Research Article

LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI

Number: 42 December 20, 2025
EN TR

LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI

Abstract

Toplum Sözleşmesi kuramcıları tarihsel süreci doğa durumu ile başlatırlar. Doğa durumu her şeyden önce doğal hukukun hüküm sürdüğü ve bütün insanların özgür bir şekilde yaşadığı bir döneme karşılık gelmektedir. Locke bu dönemi insanların kendi akıllarını esas alarak hem dönemin kendi içerisinde işlerlik kazanması hem de barış ve huzur içerisinde yaşama imkanını yakalaması şeklinde tasavvur etmektedir. Bunun sebebi, her bir kimsenin kendi öz çıkarını gözetebilmesi için karşılıklılıktan dolayı ötekinin çıkarını da gözetmek zorunda olmasından kaynaklanır. Bununla birlikte doğa durumunun bu sağın tasavvuruna karşın toplum sözleşmesine geçilmesi için gerekçeler de vardır. Doğa yasası insanın aynı zamanda duygusal bir varlık olması nedeniyle her ne kadar eş zamanlı olarak akılsal da olsa ötekiyle olan ilişkisini sağlıklı bir biçimde sürdürmesi adına yetersiz kalmaktadır. Locke bu geçişi insanın duygusal bir varlık olmasına bağlamakta ve sözleşmeyle birlikte hali hazırda hem iyi ve kötü yanları olan insanın iyi yanlarının açığa çıkma olasılığını artırmakta olduğu gibi aynı zamanda suçlunun cezalandırılmasında orantıyı koruma amacına da dayandırmaktadır. Adaletin tesisi ve dolayısıyla aklın işlerliği adına toplum sözleşmesi halinde de doğasında her zaman öz çıkarını koruyan ve bu nedenle haksızlık yapmaya yatkın olan insanın sağın hareket edebilmesiyse son tahlilde direnme hakkı olarak ifade ettiğimiz ilkeyle korunma altına alınır. İnsan hem duygusal hem akılsal olarak kendisini öncelemeye yatkın olduğu içindir ki yönetimlerin olası hatalı tutumları vatandaşların direnme hakkıyla denetlenmeyi gereksinir. Bu bağlamda çalışma proaktif bir tutumla adaletin tesisi adına direnme hakkının yasa yapımı ve uygulanması doğası gereği –tümevarım/tümdengelim akıl yürütmelerinin tam örtüşememe zorunluluğu- her daim ilgili tekil duruma ilişkin olarak temkinli olmayı gerektirdiğini ileri sürecektir.

Keywords

References

  1. Aarsleff, Hans. The State of Nature and the Nature of Man in Locke, John Locke: Problems and Perspectives, A Collection of New Essays, Cambridge University, 1969.
  2. Bakırcı, Fahri. John Locke’ta Mülkiyet Anlayışı, Babil Yayınevi, 2004.
  3. Forsyth, Murray. Hobbes’s Contractarianism The Social Contract from Hobbes to Rawls, Routledge Press, 1994.
  4. Guy, Nathan. Finding Locke’s God The Theological Basis of John Locke’s Political Thought, Bloomsburt Press, 2020.
  5. Hobbes, Thomas. Leviathan, Yapı Kredi Yayınevi, 2005.
  6. Kelly, Paul. Locke’s Second Treatise of Government, Continuum Press, 2007.
  7. Locke, John. ‘Bize Verilmiş Bir Ahlak Kuralı ya da Tabiat Kanunu Var mıdır? Evet’, (1992) (İsmail Çetin). Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 4, Cilt: 4, Yıl: 4, 333-338.
  8. Locke, John. Hoşgörü Üzerine Bir Mektup, Liberte Yayınevi, 2012.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Modern Philosophy

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 20, 2025

Submission Date

September 4, 2025

Acceptance Date

October 25, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 42

APA
Çağmar, M. Ş. (2025). LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, 42, 107-125. https://doi.org/10.53844/flsf.1777950
AMA
1.Çağmar MŞ. LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI. FLSF. 2025;(42):107-125. doi:10.53844/flsf.1777950
Chicago
Çağmar, Mehmet Şirin. 2025. “LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, nos. 42: 107-25. https://doi.org/10.53844/flsf.1777950.
EndNote
Çağmar MŞ (December 1, 2025) LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 42 107–125.
IEEE
[1]M. Ş. Çağmar, “LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI”, FLSF, no. 42, pp. 107–125, Dec. 2025, doi: 10.53844/flsf.1777950.
ISNAD
Çağmar, Mehmet Şirin. “LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 42 (December 1, 2025): 107-125. https://doi.org/10.53844/flsf.1777950.
JAMA
1.Çağmar MŞ. LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI. FLSF. 2025;:107–125.
MLA
Çağmar, Mehmet Şirin. “LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, no. 42, Dec. 2025, pp. 107-25, doi:10.53844/flsf.1777950.
Vancouver
1.Mehmet Şirin Çağmar. LOCKE’TA AKIL VE DİRENME HAKKI. FLSF. 2025 Dec. 1;(42):107-25. doi:10.53844/flsf.1777950

*** Our magazine does not have a special issue planned for September 2026. ***

Starting from 2024, our journal will be published in 3 issues as two regular and one special issues. These issues will be published In May (regular issue), September (special issue) and December (regular issue).

Only articles within the scope of the file will be included in our special issue. 

Thank you for your attention.