Review

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK

Volume: 11 Number: 3 October 1, 2026
TR EN

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK

Abstract

Yapay zekânın araştırma ve fikir üretimi, belge özetleme ve rapor hazırlama gibi denetim süreçlerine giderek artan biçimde entegre edilmesi, mesleki şüpheciliğin nasıl korunabileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Literatür taramasına dayanan bu çalışma, yapay zekânın mesleki şüpheciliği bağımsız biçimde uygulayıp uygulayamayacağını sorgulamakta ve yapay zekâ destekli denetimde karşılaşılan dört temel zorluğu ele almaktadır: veriye bağımlılık, şeffaflık ve açıklanabilirlik eksikliği, otomasyon önyargısı ve yapay zekânın denetlenebilirliği. Bulgular, yapay zekâ uygulamalarının nesnellik, mahremiyet, şeffaflık, hesap verebilirlik ve güvenilirlik ilkelerine uygun hale gelebilmesi için test edilebilir ve ölçülebilir standartların geliştirilmesi, denetçilerin yapay zekâ okuryazarlığının artırılması ve düzenleyiciler, akademi ile uygulayıcılar arasında disiplinler arası koordinasyonun sağlanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, mesleki şüpheciliğin salt bir veri işleme becerisi değil, muhakeme, bağlamsal değerlendirme ve etik sorumluluk içeren insan merkezli bir yetkinlik olduğunu, bu nedenle yapay zekânın denetimde destekleyici bir araç olarak konumlandırılması gerektiğini ve bilinçli ve sorumlu biçimde kullanıldığında şüpheciliği güçlendirebileceğini vurgulamaktadır

Keywords

References

  1. Almufadda, G. ve Almezeini, N. (2022). Artificial intelligence applications in the auditing profession: A literature review. Journal of Emerging Technologies in Accounting, 19(2), 29–42. https://doi.org/10.2308/JETA-2020-083
  2. Al Shammakhi, B., Rodgers, W., Esplin, A. M., Tiron-Tudor, A. ve Yan, J. (2026). Proposing the throughput model as a potential cognitive-behavioral framework for employing explainable AI/ML technologies for fraud risk assessments: An exploratory empirical investigation. Journal of Enterprise Information Management. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/JEIM-08-2025-0770
  3. Appelbaum, D., Kogan, A. ve Vasarhelyi, M. (2017). Big data and analytics in the modern audit engagement: Research needs. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 36(4), 1–27. https://doi.org/10.2308/ajpt-51684
  4. Aquino, A. C. B., Lino, A. F., Azevedo, R. R. ve Silva, P. B. (2022). Digital affordances and remote public audit practice. Financial Accountability & Management, 38(3), 447–467. https://doi.org/10.1111/faam.12337
  5. Arntz, M., Gregory, T. ve Zierahn, U. (2016). The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis (OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 189). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5jlz9h56dvq7-en
  6. Brown-Liburd, H., Issa, H. ve Lombardi, D. (2015). Behavioral implications of big data's impact on audit judgment and decision making and future research directions. Accounting Horizons, 29(2), 451–468. https://doi.org/10.2308/acch-51023
  7. Brundage, M., Avin, S., Wang, J., Belfield, H., Krueger, G., Hadfield, G., Khlaaf, H., Yang, J., Toner, H., Fong, R., Maharaj, T., Koh, P. W., Hooker, S., Leung, J., Trask, A., Bluemke, E., Lebensold, J., O'Keefe, C., Koren, M., … Anderljung, M. (2020). Toward trustworthy AI development: Mechanisms for supporting verifiable claims. Computing Research Repository (CoRR), abs/2004.07213, 1–80. https://doi.org/10.48550/arXiv.2004.07213
  8. Celestin, M. ve Vanitha, N. (2019a). The future of auditing in the age of AI: How automation is reshaping the audit profession. International Journal of Interdisciplinary Research in Arts and Humanities, 4(2), 44–51. https://doi.org/10.5281/zenodo.16413970

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Finance, Business Administration

Journal Section

Review

Publication Date

October 1, 2026

Submission Date

July 31, 2026

Acceptance Date

September 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 3

APA
Santemiz, P., & Erişen, O. (2026). YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK. Finans Ekonomi Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3). https://doi.org/10.29106/fesa.2008185
AMA
1.Santemiz P, Erişen O. YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026;11(3). doi:10.29106/fesa.2008185
Chicago
Santemiz, Pinar, and Onur Erişen. 2026. “YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK”. Finans Ekonomi Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 11 (3). https://doi.org/10.29106/fesa.2008185.
EndNote
Santemiz P, Erişen O (October 1, 2026) YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 11 3
IEEE
[1]P. Santemiz and O. Erişen, “YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK”, Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 11, no. 3, Oct. 2026, doi: 10.29106/fesa.2008185.
ISNAD
Santemiz, Pinar - Erişen, Onur. “YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/3 (October 1, 2026). https://doi.org/10.29106/fesa.2008185.
JAMA
1.Santemiz P, Erişen O. YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026;11. doi:10.29106/fesa.2008185.
MLA
Santemiz, Pinar, and Onur Erişen. “YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK”. Finans Ekonomi Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 11, no. 3, Oct. 2026, doi:10.29106/fesa.2008185.
Vancouver
1.Pinar Santemiz, Onur Erişen. YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA MESLEKİ ŞÜPHECİLİK. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026 Oct. 1;11(3). doi:10.29106/fesa.2008185