (1911). Illuminated manuscripts. G. P. Putnam’s Sons-Methuend and Co.
• Horsley, R. (. (2010). Christian origins, a People’s history of Christianity. Vol. I. Augsburg Fortress.
• Jenkins, R.J.H., Lourdas, B., Mango, C.A. (1954). Nine orations of Arethas from cod. Marc. gr. 524. Byzantinische Zeitschrift, 47, 1-40.
• Jerphanion, G. (1930). Le thorakion caractéristique iconographique de onzième Siécle. Mélanges de L’Ecole Française de Rome (II, pp. 263-361) Wipertus H. Rudt de Collenbekg.
• Jolivet-Levy, C. (1991). Les Ĕglises Byzantines de Cappadoce: Le programme iconographique de l’abside et de ses abords. Editions du CNRS.
• Kaya Zenbilci, İ. (2017). Orta Bizans Dönemi Konstantinopolis manastır atölyeleri ve resimli el yazmaları üretimi [Yayımlanmamış doktora tezi] Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı.
• Kaya Zenbilci, İ. (2021). Bizans Sanatında alegorik bir figür: Hades. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(21), 149-181.
• Kaya, İ. (2022). Kuruluşundan günümüze bir kütüphanenin hikâyesi: Vatikan Apostolik Kütüphanesi.
• T. Doğan (Dü.) içinde Mimari-Kültür-Bellek (s. 83-130) Paradigma Akademi.
• Kazhdan, A. (1991). John of Euboea. The Oxford Dictionary of Byzantium (Cilt 2, ss. 1065) Oxford University.
• Khotzakoglou, X. (2002). Ο Άγιος Λάζαρος, οι Μαρτυρίες για τον Βίο του και η Σχέση του με το Κίτιον: Ξαναδιαβάζοντας τις Πηγές. Κυπριακαί Σπουδαί 66, 33-42. (Aziz Lazaros, Hayatına ilişkin tanıklıklar ve Kition ile ilişkisi: Kaynakların yeniden okunması. Kypriakai Spoudai, 66, 33-42.)
• Le Quien, M. (1958). Oriens Christianus: in Quatuor Patriarchatus Digestus; Quo Exhibentur Ecclesiæ, Partriarchæ, Cæterique Præsules Totius Orientis. Akademische Drucku Verlagsanstalt.
• Loerke, W. (1961). The miniatures of the Trial in the Rossano Gospels. Art Bulletin 43.
• Lowden, J. (2000). An inquiry into the role of Theodore in the making of the Theodore Psalter. Theodore Psalter, Electronic facsimile (s. ess. 2.) University of Illinois.
• Mullett, M. (2010). No drama, no poetry, no fiction, no readership, no literature. A companion to Byzantium (s. 227-238) Wiley-Blackwell.
• Muñoz, A. (1907). Il codice purpureo di Rossano e il frammento sinopense. Danesi.
• Ötüken, Y. (1984). Kappadokya Bölgesindeki kapalı Yunan haçı kiliselerde resim programı. Ege Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Dergisi, 3, 143-167.
• Papaioannou, S. (2013). Michael Psellos: Rhetoric and authorship in Byzantium. Cambridge University.
• Paul, A. (2012). Historical figures appearing in epigrams on Objects . Poetry and its contexts in Eleventh-century Byzantium (s. 89-112) Ashgate.
• Pentiuc, E. (2014). The Old Testament in eastern Orthodox tradition. Oxford University.
• Piazzoni, A. (2012). The Vatican Library. Musei Vaticani.
• Purves, A. C. (2011). Hades. The Homer encyclopedia (s. 326-327) Wiley-Blackwell.
• Restle, M. (1967). Byzantine wall painting in Asia Minor, I-II. Irish University.
• Rodley, L. (1985). Cave monasteries of Byzantine Cappadocia. Cambridge University.
• Rota, A. (. (1999). Basiliche e catacombe di Roma. G. Mondadori.
• Scepkina, M. (1977). Miniatiury Khludovskoi psaltyri: Grecheskii illiustrirovannyi kodeks IX veka. Iskustvvo.
• Smythe, D. (2010). Insiders and outsiders. A companion to Byzantium (s. 67-80) Wiley-Blackwell. Spatharakis, I. (1976). The portrait in Byzantine illuminated manuscripts. Brill.
• Stewart, C. (2008). Domes of Heaven: The domed basilicas of Cyprus [Unpublished doctoral thesis] Indiana University, Department of the History of Art.
• Stylianou, A. and Stylianou, J.A. (1997). The painted churches of Cyprus. A. G. Leventis Foundation.
• Wald, E. (1944). The Comnenian portraits in the Barberini Psalter. Hesperia, 13/1, 78-86.
• Walter, C. (1973). Pictures of the clergy in the Theodore Psalter. Revue des études Byzantines, 31, 229- 242.
• Walter, C. (1986). Christological themes in the Byzantine marginal psalters from the ninth to the eleventh century. Revue des Études Byzantines, 44, 269-287.
• Walter, D. (2017). Michael Psellos – Christliche philosophie in Byzanz. Mittelalterliche philosophie im verhältnis zu Antike und Spätantike. De Gruyter.
• Weitzmann, K. (1960). The survival of mythological representations in Early Christian and Byzantine art. Dumbarton Oaks Papers, 14, 43-68.
• Weitzmann, K. (1996). Die Byzantinische buchmalerei des 9. und 10. jahrhunderts. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
• Weitzmann, K. (1975). The place of book illumination in Byzantine Art. The Art Museum-Princeton University.